SADRŽAJ

Stranica

1. UVOD........................................................................................4

1.1. PROBLEM, PREDMET I OBJEKT ISTRAŽIVANJA................................4
1.2. RADNA HIPOTEZA I POMOĆNE HIPOTEZE........................................5
1.3. SVRHA I CILJEVI ISTRAŽIVANJA......................................................5
1.4. ZNANSTVENE METODE......................................................................6
1.5. KOMPOZICIJA RADA.........................................................................6

2. TEORIJSKE ZNAČAJKE O MENADŽERSKOM

RAČUNOVODSTVU....................................................................7

2.1. MENADŽERSKO RAČUNOVODSTVO KROZ HISTORIJU......................7
2.2. POJAM, ZADACI I CILJEVI MENADŽERSKOG RAČUNOVODSTVA......7

3. SISTEMI VREDNOVANJA ZALIHA...........................................10

3.1. POJAM ZALIHA I VREDNOVANJE ZALIHA.......................................10
3.2. APSORPCIONI I VARIJABILNI SISTEM VREDNOVANJA
ZALIHA.................................................................................................. 12

4. MJERE ZA POBOLJŠANJE SISTEMA INFORMISANJA VLASNIKA
D.D. ˝TOP 25. MAJ˝ CAZIN O POSLOVANJU PREDUZEĆA.........

4.1. OSNOVNI PODACI O PREDUZEĆU.................................................. 18
4.2. PRIMJENA METODA VARIJABILNIH I APSORPCIONIH TROŠKOVA
U D.D. ˝TOP 25. MAJ˝ CAZIN................................................................ 19
4.3. OBJAŠNJENJE RAZLIKA U OPERATIVNOJ DOBITI ........................ 22
4.4.

APSORPCIONI SISTEM I PROBLEM NEŽELJENOG

NAGOMILAVANJA ZALIHA..................................................................... 26

5. ZAKLJUČAK........................................................................... 29

LITERATURA .............................................................................................. 31

POPIS SHEMA............................................................................................. 32

POPIS GRAFIKONA .................................................................................... 32

POPIS TABELA............................................................................................ 32

1. UVOD

1.1. PROBLEM, PREDMET I OBJEKT ISTRAŽIVANJA

Čovječanstvo kao i sve druge pojavne vrste života karakteriše nesputana

težnja za povezivanjem u specifične oblike sistema. Sistem, bez kojeg civilizacija,
možemo sa sigurnošću reći, ne bi mogla da funkcioniše u granicama normale, jeste
tržište. Tržište, kao organizovano mjesto gdje se susreću ponuda i potražnja dobara i
usluga, ne bi moglo egzistirati bez svog ključnog učesnika, a to je pak preduzeće,
bilo ono trgovačko, proizvodno, ili uslužno...

Kao što je i logično po samom slijedu stvari, preduzeće predstavlja jedan oblik

organizovanja. Preduzeće kao organizacija predstavlja u biti udruživanje dvoje ili više
ljudi sa namjerom da izvrše neki posao, pri čemu oni definišu cilj udruženja,
raspodjeljuju zadatke, obezbjeđuju sredstva i vode određene poslovne procese,
izvršavaju određene funkcije radi realizacije zadataka.

Preduzeće kao jedna od osnovnih organizacionih jedinica u tržišnoj privredi

ima veoma važan zadatak u društvenoj reprodukciji. Proizvodnja kao opšti i apsolutni
uslov egzistencije ljudskog društva postoji i ostvaruje se uvijek u obliku konkretnih
proizvodnih procesa, organizovanih na određenom mjestu, s posebnim sredstvima za
proizvodnju i radnom snagom i sa određenom namjenom u pogledu vrste proizvoda
ili usluge. Naime, ovakakv konkretni oblik organizovanja proizvodnje predstavlja
proizvodnu jedinicu, odnosno preduzeće.

U preduzeću se jedinstvo kretanja novčanog, robnog i proizvodnog kapitala

ispoljava kao jedinstvo tri osnovne funkcije reprodukcionog ciklusa: proizvodnu,
prometnu i finansijsku. Kroz faze reprodukcionog ciklusa: proizvodnju, raspodjelu,
razmjenu i potrošnju, preduzeće ostvaruje svoju funkciju i dostiže svoj krucijalni cilj:
maksimizaciju profita. Međutim, ubrzani razvoj tržišta zahtijeva odvajanje funkcije
vlasništva od funkcije menadžmenta, što se često očituje eksponiranjem fenomena
sukoba različitih interesa između vlasnika kapitala i menadžmenta. Pomenuti
fenomen nerijetko se ispoljava situacijom da se menadžeri prilikom donošenja odluka
ne pridržavaju pravila, procedura, politika i principa koji bi na najbolji način zadovoljili
interese vlasnika kapitala, već posežu najčešće za friziranjem finansijskih izvještaja
kako bi zadovoljili vlastite interese na uštrb vlasnika kapitala.

Naš

problem istraživanja

usmjeren na preduzeće kao finansijski

sistem

koji na bazi pravovremenih i kvalitetnih informacija i signala nastoji

neograničeno u vremenu, odnosno kontinuirano poslovati uz
maksimizaciju dobitka, zahvaljujući pravovremenim i ispravnim odlukama.

Preduzeću je novac, ali i pravovremena i tačna informacija preduslov nastanka,
kontinuiteta poslovanja i razvoja.

Predmet istraživanja

ovog seminarskog rada se

odnosi

na kvalitet informacija proizišlih iz apsorpcionog i varijabilnog

8) Zašto se apsorpcioni sistem obračuna troškova ne preporučuje za interno

izvještavanje iako se zahtijeva za eksterno izvještavanje?

9) Kako se mogu smanjiti nedostaci apsorpcionog sistema?

1.4. ZNANSTVENE METODE

Pri istraživanju i formuliranju rezultata istraživanja tematike koja je

prezentirana u ovom radu, koje ima naslov

VREDNOVANJE ZALIHA PO

APSORPCIONOM I VARIJABILNOM PRISTUPU U D.D. ˝TOP 25. MAJ˝
CAZIN,

u odgovarajućim kombinacijama korištene su ove

znanstvene metode

induktivna i deduktivna metoda, metoda analize i sinteze, metoda dokazivanja,
metoda deskripcije, empirijska metoda, te metoda kompilacije.

1.5. KOMPOZICIJA RADA

Rezultati istraživanja predstavljeni su u šest međusobno povezanih dijelova.

U prvom dijelu,

uvodu

, formuliran je problem, predmet i objekt istraživanja,

postavljena je radna hipoteza s pomoćnim hipotezama, navedeni su svrha i ciljevi koji
su istraživanjem ostvareni, navedene su znanstvene metode koje su korištene pri
istraživanju i prezentaciji rezultata, te je obrazložena kompozicija rada.

U drugom dijelu s naslovom

TEORIJSKE ZNAČAJKE O MENADŽERSKOM

RAČUNOVODSTVU

sažeto i sustavno obrađen je pojam menadžerskog

računovodstva, značaj, zadaci, osnovni ciljevi menadžerskog računovodstva, kao i
historijski razvoj menadžerskog računovodstva.

U trećem dijelu s naslovom

SISTEMI VREDNOVANJA ZALIHA

detaljno

obrađen je predmet istraživanja: pojam zaliha i troškova zaliha, pojam, sličnosti i
razlike sistema obračuna troškova zaliha, s posebnim osvrtom na apsorpcioni i
varijabilni sistem.

U četvrtom dijelu s naslovom

MJERE ZA POBOLJŠANJE SISTEMA

INFORMISANJA VLASNIKA D.D. ˝TOP 25. MAJ˝ CAZIN O POSLOVANJU
PREDUZEĆA

, predstavljen je način kako povećati i poboljšati kvalitet informacija o

stvarnom   poslovanju   preduzeća   putem   zahtjeva   utvrđivanja   troškova   zaliha   po
varijabilnom   sistemu   za   interne   potrebe,   umjesto   po   apsorpcionom   sistemu   što
onemogućuje   menadžment   da   utječe   na   operativni   prihod   i   operativnu   dobit.   U
suprotnom,   neprimjenjivanjem   varijabilnog   sistema   stvaraju   se   uslovi   da
menadžment   vođen   vlastitim   interesima   poklekne   pred   zahtjevom   oblikovanja   fer
realnih i istinitih finansijskih izvještaja frizirajući finansijske izvještaje na način kako
to njemu najbolje odgovara.

U posljednjem dijelu,

zaključku

, prezentirani su bitni rezultati istraživanja koji

su opširnije prikazani u radu, a kojima je dokazivana postavljena hipoteza.

2. TEORIJSKE ZNAČAJKE O MENADŽERSKOM
RAČUNOVODSTVU

2.1. MENADŽERSKO RAČUNOVODSTVO KROZ HISTORIJU

Historijski razvoj menadžerskog računovodstva možemo pratiti kroz šest

ključnih perioda:



prva polovina XVII stoljeća – kraj XIX stoljeća

→

Prvu polovinu XVII

stoljeća   karakteriše   početak   upotrebe   troškovno   –   računovodstvenih
tehnika,   dok   se   prvi   pisani   materijali   koji   su   služili   za   usmjeravanje
poslovnih ljudi javljaju mnogo kasnije. ˝Jedan od prvih takvih radova je
tekst   ¨Tvorničko   računovodstvo¨   koji   su   napisali   Garcke   &   Fells   1897.
godine.˝

Međutim kako obiteljska preduzeća u većini slučajeva nisu imala

potrebe za planiranjem, kontrolom i analizom, tekstovi nastali u ovom
periodu osvrtali su se na samo mali dio računovodstva troškova, i nisu
značajno doprinijela razvoju troškovnog računovodstva, a samim time ni
razvoju menadžerskog računovodstva koje je proizišlo iz troškovnog
računovodstva.



početak XX stoljeća – sredina XX stoljeća

→

Ovaj period karakteriše

snažniji razvoj troškovnog računovodstva, a posebno se ističe period
između dva svjetska rata, odnosno period velike svjetske ekonomske krize
kada se zbog niza bankrota u središte pozornosti stavljaju proizvodni
troškovi i metode alokacije na mjesta i nosice troškova. Nakon II svjetskog
rata dio teorije troškova i vještine troškovnog računovodstva apsorbuje se
unutar menadžerskog računovodstva koje nastaje kao posljedica razvoja
korporacijskih struktura i sve veće potrebe menadžera za informacijama.
Također, u ovom periodu naglasak se stavlja na organizacijsku kontrolu.
Prva dva perioda nazivamo periodom razvoja znanstvenog menadžementa.



1950. – 1960. godina

→

Ovaj period nazivamo periodom menadžerske

kontrole,   a   karakteriše   ga   pored   primjene   podataka   iz   finansijskog
računovodstva   i   upotreba   neovisnih   podataka   i   informacija   za   internu
upotrebu,   kao   i   primjena   modela   odlučivanja,   odnosno   modela   za
utvrđivanje   odstupanja.   Dakle,   u   ovom   periodu   menadžersko
računovodstvo se koncipira kao temelj za donošenje menadžerskih odluka.



1960. – 1970. godina

→

Period od 1960. – 1970. godine naziva se

periodom decentralizirane menadžerske kontrole, kojeg karakteriše
razvojračunovodstva odgovornosti, odnosno razvoj centara odgovornosti i
razvoj menadžerskog informacijskog sistema.



1970. godina – kraj XX stoljeća

→

Ovaj period predstavlja početak perioda

savremenog razvoja menadžerskog računovodstva kojeg prvensrveno
karakteriše razvoj sistema potpore odlučivanju i ekspertni sistema.

Belak V.: Menadžersko računovodstvo, RRiF plus, Zagreb, 1995. p.11

Veza između finansijskog, troškovnog i upravljačkog računovodstva može se

shematski prikazati na slijedeći način:

Shema 1:

Povezanost finansijskog, troškovnog i menadžerskog

računovodstva

Dakle, menadžersko računovodstvo orijentirano je ka zadovoljenju

informacijskih zahtjeva menadžmenta na svim hijerarhijskim razinama, kroz
ostvarenje osnovnih ciljeva menadžerskog računovodstva, a oni su:



pripremanje i obrada informacija potrebnih za donošenje odluka,



nadzor njihova izvođenja,



analiza stanja i kretanja poslovnih procesa i pravaca razvoja
preduzeća,



ukazivanje na potrebne korekcije.

Menadžersko računovodstvo da bi moglo ostvariti naprijed pomenute ciljeve

proučava, analizira, te u sklopu toga, ovisno od potreba, i obavlja slijedeće zadatke u
preduzeću:

prati savremene tendencije u menadžerskom računovodstvu
interni   obračun   temelji   na   decentralizaciji   (izvješćivanje   menadžmenta   po
segmentima)
uvodi   moderne   sisteme   i   metode   obračuna   kao   pretpostavku   osiguranja
informacija za upravljanje troškovima
implementira   u   interni   obračun   međunarodne   standarde   izvješćivanja
prilagođene specifičnostima djelatnosti.

Menadžersko računovodstvo predstavlja jednu kompleksnu cjelinu, koja da bi

mogla   izvršiti   ulogu   koja   mu   je   u   poslovnom   procesu   namijenjena,   treba
organizacijski i sadržajno definirati kao proces identifikacije, mjerenja, akumulacije,
analize, pripreme, interpretacije i razmjene računovodstvenih informacija, potrebnih
menadžmentu   za   planiranje,   ocjenjivanje   i   kontrolu   unutrašnjih   organizacijskih
odnosa,   koji   jamče   odgovarajući   stupanj   korištenja   resursa   i   odgovornost   za   te
resurse.   Menadžersko   računovodstvo   prvenstveno   je   usmjereno   ka   internim
korisnicima.   U   menadžerskom   računovodstvu   nezaobilazna   je   podrška   relevantne
informatičke   tehnologije,   koja   mora   osigurati   tekuće   uspoređivanje   budžetiranih   i
ostvarenih troškova i učinaka, te tekuće utvrđivanje odstupanja po načelu izuzetka.