ZAKON
O PENZIJSKOM I INVALIDSKOM OSIGURANJU
("Sl. glasnik RS", br. 34/2003, 64/2004 - odluka USRS, 84/2004 - dr.
zakon, 85/2005, 101/2005 - dr. zakon, 63/2006 - odluka USRS i 5/2009)
I UVODNE ODREDBE
Član 1
Penzijsko i invalidsko osiguranje obuhvata obavezno i dobrovoljno penzijsko i
invalidsko osiguranje.
Član 2
Ovim zakonom uređuje se obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje.
Ovim zakonom uređuje se penzijsko i invalidsko osiguranje i za lica koja nisu
obavezno osigurana po ovom zakonu, a uključila su se u obavezno osiguranje.
Član 3
Obaveznim penzijskim i invalidskim osiguranjem obezbeđuju se prava za slučaj
starosti, invalidnosti, smrti i telesnog oštećenja.
Član 4
Dobrovoljno penzijsko i invalidsko osiguranje je osiguranje kojim se, na osnovu
ugovora, mogu obezbediti prava za slučaj starosti, invalidnosti, smrti i telesnog
oštećenja, ili veći obim tih prava od obima utvrđenog ovim zakonom, kao i
druga prava iz ovog osiguranja.
Član 5
Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja stiču se i ostvaruju zavisno od
dužine ulaganja i visine osnovice na koju je plaćen doprinos za penzijsko i
invalidsko osiguranje i uz primenu načela solidarnosti.
Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja stiču se, ostvaruju i koriste pod
uslovima i na način utvrđen ovim zakonom.
Član 6
Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja jesu lična prava i ne mogu se
prenositi na druga lica.
Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ne zastarevaju, osim prava na
potraživanja dospelih a neisplaćenih iznosa u slučajevima utvrđenim ovim
zakonom.
Član 7
Pojedine kategorije osiguranika mogu izuzetno, u slučajevima i na način utvrđen
ovim zakonom, sticati i ostvarivati pravo na penziju pod posebnim uslovima.
Kategorije osiguranika, bliži kriterijumi za ostvarivanje prava u smislu stava 1.
ovog člana, kao i način finansiranja tih prava uređuju se ovim zakonom.
Član 8**
Sredstva za povećane obaveze koje nastaju usled sticanja i ostvarivanja prava
pod posebnim uslovima za određene kategorije osiguranika obezbeđuju se u
budžetu.
Član 9***
Sredstva za penzijsko i invalidsko osiguranje, odnosno prava iz penzijskog i
invalidskog osiguranja obezbeđuju se, odnosno ostvaruju kod republičkog
fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje (u daljem tekstu: fond).
II OBAVEZNO PENZIJSKO I INVALIDSKO OSIGURANJE
Član 10
Obavezno osigurana lica (u daljem tekstu: osiguranici), u smislu ovog zakona,
jesu:
1) zaposleni (u daljem tekstu: osiguranik zaposleni);
2) lica koja samostalno obavljaju delatnost (u daljem tekstu: osiguranik
samostalnih delatnosti);
3) poljoprivrednici (u daljem tekstu: osiguranik poljoprivrednik).
Ako lice istovremeno ispunjava uslove za osiguranje po više osnova iz stava 1.
ovog člana, osnov osiguranja određuje se na taj način što postojanje osnova
osiguranja po prethodnoj tački isključuje osnov osiguranja iz naredne tačke.
11) lica za čijim je radom prestala potreba, kao i lica kojima je prestalo
zaposlenje zbog stečaja, likvidacije, odnosno u svim slučajevima prestanka rada
poslodavca, dok ostvaruju novčanu naknadu prema propisima o radu i
zapošljavanju.
Član 12
Osiguranici samostalnih delatnosti jesu:
1) lica koja, u skladu sa zakonom, samostalno obavljaju privrednu ili drugu
delatnost, ako nisu obavezno osigurana po osnovu zaposlenja;
2) lica koja su osnivači, odnosno članovi privrednih društava u skladu sa
zakonom, koji u njima rade, bez obzira da li su u radnom odnosu u privrednom
društvu čiji su osnivač odnosno član;
3) lica koja obavljaju poslove po osnovu ugovora o delu odnosno poslove po
osnovu autorskog ugovora, kao i poslove po osnovu drugih ugovora, kod kojih
za izvršen posao ostvaruju naknadu (u daljem tekstu: ugovorena naknada), a
nisu osigurani po drugom osnovu;
4) sveštenici i verski službenici ako nisu obavezno osigurani po osnovu
zaposlenja;
5) lica koja su prestala da obavljaju samostalnu delatnost, dok ostvaruju
novčanu naknadu prema propisima o radu i zapošljavanju.
Radom u smislu stava 1. tačka 2) ovog člana smatra se predstavljanje i
zastupanje privrednih društava od strane njihovih osnivača, odnosno članova na
osnovu upisa u registar nadležnog suda, kao i obavljanje poslovodstvenih
ovlašćenja i poslova upravljanja u skladu sa zakonom kojim se uređuje položaj
privrednih društava.
Član 13
Osiguranici - poljoprivrednici jesu lica za koja se, prema zakonu, smatra da se
bave poljoprivredom (poljoprivrednici, članovi domaćinstva poljoprivrednika i
članovi mešovitog domaćinstva), ako nisu: osiguranici zaposleni, osiguranici
samostalnih delatnosti, korisnici penzija i na školovanju.
Domaćinstvom, u smislu stava 1. ovog člana, smatra se zajednica života,
privređivanja i trošenja prihoda ostvarenih radom njenih članova, bez obzira na
srodstvo.
Obavezno je osiguran nosilac poljoprivrednog domaćinstva, odnosno najmanje
jedan član domaćinstva, dok se ostali članovi domaćinstva mogu osigurati pod
uslovima propisanim ovim zakonom.
Član 14
Svojstvo osiguranika stiče se danom početka a prestaje danom prestanka
zaposlenja, obavljanja samostalne ili poljoprivredne delatnosti, odnosno
obavljanja ugovorenih poslova.
Svojstvo osiguranika utvrđuje se na osnovu prijave na osiguranje, odnosno
odjave osiguranja, u skladu s ovim zakonom.
Svojstvo osiguranika ne može se steći pre navršenih 15 godina života.
Izuzetno od odredaba stava 1. ovog člana, svojstvo osiguranika poljoprivrednika
može mirovati najduže pet godina u toku osiguranja iz objektivnih razloga
(elementarne nepogode, bolest i porodiljsko odsustvo), s tim što to ne može biti
uzastopnih pet godina.
Član 15
Lica koja nisu obavezno osigurana u smislu ovog zakona, mogu se uključiti u
obavezno osiguranje i obezbediti prava iz ovog osiguranja pod uslovima, u
obimu i na način predviđen ovim zakonom.
Svojstvo osiguranika iz stava 1. ovog člana stiče se danom podnošenja zahteva,
a izuzetno, na zahtev lica, najranije 30 dana pre podnošenja zahteva.
Svojstvo osiguranika iz stava 1. ovog člana prestaje danom za koji se lice u
zahtevu opredeli.
Podnošenje zahteva za sticanje prava na starosnu odnosno invalidsku penziju
smatra se zahtevom za prestanak svojstva osiguranika iz stava 1. ovog člana,
ukoliko su ispunjeni uslovi za sticanje ovih prava.
Svojstvo osiguranika iz stava 1. ovog člana može se steći pod uslovom da nije
nastupio neki od slučajeva po osnovu kojih se ostvaruje pravo u skladu sa ovim
zakonom, a ukoliko je nastupio neki od tih slučajeva, svojstvo osiguranika može
se steći samo za slučaj koji nije nastupio.
III DOBROVOLJNO PENZIJSKO I INVALIDSKO
OSIGURANJE
Član 16
Dobrovoljnim penzijskim i invalidskim osiguranjem osiguranici mogu, u skladu
sa posebnim zakonom, obezbediti sebi i članovima svoje porodice veći obim,
kao i drugu vrstu prava od prava utvrđenih ovim zakonom.
1) za slučaj starosti - pravo na starosnu penziju;
2) za slučaj invalidnosti - pravo na invalidsku penziju;
3) za slučaj smrti:
(1) pravo na porodičnu penziju;
(2) pravo na naknadu pogrebnih troškova;
4) za slučaj telesnog oštećenja prouzrokovanog povredom na radu ili
profesionalnom bolešću - pravo na novčanu naknadu za telesno oštećenje.
VI USLOVI ZA STICANJE PRAVA IZ PENZIJSKOG I
INVALIDSKOG OSIGURANJA
1. Starosna penzija
Član 19
Osiguranik stiče pravo na starosnu penziju:
1) kad navrši 65 (muškarac), odnosno 60 (žena) godina života i najmanje 15
godina staža osiguranja;
2) kad navrši 40 (muškarac), odnosno 35 (žena) godina staža osiguranja i
najmanje 53 godine života;
3) kad navrši 45 godina staža osiguranja.
Član 20
Osiguraniku kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, starosna
granica za sticanje prava na starosnu penziju, utvrđena u članu 19. tačka 1) ovog
zakona, snižava se zavisno od stepena uvećanja staža za po jednu godinu, i to:
1) za svake tri godine provedene na radnom mestu, odnosno poslu na kome se
efektivno provedenih 12 meseci računa u staž osiguranja kao 14 meseci;
2) za svake dve godine i šest meseci provedenih na radnom mestu, odnosno
poslu na kome se efektivno provedenih 12 meseci računa u staž osiguranja kao
15 meseci;
3) za svake dve godine provedene na radnom mestu, odnosno poslu na kome se
efektivno provedenih 12 meseci računa u staž osiguranja kao 16 meseci;
