Čist vazduh je osnova za zdravlje i život ljudi i čitavog ekosistema.
Vazduh
je smeša gasova od kojih su neki u vrlo promenljivom sastavu:
Tabela 1.
Naziv gasa
Koncentracija u %
Azot
78.08%
kiseonik
20.95%
Argon
Kripton
Ksenon
Helijum
Neon
0.93%
U promenljivim količinama u vazduhu može biti vodene pare, ozona,
ugljen dioksida.. Do ne željenih efekata dolazi kada se ovaj odnos poremeti. Zagađenje vazduha podrazumeva prisustvo hemikalija, čestica ili bioloških materijala koji nanose štetu ili uzrokuju nelagodnost kod čoveka I drugih živih bića, odnosno koji ugrožavaju prirodnu sredinu u atmosferi.
Najčešće zagađujuće materije su ugljen-monoksid (CO), sumpor-dioksid
je padavina zagadjena sumpor-dioksidom, azotnim oksidima,
amonijakom i drugim hemijskim jedinjenjima.
To su padavine koji imaju veću
kiselost (manje pH) od uobičajenih kiša koje padaju u nezagađenim regionima Zemlje. Padavine odstranjuju iz atmosfere gasove, aerosoli (čestice) na dva nacina:
1.Stvaranjem kapljica vodene pare u oblacima koje sakupljaju zagađivače iz atmosfere i kada se steknu potrebni uslovi kapljice iz oblaka se ukrupnjavaju i padaju u obliku kiše,
2.Ispiranjem atmosfere kada kiša (sneg) atmosferu ispod oblaka ispira i prečišćava.
Glavni uzročnici ovih padavina su termoelektrane, dim kao posledica grejanja, izduvni gasovi iz saobraćaja.
2.1.Izvori atmosferskog taloga i kiselih kisa
Sve forme precipitacije (taloga) kao kiša, sneg, rosa, izmaglica ili magla
kiseli su po prirodi jer u sebi rastvaraju ugljen-dioksid (CO
2
), s tim što ljudske
aktivnosti samo pridodaju kiselosti ovih taloga. Nezagađena kišnica ima pH 5,6 što se može uporediti sa laboratorijskom destilovanom vodom u ravnoteži sa CO
2
iz vazduha. Iz tih razloga se i kaže da je kisela kiša svaki onaj talog koji je kiseliji od 5,6. Ukoliko se u vazduhu nalazi jos neki kiseli oksid pored CO
2
, kao što je, na
3
Zagađenje i zaštita vazduha
primer, SO
2
, NOx ili neke druge supstance kao organski zagađivaci, tada je
kiselost atmosferskog taloga veća, odnosno pH niža i tada kiselost taloga može biti od pH 4,9 do 3,5.
Slika 3 .Opseg u kome se nalaze kisele kiše
2.2.Proces nastajanja kiselih kiša
Pri procesima sagorevanja nastaju sumpor-dioksid, azotni-oksidi I drugi
gasovi koji pospešuju nastajanje kiselina. Takvi slobodni nemetalni oksidi, oksidiraju u vlažnoj atmosferi sa vodenom parom u sumpornu i azotnu kiselinu. Ove materije se nalaze u vazduhu tako da na zemlju padaju sa padavinama. Pošto ovi proizvodi sagorevanja nastaju u povećanoj količini u gradovima i
4
Zagađenje i zaštita vazduha
sagorevanju nastaju azot-oksidi kao kombinacija azota iz vazduha i kiseonika. Što je veca temperatura sagorevanja to je brže nastajanje azot-oksida. Kod svakog procesa se pre svega oslobađa azot-monoksid koji u vazduhu oksidira u štetni azot-dioksid. Iz azot-dioksida u reakciji sa vlagom nastaje azotna kiselina koja je odgovorna za nastajanje kisele kiše.
2NO
2
+H
2
O HNO
2
+ HNO
3
..........(2.)
Slika 5. Koncentracija azot-dioksida
Sumpor-dioksid
je najštetnija stvar u vazduhu. Radi se o plinu bez boje, ili
jakog neugodnog mirisa koji kod ljudi pre svega deluje na disajne organe. U zimskim mesecima visoka koncentracija sumpor-dioksida u vazduhu zajedno sa prašinom koja se nalazi u vazduhu čini
