Visoka medicinska i poslovno-tehnološka škola stukovnih studija

Šabac

SEMINARSKI RAD

Predmet: Zaštita zemljišta

Tema

Zagađivanje zemljišta čvrstim otpadom

Profesor:

Dr. Mirjana Antonijević Nikolić

Student:

Jelena Janićijević

SADRŽAJ

Uvod

Podela čvrstog otpada

Zagađivanje i degradacija zemljišta

Upravljanje otpadom i zaštita životne
sredine

Zaključak

Literatura

2. PODELA ČVRSTOG OTPADA

2.1 Podela prema poreklu čvrstog otpada:



Iz domaćinstava;



Komunalni;



Komercionalni;



Medicinski;



Bezopasni industrijski otpad;



Poljoprivredni otpad.

Iz domaćinstava -

otpaci od hrane, papir, karton, plastika, tekstil, koža,

baštenski otpad, drvo, staklo, metal, pepeo, specijalni otpadi (npr. kabaste stvari,
elektronika za široku potrošnju, uredjaji za domaćinstvo, baterije, ulje,
pneumatici), i opasni otpad iz domaćinstava.

Komunalni otpad

je otpad iz domaćinstava, kao i drugi otpad koji je zbog svoje prirode i

sastava sličan otpadu iz domaćinstva.

Komercijalni otpad

je otpad koji nastaje u preduzećima, ustanovama i drugim

institucijama koje se u celini ili delimično bave trgovinom, uslugama, kancelarijskim
poslovima, sportom, rekreacijom ili zabavom, osim otpada iz domaćinstva i industrijskog
otpada.

Medicinski otpad

je heterogena mešavina komulanog otpada, infektivnog,

patoanatomskog, farmaceutskog i laboratorijskog otpada, dezinficijenasa i ambalaže, kao
i hemijskog otpada iz zdravstvenih ustanova i veterinarskih organizacija.

Industrijski otpad -

otpad od sredstava za čišćenje, ambalaža,

otpaci od hrane, izgradnje i proizvodnje, opasni otpad, talog, tečni otpad, pepeo,
specijalni otpad i otpadni materijal/škart.

Poljoprivredni otpad -

otpaci od pokvarene hrane, otpaci od useva, opasni otpad

(npr., pesticidi) i nusproizvodi iz prerade hrane.

2.2 Podela otpada u zavisnosti od opasnih karakteristika koje utiču na zdravlje ljudi i
životnu sredinu:



Neopasan



Inertan



Opasan otpad.

Opasan otpad

je otpad koji po svom sastavu, poreklu ili koncentraciji opasnih materija

može prouzrokovati opasnost po životnu sredinu i zdravlje ljudi i ima najmanje jednu od
opasnih karakteristika (eksplozivnost, zapaljivost, sklonost oksidaciji, akutna otrovnost,
infektivnost, sklonost koroziji, u kontaktu sa vazduhom oslobađa zapaljive supstance sa
odloženim hroničnim delovanjem, kao i ekotoksične karakteristike), uključujući i
ambalažu u koju je opasan otpad bio ili jeste upakovan.

Neopasan otpad

je otpad koji, zbog svoje količine, koncentracije ili fizičke, hemijske i

biološke prirode, za razliku od opasnog otpada, ne ugrožava zdravlje ljudi i životnu
sredinu i nema karakteristike opasnog otpada.

Inertan otpad

je otpad koji nije podložan bilo kojim fizičkim, hemijskim ili biološkim

promenama, ne rastvara se, ne sagoreva ili na drugi način fizički ili hemijski reaguje, nije
biološki razgradiv ili ne utiče nepovoljno na druge materije sa kojima dolazi u kontakt na
način na koji može da dovede do zagađenja životne sredine ili ugrozi zdravlje ljudi, ne
poseduje ni jednu od karakteristika opasnog otpada.

Slika 1.

Čvrst otpad

3.1 Izvori zagađivanja zemljišta:



Poljoprivreda



Deponija otpada



Kisele kiše



Indstrija



Saobraćaj

Poljoprivreda –

zemljište može biti zagađeno na mnogo načina. Jedan od

najčešćih   izvora   zagađivanja   je   poljoprivreda.   Poljoptivredna   zemljišta   se
zagađuju   direktnim   hemijskim   tretmanom   radi   suzbijanja   korova   i   drugih
štetočina.   Prekomernim     đubrenjem,   poljoprivredno   zemljište   se   zagađuje
različitim neorganskim jedinjenjima.

Deponija otpada –

direktni izvor zagađivanja zemljišta su i smetlišta i deponija.

Sa njih se spiraju otrovi koji se jednim delom zadržavaju u zemljištu, jednim
delom odlaže u podzemne vode. Na ovim mestima se intenzivno raspadaju i
organske materije, pri čemu se oslobađaju materije koje zagađuju zemljište. Osim
toga, u procesu raspadanja oslobađaju se i gasovi koji zagađuju atmosferu.

4. UPRAVLJANJE OTPADOM I ZAŠTITA ŽIVOTNE SREDINE

4.1 Kriterijumi za prihvatanje i odlaganje otpada

Na deponiji se odlaže samo prethodno tretiran otpad u skladu sa Zakonom i drugim
propisima.
Bez prethodnog tretmana može se odobriti odlaganje inertnog otpada čiji tretman nije
fizički izvodljiv i drugog otpada ako njegov tretman ne doprinosi ciljevima za smanjenje
količine otpada ili opasnosti po ljudsko zdravlje i životnu sredinu.
Otpad koji se odlaže na različitim klasama deponija treba da ispunjava granične vrednosti
parametara prema listama parametara za ispitivanje otpada za odlaganje utvrđenim
posebnim propisom kojim se uređuju kategorije, ispitivanje i klasifikacija otpada
Na deponiju neopasnog otpada odlaže se:
1) komunalni otpad;
2) neopasan otpad bilo kog porekla koji zadovoljava granične vrednosti parametara za
odlaganje neopasnog otpada;
3) čvrst, nereaktivan opasan otpad čija je procedna voda ekvivalentna sa onom za
neopasan otpad.

4.2 Ispitivanje otpada za odlaganje

Ispitivanje otpada za odlaganje vrši se za svaku vrstu otpada, u skladu sa posebnim
propisom, a uzorkovanje u skladu sa propisanim standardima.
Podaci dobijeni ispitivanjem otpada za odlaganje na deponiju, posebno se odnose na:
1) opis prethodnog tretmana otpada ili izjavu da se otpad može odložiti bez prethodnog
tretmana;
2) sastav otpada i procedne vode;
3) klasu deponije na koju se otpad odlaže;
4) dokaz da otpad nije otpad iz člana 9. ove uredbe;
5) posebne zahteve i mere koje po potrebi treba preduzeti pri odlaganju;
6) određene ključne parametre za proveru usklađenosti, kao i njenu dinamiku.

4.3 Tehnički i tehnološki uslovi za projektovanje deponije



Deponije su civilizacijski proizvodi na kojima se sakupljaju sve one supstance
koje čoveku nisu potrebne. U današnje vreme odnos društva prema sopstvenom
otpadu ukazuje na stepen razvoja i nivo svesti tog društva tj. odslikava odnos tog
društva prema životnoj sredini i prema svojoj budućnosti.



Deponija se projektuje tako da zadovoljava potrebne uslove za sprečavanje
zagađenja

zemljišta, podzemnih i površinskih voda, vazduha i da obezbedi kontrolisano upravljanje
procednim vodama i izdvojenim gasovima.
Na deponiji se uređuje deponijsko dno i nagibi, odnosno bočne strane na način koji će
osigurati stabilnost deponije, obezbediti vodonepropusnost koja zajedno sa sistemom za
prijem i odvođenje procedne vode sprečava njeno prodiranje u podtlo deponije.



Pri odlaganju otpada na deponiji potrebno je obezbediti stabilnost mase odloženog
otpada i prateće infrastrukture naročito u pogledu sprečavanja klizanja.

4.4 Sanitarne deponije

Otpad koji je namenjen za deponovanje, dovozi se na sanitarnu deponiju i odlaže na mesto
pripremljeno za odlaganje. Ovaj prostor je tzv. telo deponije. Telo deponije je izdeljeno na
kasete i ćelije, čime je omogućeno fazno popunjanje sanitarne deponije.

Telo deponije treba da ima:



nepropusnu podlogu;



sistem za sakupljanje procednih voda;



sistem za sakupljanje deponijskih gasova.

4.5 Elementi osnovnog sistema upravljanja otpadom:



Skladištenje;



Sakupljanje;



Transport;

Skladištenje

otpada obavlja se u prostorijama proizvođača otpada, do momenta transporta do

lokacije konačnog odlaganja. U domaćinstvima, otpad se skladišti u ograđenim mestima,
plastičnim kontejnerima, upotrebljenim kesama za kupovinu, ili u nekoj drugoj formi
materijala za pakovanje. U pojedinim siromašnijim područjima i neformalnim, neuređenim
naseljima, za sakupljanje otpada koriste se kontejneri velikih zapremina koji su postavljeni za
korišćenje velikom broju domaćinstava. Pomenuti kontejneri koriste se i za odlaganje otpada
u velikim prodajnim centrima, zgradama sa apartmanima, poslovnim zgradama, gradskim
kompleksima sa velikom gustinom naseljenosti, itd.

Sakupljanje

otpada uključuje njegovo prebacivanje iz kontejnera u vozila za sakupljanje

otpada. Najčešći tip vozila za sakupljanje otpada je kompaktor sa utovarivačem na zadnjem
delu vozila (rear-end loader - REL). Otpad iz kontejnera i plastičnih kesa ubacuje se u zadnji
deo vozila, gde se mehaničkim zbijanjem redukuje zapremina otpada i povećava korisna
nosivost vozila. Za sakupljanje otpada često se koriste i obični kamioni – istovarivači. Veliki
kontejneri prazne se podizanjem od strane tegljača projektovanih za unos, ili vozila sa
valjcima.

Transport

otpada do objekata za odlaganje (najčešće deponija) izvodi se direktnim

prevozom vozilima za sakupljanje. U slučaju da je deponija locirana dalje nego što je
predviđena, ekonomski - isplatljiva razdaljina koju vozilo može da pređe, potrebno je otpad
prebaciti u vozila predviđena za prelaženje većih razdaljina i u njima ga transportovati do
krajnje odrednice. Prebacivanje otpada izvodi se pomoću statičnih ili pokretnih jedinica za
prenos. Često se u okviru prenosa izvodi i zbijanje otpada, ponovo u svrhu povećanja
nosivosti vozila

Odlaganje otpada, generalno u našoj zemlji u prethodnom periodu, se izvodilo na
organizovanim, a vrlo često i divljim smetlištima a u poslednje vreme na novim sanitarnim
deponijama. Pri iznošenju iz vozila, otpad se razastirao po zemljištu guseničnim vozilima ili
kompaktorima sa čeličnim obrtnim valjcima što je bez drugih mera dovodilo do ugrožavanja
životne sredine. Na sanitarnim deponijama otpad se pokriva slojem zemljišta ili građevinskog
otpada da bi se sprečilo širenje mirisa, kao i razbacivanje otpada i direktnog ugrožavanja
životne sredine. U većini slučajeva, u našoj zemlji otpad se, međutim, i dalje odlaže na
otvorene deponije, bez sabijanja i pokrivanja, pri čemu dolazi do paljenja otpada kao
uobičajne posledice ugrožavanja životne sredine.

Reciklaža

se može naći u sklopu osnovnih sistema za upravljanje otpadom tokom procesa

proizvodnje i sakupljanja otpada, kao i tokom prenosa I odlaganja. Trenutno, reciklaža se
spontano pojavljuje pri sakupljanju otpada od proizvođača, kroz centre za reciklažu, kao i kroz
formalne i neformalne akcije oporavljanja zemljišta upotrebljenih za odlaganje otpada, kao i na
samim neuređenim deponijama gde nezaštićena radna snaga obavlja skupljanje i sortiranje
upotrebljivog otpada.

4.6 Zašto reciklirati

Reciklažom štedimo sirovinske resurse

– Kada upotrebljene materijale recikliramo dobijajući

nove proizvode smanjujemo potrebu za korišćenjem prirodnih resursa. Sirovinski resursi na
planeti su ograničeni, ako se ne budemo odgovorno odnosili prema njima čovečanstvo će se
u budućnosti suočiti sa nedostatkom nafte, uglja, drveta i drugih materijala.

Reciklažom štedimo energiju

– Upotreba recikliranih materijala u proizvodnji štedi energiju,

jer je daleko veća potrošnja kada nove proizvode dobijamo preradom prirodnih sirovina,
nego kada se izrađuju od recikliranih materijala.

Reciklaža pomaže zaštiti životne sredine

– Svi procesi kojima se dobijaju rude I sirovine su

potencijalno štetni za životnu sredinu. Smanjenjem upotrebe prirodnih sirovina smanjuje se
zagađenje vazduha, vode i zemljišta. Skladno sa tim, reciklaža je znaćajan faktor u oćuvanju
prirodne sredine.

Reciklaža doprinosi smanjenju deponija I degradacije tla

– Srazmerno porastu stanovnika

Zemlje povećava se i količina otpada koji se svakodnevno stvara u domaćinstvima i privredi.
Sve je više deponija na kojima se otpad odlaže, a koje degradiraju tlo, smanjuju površinu
obradivog zemljišta i postaju potencijalni izvor zaraze ljudi i životinja. Reciklaža značajno
smanjuje količinu otpada koji se odlaže na deponije samim tim i njihovo širenje. Istovremeno
reciklaža smanjuje emisiju metana, gasa koji se stvara na deponijama i koji izaziva efekat
staklene bašte I štetne klimatske promene na zemlji.

U Srbiji je praktično jedini način upravljanja otpadom odlaganje na lokalne deponije, koje, sa
veoma malo izuzetaka, ne zadovoljavaju ni osnovne higijenske i tehničko-tehnološke uslove, a
pored svega jedan od postojećih odlagališta su praktično popunjena. U Srbiji je, prema
postojećem stanju, vrlo malo deponija koje se mogu uključiti u sanitarne deponije. Integralni
sistem upravljanja predstavlja niz delatnosti i aktivnosti koji podrazumeva:



prevenciju nastajanja otpada;



smanjenje količine otpada i njegovih opasnih karakteristika;



tretman otpada;



planiranje i kontrolu delatnosti i procesa upravljanja otpadom;



transport otpada;



uspostavljanje, rad, zatvaranje i održavanje postrojenja za tretman otpada;



monitoring;



savetovanje i obrazovanje u vezi delatnosti i aktivnosti na upravljanju
otpadom.

Ovaj sistem se zasniva na izboru i primeni efikasnih tehnologija kojima se
ostvaruju specifični ciljevi upravljanja otpadom. Osnovni preduslov za
uspešnu implementaciju i funkcionisanje integralnog sistema upravljanja
otpadom je odredjeno hijerarhirsko odvijanje aktivnosti u okviru njega, što je
prikazano na slici 4.

Nekontrolisano   izdvajanje   gasova,   u   koncentraciji   opasnoj   po   biodiverzitet
kopnene flore i faune, kao i po ljudsko zdravlje;
Zagađenje vazduha prašinom i drugim sitnim česticama;
Narušavanje   postojećeg   stanja   ekosistema,   pejzažnih   i   ambijentalnih
karakteristika područja;
Gubljenje obradivih površina zemljišta;
Pojava većeg broja glodara na samom telu deponije kao i na poljoprivrednom
zemljištu u okolini i sl.
Svi navedeni izvori zagađenja mogu imati štetne posledice po ljudsko zdravlje a
prvenstveno po zdravlje dece ili ljudi koji su direktno izloženi delovanjima istih.
Promene kvaliteta vazduha kroz uticaj na zdravlje ljudi se prvenstveno ogledaju
na promenama koje se dešavaju na respiratornom sistemu. Promene u kvalitetu
podzemnih i površinskih voda u širem području može imati velike posledice po
biljni i životinjski sviet, što se indirektno odražava i na ljude koji su kroz lanac
ishrane neminovno povezani sa njima. Taloženje teških metala koji se spiraju sa
tela   deponije,   u   telu   riba   u   obližnjim   vodotocima,   predstavlja   opasnost   od
taloženja istih u telu čovjeka kao krajnjeg korisnika.

LITERATURA

1. 8. SIMPOZIJUM „Reciklažne tehnologije i održivi tazvoj“
2. Uredba o odlaganju otpada na deponije
3. Čvrsti otpad – Scribd
4. Zagađiavnje i zaštita zemljišta – Matejads
5. Kontaminacija tla – Vikipedija, slobodna enciklopedija
6. Integralno upravljanje otpadom i sanitarne deponije – Prof. Dr. Milorad Miloradov