1
SEMINARSKI RAD
TEMA: VLADAVINA PRAVA
Mentor: Student:
Prof. dr.
Beograd, decembar
2018.
VLADAVINA PRAVA
2
SADRŽAJ
I
UVOD
.............................................................................................3
II
VLADAVINA PRAVA ......................................................4
2.1.
Pravna dr
žava
...........................................................5
2.2. Načelo zakonitosti......................................................6
III
MEĐUNARODNA VLADAVINA PRAVA, IDEJA
SVETSKE DRŽAVE I TRANSHUMANE VLADAVINE
PRAVA………………………………………………………..7
IV TRADICIONALNI PRIGOVORI I SAVREMENI
IZAZOVI PRAVNOJ DRŽAVI I VLADAVINI PRAVA….10
ZAKLJUČAK..........................................................................13
LITERATURA........................................................................14
1. UVOD
VLADAVINA PRAVA
4
Vladavina prava, kao i demokratija, nije izraz sa samo jednim značenjem. Vladavina prava nije pravna
norma. Ona je politički ili moralni princip, čija sadržina zavisi od:
-
političkih stavova,
-
nacionalnih granica,
-
vremenskog razdoblja.
Osnovni cilj vladavine prava je zaštita pojedinca od nosioca državne vlasti. Na vladavinu prava snažno
utiču politički akti. Koreni ovog učenja potiču jos od antičkog vremena, dok se njenim tvorcem smatra
britanac Dajsi. U svom delu "The Law of the constitution", nastalom 1885. godine, u razdoblju
liberalnog kapitalizma, Dajsi uspeva da razvije učenje o novoj dominantnoj političkoj vrednosti, tj.
vladavini prava. On je posvećen pre svega brizi za zaštitu ljudskih prava i sloboda. Vlada mora
delovati u zakonskim okvirima. Sud utvrđuje povrede zakona. Dajsi razlikuje:
-
zakonodavstvo,
-
sudstvo,
-
vladu.
On je insistirao na visokom stepenu predvidivosti: "Ljudi moraju znati svoja osnovna prava i slobode,
ali i obaveze."Sledbenik Dajsijeve koncepcije vladavine prava jeste Fridrih Hajek. Prema Hajekovom
mišljenju, funkcija vladavine prava se sastoji u obezbeđivanju prava. Hajek, kao i Dajsi, traži
nezavisni pristup građana sudstvu, s ciljem obrazovanja odbrane spolja i bezbednosti iznutra. Ko može
formirati sudstvo koje će odlučivati o najznačajnijim pitanjima i zakonskim nesuglasicama.
Samo tako, obrazuje se jedna nesvakidašnja, apsolutna politička vrednost, odnosno vladavina prava.
Međutim, noviji politički teoretičari, smatraju da je vladavina prava relativna, nasuprot apsolutnoj
vrednosti kakvom ju je okarakterisao Hajek.
Vladavina prva zahteva da izvršna vlast mora doneti argumentativno obrazložene odluke na osnovu
pravnih normi. Stvar je javnog mnjenja, da kritikuje one zakone koje smatraju nepravednim i da,
eventualno, zahteva njihovo menjanje. Dok zakoni važe, oni se moraju striktno primenjivati, a njihovo
legitimno tumačenje mogu davati samo zakonodavna tela koja su ih donela.
2
2
Linda Smit i Vilijam Rejper: “Kratka istorija ideja”, Narodna knjiga, Beograd, 2005, str. 50-63.
VLADAVINA PRAVA
5
2.1.
Pravna dr
žava
Ideja pravne države nastala je u Nemačkoj početkom devetnaestog veka. Nemačko učenje,
(kao anglo-saksonska doktrina prava) proisteklo je iz stava o minimalnoj državi. Ernest
Rudolf Hubert bio je protiv policijske države i njene samovolje. Građanska klasa se
istovremeno borila protiv preteranog mešanja države u njen privatni i društveni život.
Izraz pravna država potiče od Rudolfa fon Mola (1799-1875). Međutim, ni Kantovo, ni
Molovo učenje nije bilo presudno za sadržinu pojma pravne države. Suština pravne države se
sastojala u razdvajanju političke strukture države od njene pravne organizacije.
U Vajmarskoj republici, ustanovljenoj u Nemačkoj 1919. godine istoimenim ustavnim aktom,
utemeljen je materijalni, umesto formalnog pojma pravne države. Sloboda je moguća
stvaranjem jednakosti i pravne sigurnosti. Slomom nemačke totalitarne države i usvojenjem
osnovnog zakona, Bonskog ustava, 1949. godine, razvijeno je novo shvatanje države.
Osnovna odredba o pravnoj državi data je u članu 20. stavu 3. osnovnog zakona.
"Izvršna i sudska vlast su vezane za zakon i pravo”
3
Njena osnovna načela su:
-
prevlast prava
-
osnovna ljudska zaštita prava i sloboda
-
podela sudova i vlasti itd.
Pravna država prepoznaje se po tome što su sve državne radnje utemeljene na zakonu.
Vladavina sub lage predstavlja podređivanje svake vlasti pravu. Vladavinu per lages
prepoznajemo uočljivim posredstvom zakona, u donošenju apstraktnih i opštih pravnih normi.
Prednost vladavine sub lage je u sprečavanju zloupotrebe državne vlasti. A korist vladavine
per lages jeste obezbeđivanje slobode jednakosti i pravne sigurnosti, koji garantuju opštost
zakona.
Srećan istorijski trenutak (1950-1990), i pravna i socijalna država su bile međusobno
povezane. Međutim, taj trenutak, kao i ostale političke vrednosti, na žalost ubrzo, legalno
nestaje. Osnovni problem ostvarivanja pravne države u našoj zemlji jeste kontrola
sprovođenja zakonskih propisa. Imamo demokratski Ustav i zakone koji su uglavnom na
visini razvijenih društava. Ali, postoji ogromni jaz između pravnih deklaracija, koje ostaju na
papiru, i društvene prakse koja obiluje bezakonjem, proizvoljnošću, korupcijom i gubljenjem
poverenja građana u pravne ustanove. Stoga, društvo nastoji da se odlučno prekine s
političkim cinizmom nasleđenim iz predhodnog perioda, koji je polazio od predpostavke da se
zakoni donose za svet i za političke protivnike, a ne za "nas", i koji je, pod plaštom zaštite
klasnih interesa i kritike "formalne", "građanske " demokratije, otvoreno pozivao na kršenje
zakonskih propisa kad su u pitanju "naši" ljudi i "naše "koristi. To iziskuje rastajanje s onim
3
Sociološki leksikon, Savremena administracija, Beograd, 1988, str. 103.
