UNIVERZITET ZA POSLVNE STUDIJE
VREDNOVANJE OPCIJA
SEMINARSKI RAD
Predmet:
Mentor:
Student:
Godina studija:
SADRŽAJ
1. UVOD.....................................................................................................................................3
2. POJAM I OSNOVNE KARAKTERISTIKE OPCIJA...........................................................4
2.1. Pojam...............................................................................................................................4
2.2. Vrste opcija......................................................................................................................5
3. UVOD U OPCIONE STRATEGIJE......................................................................................6
4. VREDNOVANJE OPCIJA.....................................................................................................9
4.1. Faktori koji utiču na cijenu opcije....................................................................................9
5. STVARNA I VREMENSKA VRIJEDNOST OPCIJA........................................................15
5.1. Stvarna vrijednost opcija................................................................................................16
5.2. Vremenska vrijednost opcija..........................................................................................16
6. MODELI VREDNOVANJA OPCIJA..................................................................................18
ZAKLJUČAK...........................................................................................................................19
LITERATURA..........................................................................................................................21
2. POJAM I OSNOVNE KARAKTERISTIKE OPCIJA
2.1. Pojam
Pojam opcija u ekonomskoj istoriji je star koliko i ona sama. Još su feničanski trgovci, da bi
iskoristili mogućnost kupovine tereta prvih brodova koji stižu u luku, kupovali opcije kako bi
dobili sadržaj koji je brod prevozio - drugim riječima sticali su pravo da budu prvi u redu.
Ukoliko bi sadržaj tereta bio nezadovoljavajući ili male vrijednosti, trgovci ne bi iskoristili
opciju. Opcije i danas imaju slično značenje - nude iskorištenje nekog prava ali i mogućnost
odustajanja od njega.
1
Opcije (options)
, kao segment terminskog tržišta, predstavljaju
standardizovane financijske ugovore koji daju njihovim kupcima
pravo, ali ne i obavezu, da kupuju ili prodaju hartije od vrijednosti
(ili robu) po unaprijed utvrđenoj cijeni, koja se naziva
izvršna
cijena
ili
cijena realizacije
, u određenom vremenskom periodu.
2
Vlasnik ili kupac opcije ne mora izvršiti opciju, može pustiti da
opcija istekne a da je ne iskoristi. Što znači da vlasnik opcije nije
obavezan izvršiti neku aktivnost već ima pravo izvršiti ugovor samo ako tako odluči. Za
razliku od toga, prodavac opcije nema nikakvo pravo izbora, on mora kupiti ili prodati
financijski instrument ako vlasnik izvrši opciju. Cijena opcije koju je vlasnik ili kupac voljan
platiti naziva se
premija
ili
opciona cijena
.
Kupac, dakle, ostvaruje najbolji mogući scenarij:
Ograničen gubitak (iznos premije)
Neograničen potencijalni dobitak
Prodavac opcije ostvaruje potpuno suprotni scenarij:
Ograničen dobitak (iznos premije)
1
www.ekonomist.co.yu
2
Frederic S. Mishkin, Stanley G. Eakins: ''Finansijska tržišta + institucije'', četvrto izdanje, MATE
d.o.o., Zagreb, 2005.
Neograničen potencijalni gubitak
Opcije, kao derivativni instrumenti, imaju različitu osnovu - robu ili financijske instrumente
na koje daju pravo kupovine odnosno prodaje: zlato, nafta, kratkoročne i dugoročne državne
obveznice, berzanske indekse, akcije i dr. Opcije na dionice/akcije su, ipak, najzastupljeniji
vid investiranja na ovom segmentu tržišta derivata. Idealne za zauzimanje pozicija, hedgiranje
već postojećih rizika, kreiranje potrebnog cash-flowa a sve uz ogromnu dozu fleksibilnosti.
Opcije su vrijednosni papiri i njima se trguje, kao i dionicama. Za razliku od dionica, opcije
su izvedenice, imaju datume isticanja, njihov broj nije fiksan i dok vlasnici dionica imaju udio
u kompaniji, vlasnici opcija nemaju ni udjela niti prava u vezi s njima. Same kompanije mogu
sastavljati opcije za sticanje svojih dionica i tada govorimo o tzv.
dioničkim opcijama
(varanti i konvertibilije). Takođe, postoje opcije na futures ugovore, koje se nazivaju opcije
futures ugovora ili češće futures opcije, kojima se najviše trguje.
2.2.Vrste opcija
Postoje dva osnovna tipa opcija: kupovne (call) i prodajne (put) opcije.
Prodajna opcija (put option) daje kupcu pravo da proda određeni broj akcija (obično u
lotovima od po 100) po unaprijed određenoj cijeni (strike cijena) do nekog utvrđenog
vremenskog roka.
Kupovna opcija (call option) daje kupcu pravo da kupi akcije po unaprijed utvrđenoj cijeni u
određenom vremenskom periodu.
Obje opcije podrazumijevaju da je obaveza na strani prodavca (emitenta). Stoga, kupac opcije
mora platiti premiju koja, u slučaju neiskorištenja opcije, predstavlja dobitak emitenta. Visina
Bitni elementi opcije:
Tržišni materijal na koji opcija glasi
Vrijeme dospjeća opcije
Strike (izvršna) cijena
Premija opcije
