Visoka škola strukovnih studija za menadžment u saobraćaju
Niš
SEMINARSKI RAD
Predmet:
Menadžment u saobraćaju
Teme: Vodni saobraćaj
Profesor:
Student:
Dr Veroljub Mladenović
Simić Vesna
195P/10
Mart, 2013.god.
Pomorski saobraćaj
Razvoj vodenog saobraćaja povezan je sa razvojem
kapitalizma
jer su gradovi na
obalama mora ili velikih reka trgovali sa udaljenim regionima i na taj način ostvarivali
veću
ekonomsku, političku i kulturnu moć i veći uticaj nad okolnom teritorijom
.
On je omogućio i povezivanje manufakturnih i trgovačkih centara na obalama
Atlanskog okeana i Sredozemnog mora sa prekookeanskim zemljama i tako doprineo
razvoju
manufakture i robne proizvod
nje.
Prvobitnosu korišćeni jedrenjaci, čiji su glavni uslov i faktor plovidbe bili stalni
vetrovi i kretanje morskih struja pa su tako i traganja za alternativnim pravcima bila
znatno uslovljena ovim prirodnim faktorima.
Ipak, Evropljani su krajem XV i tokom XVI i XVII veka uspeli da
otkriju
američke kontinente, oplove Afriku, naprave kružnu turu oko Zemljine kugle,
otkriju Australiju, plove po Okeaniji
, i na taj način znatno prošire granice i mogućnosti
pomorskih saobraćajnih pravaca. U tom periodu smenjivalo se nekoliko velikih
pomorskih sila: Španija i Portugalija, Holandija, Engleska. Do kraja XVII veka najveći
deo kolonija u svetu držali su Evropljani i zahvaljujući njima odvijala se intenzivna
kolonijalna trgovina, korišćenjem pre svega
pomorskog saobraćaja
.
Nastankom industrijskog kapitalizma krajem 18. veka javlja se
potreba za jačim,
bržim i jeftinijim prevoznim sredstvima na moru
. Prvi
parobrodi
pojavljuju se
početkom 19. veka a kasnije i brodovi sa motornom vučom koji su u potpunosti potisnuli
jedrenjake.
Pomorski saobraćaj se javlja kao
glavni nosilac međunarodne trgovine
usled
razmeštaja pojedinih kontinenata i njihove razdvojenosti morima i okeanima.
Prekookeanska razmena čini oko 75% od ukupne trgovinske razmene
i zato je razvoj
pomorskog saobraćaja najtešnje povezan sa stanjem na svetskom tržištu. Sve krize i
kolebanja na svetskom tržištu neposredno utiču nastanje trgovačke mornarice.
Razmeštaj trgovačke flote je izrazito neravnomeran. Sve do 1980-tih godina
razvijene zemlje su posedovale peko 3/4 ukupnih svetskih kapaciteta iako je veliki deo
tih kapaciteta bio registrovan pod zastavama zemalja tzv.
jeftine zastave
.
To su uglavnom
male i nerazvijene zemlje
koje daju značajne
olakšice
pri
registrovanju brodova pod njihovom zastavom kao što su manje rigorozni tehnički
standardi i slaba radno pravna zaštita zaposlenih na brodu. Ove zemlje pod svojom
zastavom imale su
skoro 1/3 od ukupne svetske folte
mada su vlasnici ovih brodova
najčešće bili iz razvijenih zemalja. Najpoznatije zemlje jeftine zastave su
Liban,
Panama, Kipar i Bahami.
Jedna od karakteristika pomorskog saobraćaja je i
visok stepen koncentracije
kapitala.
Trgovačka mornarica se najčešće nalazi u rukama malog broja monopola koji
međusobno vode konkurentsku borbu za podelu transportnog tržišta. Ovakvo stanje je u
Sjedinjenim AmeričkimDržavama, Engleskoj, Japanu, Grčkoj i drugim zemljama.
U strukturi razmene morskim putem najznačajnije
učešće od 40% imaju tečni
tereti
kao što
sunafta i naftni derivati
. Sledeća grupa po značaju su suvi rasuti tereti kao
su
rude gvožđa, žitarice, ugalj, boksit sa glinicom i fosfati koji čine 25% ukupne
4
