ZARAZNE BOLESTI
1.INFEKCIJA I ZARAZNA BOLEST?
Kada parazit uđe u domaćina u optimalnom broju,pa počne da se razmnožava,te svojim
prisustvom ili produktima oštećuje tkiva nastaje stanje koje se naziva INFEKCIJA.
Infekcije sa vidljivo izraženim kliničkim simptomima se računaju kao zarazna bolest.
ZARAZNA ili INFEKTIVNA BOLEST je klinički evidentno oboljenje ljudi i
životinja izazvano patogenim mikrobnim uzročnicima uključujući viruse, bakterije, gljivice,
protoze i rikecije.
2.UVJETI NASTANKA ZARAZNIH BOLESTI?
Uslovi koji su potrebni za nastanak infekcije sačinjavaju tzv. Vogralikov lanac koji se sastoji
iz 5 faktora :
Izvor infekcije
Putevi prenošenja mikroorganizama
Ulazna vrata infekcije
Otpornost domaćina
Virulencija agensa
Ako nedostaje bilo koji od ovih faktora neće nastati infekcija .
3.IMUNITET(prirodni,umjetni,aktivni,pasivni)?
Imunitet
je medicinski pojam kojim se označava sposobnost organizma da se odupre i
odbrani od infekcija, bolesti ili neke druge biološke ili hemijske opasnosti. Sveukupni
mehanizam odbrane organizma zovemo
imuni sistem
.
Funkcija imunog sistema je da štiti
organizam od svih činilaca koji bi mogli narušiti naše zdravlje.
Prirodno stečeni imunitet
se uspostavlja kontaktom sa izazivačem zaraze (odnosi se na
"slučajan" kontakt).
Umjetno/vještačko stečeni imunitet
se stiče isključivo namjernim intervencijama, npr.
putem vakcinacije.
Pasivni imunitet
stiče se putem transfera antitijela ili aktiviranih T-ćelija ali nije dugog
vijeka; ne traje duže od nekoliko mjeseci.
-Prirodnim putem ovaj imunitet se prenosi u trudnoći sa majke na fetus preko placente i preko
majčinog mlijeka na novorođenče.
-Vještačkim putem se antitijela na određeni patogen ili toksin prenose iz jednog čovjeka (ili
nekih životinja, npr. konja) u drugog. Pasivna imunizacija se primjenjuje kad postoji visok
rizik od infekcije a organizam nema dovoljno vremena na raspolaganju da razvije
odgovarajuću imunu reakciju.
Aktivni imunitet
se stvara u organizmu putem antigena i traje mnogo duže, ponekad cijeli
život. Aktivni imunitet je i aktivan i adaptivan. Napad patogena aktivira stvaranje određenih
ćelija sa „memorijom“. Ponovna infekcija istim patogenom pokrenuće snažnu reakciju, brzu
proizvodnju antitijela i neutralizaciju zaraze.
4.UZROČNICI ZARAZNIH BOLESTI?
Zarazne bolesti, primjerice prehlada ili upala pluća, su one koje uzrokuje neki patogeni
organizam kad napadne tijelo. Najčešći uzročnici bolesti su bakterije i virusi, iako neke
bolesti, kao što je upala sluznice, mogu uzrokovati gljivice, a neke druge, poput malarije,
organizmi zvani protisti. Te organizme obično uništava imunosni sustav tijela. Protiv ostalih
se često mora dijelovati lijekovima.
Bakterije
Bakterije su
jednostanični mikroorganizmi
. Većina bakterija nije štetna za ljude. Međutim,
neke se u tijelu umnožavaju i stvaraju toksine što uzrokuju bolest. Bakterijske bolesti
su trbušni tifus i šarlah. Većina se može liječiti lijekovima antibioticima.
Virusi
Virusi su sičušne infektivne čestice koje se često neubrajaju u žive organizme. Oni unose svoj
genski materijal (DNK) u tijelesne stanice i same se umnožavaju te tako zaraze druge stanice.
Ljudske virusne infekcije jesu prehlada, ospice i HIV.
5.PRENOSIVOST ZARAZNIH BOLESTI?
Mehanizam prenošenja uzročnika zarazne bolesti sa domaćina na osetljivu
osobu je uslovljeno njegovim neprekidnim opstankom kao biološke vrste pri prelazu iz
jednog u drugi živi organizam. Na tom putu razlikuju se tri faze. Prva faza je
izlučivanje uzročnika iz rezervoara zaraze u spoljnu sredinu, drugi je boravak uzročnika u
spoljnoj sredini, a treći prodor ili ulazak udrugi, novi živi organizam.
Uzročnici zaraznih bolesti se mogu prenosti na raličite načine:
1. kontaktom, koji može biti direktan ili indirektan - neposredan ili posredan
2. hranom (alimentarni put)
3. vodom (hidrični put)
4. vazduhom (aerogeni put)
5. zemljištem (preko povreda na koži)
6. vektorima - raznim vrstama insekata
7. transplacentarno (preko posteljice), tokom trudnoće, sa majke na bebu.
6.DINAMIKA ZARAZNIH BOLESTI?
Mogu da se zadrže u crevima i stolici osoba koje su preživele dizenteriju
Uzročnik dizenterije je bolesnik, odnosno njegov izmet, na zdrave osobe prenosi se
neposredno, dodirom, bilo posredno, preko muha, hranom i vodom. Usled čestog vršenja
nužde bolesnik zaprlja ruke izmetom, postelju i druge predmete koje upotrebljava
svakodnevno. Dovoljno je da se zdrave osobe rukuju sa bolesnikom ili da dodirnu predmete
koje bolesnik upotrebljava pa da se, ako potom ne operu dobro ruke, zaraze dizenterijom.
U prenošenju dizenterije veliku ulogu igraju muhe. One u rojevima padaju na bolesnikov
izmet, zaprljaju noge i krila, zatim padnu na posuđe, voće ili kakav drugi predmet.
11.BOTULIZAM?
Botulizam je rijetka paralitična bolest koju prouzrokuje nervni otrov koji stvaraju bakterije.
Postoje tri glavne vrste botulizma.
-
Botulizam od hrane, koji je uzrokovan jedenjem hrane koja sadrži botulizam otrov.
-
Botulizam koji uzrokuje otrov iz rane koja je inficirana bakterijama botulizma.
-
Dječiji botulizam koji je prouzrokovan uzimanjem spora bakterija koje onda rastu na
tankim crijevima i oslobađaju otrov.
Svi oblici botulizma mogu da budu smrtonosni i smatraju se hitnim medicinskim slučajevima.
Botulizam koji se stvara od hrane može da bude naročito opasan jer mnogo ljudi može da
bude otrovano ako jedu zagađenu hranu. Kod botulizma uzrokovanog hranom, simptomi
počinju između šest sati i dvije sedmice (najčešće izmedju 12 i 36 sati) nakon jedenja
otrovane hrane. Simptomi botulizma obuhvataju duplo viđenje, pomućen vid, opuštanje očnih
kapaka, nerazgovjetan govor, teškoće kod gutanja, suha usta, i slabost mišića niz cijelo tijelo:
prvo djeluje na ramena zatim gornje dijelove ruku, donje dijelove ruku, butine, listove nogu,
itd. Paraliza disajnih mišića može da kod osoba uzrokuje zaustavljanje disanja i smrt ukoliko
se ne obezbijedi pomoć za disanje (mehanička ventilacija).
12.KOLERA?
Kolera je akutna bolest infektivnog karaktera, čiji je uzročnik mikroorganizam Vibrio
cholerae. Bolest se proširuje u sredinama u kojima je niska razina higijene, a prenosi se sa
čovjeka na čovjeka.
Period inkubacije traje oko 48 sati, ali može biti i kraći ili duži. Nakon tog perioda kod
pacijenta se javlja iznenadna opća slabost, bol u trbuhu, povraćanje i proljev, koji vremenom
postaje vodenast i vrlo intenzivan (čak do 100 stolica dnevno). Povraćanje je obilno i
iznenadno, a često čak i bez osjećaja mučnine. Pacijent tako gubi velike količine tekućine, pa
može doći do dehidracije.
Ako se brzo intervenira prognoze mogu biti dobre, ali ako se ne intervenira na vrijeme,
tijekom narednih 2-3 dana može doći i do smrti pacijenta.
Cilj terapije je na prvom mjestu nadoknaditi tekućinu i elektrolite koji se gube stolicom i
povraćanjem i to najčešće intravenskim infuzijama. Pacijentima se nakon rehidracije daje i
antibiotska terapija Tetraciklina, kako bi se skratilo trajanje proljeva i količina stolice.
Kada pacijent prestane povraćati potrebno je uvesti dijetetski režim prehrane.
13.STREPTOKOKNE BOLESTI(ANGINA,SKARLATINA,ERIZIPEL)?
Streptokokne bolesti su akutne zarazne bolesti uzrokovane bakterijom Streptoccocus
pyogenes. Kao neposredna posljedica infekcije streptokokom može nastati streptokokna upala
nosa i ždrijela, streptokokna angina, šarlah, upala bronha i pluća, crveni vjetar, gnojne
infekcije kože i babinja groznica.
Najčešći klinički oblik streptokokne infekcije je
streptokokna angina
. Nakon kratkotrajne
inkubacije od 1 do 3 dana, bolest nastupa naglo s povišenom temperaturom i drhtavicom te
jakom grloboljom, glavoboljom i bolovima u zglobovima. Nerijetko bolest počinje
povraćanjem, osobito kod djece. Ždrijelo, resica i nepčani lukovi su jarko crveni i oštećeni.
Limfni čvorovi na vratu su povećani i bolni.
Šarlah(skarlatina)
je najčešći u dječjoj dobi od 3. do 15. godine života. Bolest počinje kao
streptokokna angina, a nakon od 1 do 2 dana pojavljuje se karakterističan osip. Na
zacrvenjenoj koži nalazi se sitni, crvenkasti, tačkasti osip. Koža pokrivena osipom suha je i
hrapava. Osip je najizraženiji ispod pazuha, u donjim dijelovima trbuha i preponama. Na licu
nema osipa. Obrazi su zažareni, a oko usta izraženo je bljedilo. U početku bolesti jezik je
obložen naslagama, a nakon nekoliko dana postaje maslinast, što je karakteristično za šarlah.
Osip traje od 6 do 7 dana, nakon čega slijedi ljuštenje kože u obliku perutanja na vratu i trupu,
a na dlanovima i stopalima u krpicama. Šarlah izazivaju streptokoki koji stvaraju eritrogeni
toksin.
Erizipel (crveni vjetar)
je streptokokna infekcija kože, koja nastaje nakon što streptokok uđe
u organizam kroz minimalne i teško vidljive ozljede kože. Bolest počinje naglom drhtavicom,
visokom temperaturom, glavoboljom i povraćanjem. Istodobno se na koži pojavljuje crvenilo
i otok koji se šire, a crvenilo oboljelog dijela kože je jasno ograničeno od zdrave kože. Bolest
je češća u starijoj životnoj dobi, a najčešće je smještena na potkoljenicama, posebno s
proširenim venama.
14.MENINGOKNE BOLESTI(BAKTERIJSKI MENINGITIS)?
Uzročnik meningokokne bolesti je bakterija Neisseria meningitidis. Bakterijski meningitis je
upala meninga (ovojnica mozga i kičmene moždine) uzrokovana bakterijama.
Najdominantniji rani simptomi meningitisa su povišena temperatura, glavobolja, ukočen vrat,
grlobolja i povraćanje, što često nastaje nakon bolesti disajnog sistema. Budući da bakterijski
meningitis može tokom nekoliko sati dovesti do smrti, potrebna je hitna medicinska pomoć.
Bakterijski meningitis se odmah liječi intravenski antibioticima i kortikosteroidima da se
savlada upala. Liječenje uključuje i nadomještanje tekućina koje je osoba izgubila zbog
povišene temperature, znojenja, povraćanja i slabog apetita.
Meningitis koji uzrokuje bakterija Neisseria meningitidis može se spriječiti vakcinom
(cjepivom).
