Fakultet za pravo, bezbednost i menadžment
„Konstantin Veliki“
SEMINARKI RAD
PREDMET: Rad i socijalno pravo
TEMA: Zasnivanje radnog odnosa
Mentor:
Student:
dr. Tomislav Radović
Budimir Spasić
NIŠ 2021
UVODNE NAPOMENE
Radni odnos je osnovna najvažnija institucija radnog prava. Rad kao rezultat svesnog
čovekovog delovanja je osnov za razvoj čovečanstva,i to u svim društveno-ekonomskim
formacijama. Rad je osnovni uslov celokupnog života. Rad je stvorio čoveka, ali čovek ne postupa
odvojeno,nego priroda rada zahteva da čovek nastupa u društvu. Dakle, tokom obavljanja rada u
toku proizvodnog procesa radnici stupaju u međusobne odnose,koji stvaraju posebnu ekonomsku
kategoriju proizvodnih odnosa. Međutim, tek u kapitalizmu tj. pojavom najamnog radnika,
slobodnog radnika koji raspolaže samo radnom snagom, pojavila se potreba za pravnim uređenjem
proizvodnih odnosa putem posebnih propisa.
Pod radnim odnosom se podrazumeva odnos po osnovu rada koji se zasniva ugovorom o radu
između radnika sa jedne strane i poslodavca sa druge strane. Istovremeno, pod radnim odnosom u
smislu Zakona o administrativnoj službi u upravi Republike Srbije kao i Zakona o radnim odnosima
u državnim organima, smatra se i odnos po osnovu rada između zaposlenog i države, odnosno
jedinice lokalne samouprave kao poslodavca koji se zasniva na osnovu upravnog akta nadležnog
organa.
Dakle radni odnosi zaposlenih u Republici Srpskoj uređeni su:
a) Zakonom o radu-objavljenim u Službenom Glasniku Republike Srpske 2002.god. koji reguliše
radne odnose između radnika i poslodavca kojim se u smislu ovog zakona smatra preduzeće,banka
ustanova, agencija,kao I svako drugo fizičko i pravno lice koje radniku na osnovu ugovora o radu
daje zaposlenje.
b) Zakonom o administrativnoj službi- u upravi Republike Srpske koji reguliše radne odnose
između državnih organa i državnih službenika.
v) Zakonom o radnim odnosima- u državnim organima-objavljenim u Službenom Glasniku
Republike Srpske 2002.god. koji reguliše prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih u sudovima,
javnim tužilaštvima, javnim pravobranilaštvima, službama narodne skupštine, predsednika
Republike Srpske i opštinskim organima uprave.
poslodavac to zahteva, i informisanja dostupnim građanima u Republici Srbiji, u roku od pet dana
od dana dostavljanja zahteva. Objavljivanje potrebe za zapošljavanjem vrši se ***. Oglas treba da
sadrži najbitnije podatke iz prijave potrebe za zapošljavanjem dostavljene od strane poslodavca.
Kada po prijavi za zapošljavanje sprovede oglas, Nacionalna služba za zapošljavanje *** o licima
koja su se prijavila za zapošljavanje i uz to obaveštenje dostavlja potrebnu dokumentaciju, kako bi
posiodavac mogao doneti odluku o izboru.
Prijavu potreba za zapošljavanjem poslodavac dostavlja Nacionalnoj službi na obrascu, koji
propisuje ministar.
UGOVOR O RADU
Radni odnosi su ugovorni odnosi i ugovorom o radu zasniva se radni odnos. Osnovne
obaveze iz radnog odnosa su da je poslodavac obavezan radniku dati posao te mu za obavljeni rad
isplatiti platu, a radnik je obavezan prema uputstvima poslodavca datim u skladu sa vrstom rada,
samostalno obavljati preuzeti posao.
Poslodavac ima pravo bliže odrediti mesto i način obavljanja rada, poštujući pritom prava i
dostojanstvo radnika. Takođe, poslodavac je dužan osigurati radniku uslove za siguran rad, u skladu
s posebnim zakonom i drugim propisima.
U radnom odnosu poslodavac i radnik dužni su se pridržavati odredbi Zakona o radu, drugih
zakona, međunarodnih ugovora, drugih propisa, kolektivnih ugovora i pravilnika u vezi s radnim
odnosom. Pre stupanja radnika na rad, poslodavac mu mora omogućiti da se upozna s propisima o
radnim odnosima te ga je dužan upoznati s organizacijom rada i zaštitom na radu.
Na sklapanje, valjanost, prestanak ili drugo pitanje u svezi s ugovorom o radu koje nije uređeno
Zakonom o radu, ili drugim zakonom, primenjuju se opšti propisi obveznoga prava. Ugovorom o
radu, pravilnikom o radu i kolektivnim ugovorom mogu se ugovoriti uslovi rada koji su za radnika
povoljniji od uslova određenih Zakonom o radu. Nepovoljniji uslovi mogu se ugovoriti samo
kolektivnim ugovorom i samo ako za to izričito ovlašćenje daje Zakon o radu ili drugi zakon. Ako
je neko pravo različito rešeno ugovorom o radu, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu ili
zakonom, primenjuje se za radnika najpovoljnije pravo, ako zakonom nije drukčije rešeno.
Radni odnos se zasniva ugovorom o radu, koji se zaključuje u pismenom obliku, pre početka rada.
Zakonom je propisan i sadržaj ugovora o radu. Ugovor mora da sadrži: odredbe o danu početka
rada, zaradi, uslovima rada, radnom mestu za koje se zasniva radni odnos, mogućnosti
raspoređivanja na drugo radno mesto u toku trajanja radnog odnosa i o drugim pitanjima,
obavezama i odgovornostima na radu i u vezi sa radom. Zaposleni ostvaruju prava, obaveze i
odgovornosti iz radnog odnosa danom početka rada.
Osnovna prava iz radog odnosa su sledeća: pravo na odgovarajuću zaradu,materijalno obezbeđenje
za vreme privremene nezaposlenosti, zaštitu na radu, zdravstvenu zaštitu i druga prava u slučaju
bolesti, smanjenja ili gubitka radne sposobnosti i starosti, kao i prava na druge oblike zaštite u
skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom. Pored toga, zaposlena žena ima pravo na posebnu
zaštitu na radu za vreme trudnoće, porođaja i materinstva, a zaposleni mlađi od 18 godina i
zaposleni invalid imaju pravo na posebnu zaštitu na radu. Zaposleni i Poslodavac su saglasni da se
na sva prava, obaveze i odgovornosti koja nisu utvrđena ovim ugovorom primenjuju odgovarajuće
odredbe zakona i opšteg akta.
PRAVNI AKTI IZ ZAKONA O RADU
Zakon o radu precizno uređuje odnos između zakona i ugovora o radu kao odnos
usklađenosti ugovora o radu sa zakonom. Ugovor o radu mora biti u saglasnosti sa zakonom i to
dvojako: tako što ugovor o radu ne može da sadrži odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava
ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom, i ugovorom o radu
mogu da se utvrde veća prava i uslovi utvrđeni zakonom, i druga prava koja nisu utvrđena
zakonom, osim ako zakonom nije drukčije određeno.
Ugovor o radu mora biti u saglasnosti sa opštim i kolektivnim ugovorom kada ovaj kolektivni
ugovor obavezuje poslodavca, a kada se radi o uređivanju uslova za rad mora biti u saglasnosti ne
samo sa opštim i posebnim ugovorom nego i sa kolektivnim ugovorom kod poslodavca. Redosled
primene ovih pravnih akata je sledeći:
ugovor o radu, kolektivni ugovor pa zakon
, jer je obim prava
u obrnutom odnosu prema nivou uopštenosti pravnog akta.
ZAKLJUČENJE UGOVORA O RADU
Ugovor o radu je akt zasnivanja radnog odnosa, kojim se uređuju prava, obaveze i
odgovornosti između zaposlenog i poslodavca. Tom prilikom je i jednoj i drugoj strani dozvoljena
sloboda ugovaranja. Iako ugovor o radu nije strogo formalan akt, jer forma nije condicio sine qua
non za njegovo postojanje, zaključuje se u pisanom obliku pre nego što zaposleni stupi na rad.
Ugovor mora biti u skladu sa Zakonom o radu i kolektivnim ugovorom. Zaključeni ugovor o radu
znači da su se stekli svi uslovi i osnovi za zasnivanje radnog odnosa.
Ugovor o radu može se zaključiti na neodređeno i određeno vreme. Ugovor o radu u kome nije
naznačeno vreme trajanja smatraće se ugovorom o radu na neodređeno vreme. Ugovor o radu na
