UNIVERZITET PRIVREDNA AKADEMIJA
PRAVNI FAKULTET ZA PRIVREDU I PRAVOSUĐE
NOVI SAD
SEMINARSKI RAD:
Zasnivanje i vrste radnog odnosa
Predmet: Radno pravo
Profesor: Student:
Prof. Dr Milutin Đuričić Todorović Ivana
br.indeksa: 2108/16
SADRŽAJ
1. Uvod………………………………………………………………………………………3
2. Pojam radnog odnosa……………………………………………………………………...4
3. Zasnivanje radnog odnosa…...……………………………………………………………6
4. Vrste radnog odnosa…....…………………………………………………………………9
5. Zaključak……………..…………………………………………………………………..15
6. Literatura…………………………………………………………………………………16
2
Pojam radnog odnosa
Da bi se moglo govoriti o zasnivanju radnog odnosa. Potrebno je prvo odrediti sam
pojam radnog odnosa. Radni odnos se smatra jednim od najznačajnijih pitanja radnog prava. U
pitanju je odnos koji se uspostavlja između ljudi u procesu rada . U isto vreme, to je i pravni
odnos, s obzirom na to da je uređen pravnim normama. Radni odnos pretpostavlja uspostavljanje
i, primenu čitavog niza individualnih i kolektivnih prava, obaveza i odgovornosti. Ta prava, te
obaveze i te odgovornosti vezuju se i za jednu i za drugu stranu radnog odnosa.
2
Radni odnosi mogu biti individualni i kolektivni. Individualni radni odnos se uspostavlja
između radnika i poslodavca. Kolektivni radni odnosi se uspostavljaju između organizacja
radnika i organizacija poslodavaca, odnosno poslodavaca. Kolektivni radni odnosi su predmet
kolektivnog radnog prava, koje je je sastavni dio radnog prava. Teorija radnog prava i radno
zakonodavstvo počivaju na pojmu radnog odnosa. Pojam radni odnosi je kraći naziv za pojam
radnopravni odnosi.
Pojam individualnog radnog odnosa se po pravilu, ne definiše u radnom zakonodavstvu.
Definiciju ovog pojma je moguće izvesti prvenstveno kroz analizu odredbi radnog
zakonodavstva. U literaturi postoje razne definicije pojma individualni radni odnosi, od kojih su
izdvojene definicije koje se koriste u teoriji radnog prava kod nas. U knjizi Radno pravo prof.
Vlajka Brajića data je sažeta definicija pojma radnog odnosa: Radni odnos je dobrovoljan,
pravno regulisan rad koji radnik obavljalično na organizovan način, odnosno kroz organizovane
forme, primajući za taj rad nagradu - platu.
3
U knjizi Osnovi radnog prava Jugoslavije prof.
Aleksandra Baltića i prof. Milana Despotovića data je prema uporednom radnom pravudefinicija
pojma radnog odnosa: Radni odnos je dobrovoljna lična radnopravna funkcionalna vezaradnika u
organiziciji, odnosno kod poslodavca, na osnovu koje se radnik pod određenim uslovima i
naodređeni način uključuje u organizovani rad kod poslodavca zauzimajući jedno određeno
radon mesto, na kome obavlja određeni posao (rad), odnosno funkciju i razmjenjuje svoj rad za
zaraduprema uloženom radu.
4
Sličnu definiciju pojma radnog odnosa u knjizi Radno pravo daje
prof. Dušan Paravina: Opšti pojam radnopravnog odnosa podrazumjeva dobrovoljnu, ličnu,
radnopravnu funkcionalnu vezu između radnika ili službenika, s jedne strane i poslodavca, s
druge strane, na osnovu koje se radnik ili službenik uključuje (integriše) u organizaciju rada
poslodavca uz preuzimanje obaveze da na odgovarajućem radnom mjestu sam i bez pomoći
drugih lica obavlja povjereni mu posao pod propisanim (ugovorenim) uslovima, a radi sticanja
prava na zaradu i drugih prava kojima je osnov ili uslov radni odnosa.
2
Živko Kulić- „ Radno pravo“, Univerzitet Privredna akademija, Novi Sad
3
Vlajko Brajić – „Radno pravo“, Beograd
4
Aleksandr Baltić, Milana Despotović- “Osnovi radnog prava Jugoslavije”
4
Ono što je zajedničko u svim definicijama i prihvaćeno u teoriji radnog radnog prava da
su bitni (osnovni) elementi u pojmu radnog odnosa:
• dobrovoljnost (dobrovoljno stupanje na rad),
• lično obavljanje rada (lična radno-pravna obaveza radnika, lična radno-pravna
funkcionalna veza),
• subordinacija (podređenost, nadređenost),
• plaćenost rada (naknada za rad u obliku zarade – plate)
Važećim Zakonom o radu je određeno kada nastaju prava i obaveze iz individualnog
radnog odnosa, odnosno kada nastaje individualni radni odnos - to je dan kada radnik na osnovu
ugovora o radu stupina rad kod poslodavca.
5
U domaćoj teoriji radnog prava gotovo da nema definicija koje se odnose na kolektivni
radni odnos. Istina, postoje određene definicije koje se vezuju za tzv. kolektivno radno pravo,
industrijske odnose, tripartitne odnose i slično, ali njima se ne ulazi u suštinu kolektivnog radnog
odnosa.
6
Kolektivni radni odnosi uspostavljaju se između kolektiva radnika i kolektiva
poslodavaca. Oni se uspostavljaju u cilju uređivanja i ostvarivanja kolektivnih prava radnika.
Kolektivna prava radnika su osnovni predmet kolektivnih radnih odnosa. U pitanju su
individualna prava koja se mogu ostvariti samo kolektivno, aktivnošću više radnika (zaposlenih
lica) neposredno. Radnik kao pojedinac ne može vršiti ova prava. Kolektivni radni odnos može
biti shvaćen kao radni odnos u širem smislu. Iz tih razloga, tradicionalno ili uobičajeno poimanje
radnog odnosa uglavnom se vezuje za individualni radni odnos, a ne i za kolektivni radni odnos.
Radni odnos podrazumeva i primenu odgovarajućih pravila i principa utvrđenih
zakonom, kolektivnim ugovorom ili drugim aktom. Ti principi su različiti u različitim oblastima
rada, pa se tako razlikuju opšti režim radnog odnosa, koji je o pravlu aktuelan u sektorima rada
gde dominira privatni kapital i uglavnom se uređuje Zakonom o radu, i Poseban režim radnog
odnosa, koji se uglavnom odnosi na rad u javnom sektoru, koji se pored zakona o radu reguliše i
posebnim zakonima koji se odnosi na državne službenike. O razlikama prilikom zasivanja
radnog odnosa u opštem i posebnom režimu će biti više reči u nastavku rada.
5
Komemtar zakona o radu
6
Živko Kulić- „ Radno pravo“, Univerzitet Privredna akademija, Novi Sad
5
