UNIVERZITET U TRAVNIKU
PRAVNI FAKULTET
OPĆE PRAVO
ZALOŽNO PRAVO
( INSTITUCIJE RIMSKOG PRAVA I )
Studenti:
Amina Hasić, I – 2107/16
Damir Dervišević, I – 2117/16
Mentor:
Prof. dr. Dževad Drino
Kiseljak, novembar 2016. godine
2
SADRŽAJ
1. Uvod .........................................................................................................................
3
2. Stvarna prava ............................................................................................................
4
3. Založno pravo ...........................................................................................................
6
3.1.
Fiducija .........................................................................................................
......
9
3.2.
Pignus ............................................................................................................
.....
10
3.3.
Hipoteka ........................................................................................................
.....
11
4. Postanak i predmet založnog prava .......................................................................... 14
5. Prestanak založnog prava ......................................................................................... 16
6. Zaključak .................................................................................................................. 17
7. Literatura ..................................................................................................................
19
4
2. STVARNA PRAVA
Stvarna prava zajedno s obveznim pravima i s nasljednim pravom sačinjavaju skupinu
imovinskih prava.
1
Stvarno pravo je skup pravnih pravila kojima se uređuju pravni odnosi
među ljudima s obzirom na stvari a po kojima se ovlašteniku stvarnog prava priznaje potpuna
ili djelomična neposredna vlast na stvari, a svima drugima se zabranjuje diranje u tu stvar
ukoliko je ona prepuštena određenoj raspoložbi stvarnopravnog ovlaštenika.
2
Pozivajući se na
shvaćanja rimskih pravnika, naziv stvarno pravo (
ius in re
) stvorila je i pojmovno izgradila
srednjovjekovna romanistika, stavljajući ga u opreku prema obveznim pravima.
3
Pritom se
stvarno pravo često put definiralo, i još se definira, kao pravo koje postoji neposredno na
stvari u korist neke osobe, što bi se moglo shvatiti kao neposredni pravni odnos između
čovjeka i stvari.
4
No pravni odnosi mogu postojati samo među ljudima, a ne između ljudi i
stvari.
5
Pravni odnosi su naime društveni odnosi.
6
Pravne norme objektivnog prava određuju
odnose među ljudima nalažući im stanovita prava i dužnosti.
7
Ta prava (subjektivna prava) i
dužnosti mogu imati za predmet i stvari, tj. ona mogu uređivati pitanje tko će se i kako će se
koristiti i raspolagati sa stvarima.
8
No taj odnos ljudi prema stvarima je uvijek samo faktički
odnos (upotrebe, korištenja, raspolaganja itd.), a pravnim odnosom se uređuje odnos među
ljudima s obzirom na stvari i njihovo korištenje.
9
Najvažniji institut stvarnog, i ne samo
stvarnog prava, već i čitavog pravnog sistema, je
svojina
.
10
Historijski razvoj svojine, njeni
oblici, način sticanja, zaštita, sve su to osnovni problemi rimskog stvarnog prava.
11
U okviru
ove grupe ulazi i
posjed
.
12
To nije pravna, već faktička vlast prema stvari.
13
Posjed je spoljni
vid svojine, vlast prema stvari bez obzira da li je zasnovana na nekom pravu ili ne.
14
Ali ona
ima zaštitu i proizvodi neke pravne posljedice, tako da se protekom vremena može pretvoriti u
svojinu. Posebnu grupu prava čine
stvarna prava na tuđim stvarima
(
iura in re aliena
).
15
1
Marijan Horvat,
Rimsko pravo
, Pravni fakultet u Zagrebu, Zagreb, 1994., str. 94.
2
Ibid.
3
Ibid.
4
Ibid.
5
Ibid.
6
Ibid.
7
Ibid.
8
Ibid.
9
Ibid.
10
Obrad Stanojević,
Rimsko pravo
, Bosanskohercegovačko izdanje, Sarajevo, 2000., str. 198.
11
Ibid.
12
Ibid.
13
Ibid.
14
Ibid.
15
Obrad Stanojević,
Rimsko pravo
, Bosanskohercegovačko izdanje, Sarajevo, 2000., str. 198.
5
Cjelokupno pravo kojim se služimo odnosi se ili na osobe, ili na stvari ili na tužbe.
16
Stvarna
je tužba ona kojompotražujemo neku tjelesnu stvar za sebe ili (dokazujemo) da nam pripada
neko pravo, na primjer, pravo porabe ili plodouživanja ili (pravo) prijelaza, prolaza (za
tjeranje) stoke, vodovoda, podizanja zgrade preko određene visine, pogleda, ili kada je (ta)
tužba, zbog zahtjeva protivnika u sporu, negirajuća.
17
Prema tome je rimsko pravo na kraju svoga razvoja poznavalo pet tipova stvarnih
prava: vlasništvo i četiri stvarna prava na tuđoj stvari (služnosti, emfiteuza, superficies i
založno pravo).
18
3. ZALOŽNO PRAVO
16
Ibid.
17
Ante Romac,
Izvori rimskog prava
, Informator, Zagreb, 1973., str. 197.
18
Marijan Horvat,
Rimsko pravo
, Pravni fakultet u Zagrebu, Zagreb, 1994., str. 96.
