U to vreme u SAD se povezuje veći broj inženjera koji su se bavili brojnim problemima zaštite od
požara - posebno u izgradnji hidrantskih instalacija, Jnstalacija za automatsko gašenje i dr., koji
1896. osnivaju National Fire Protection Association (NFPA -nacionalnu asocijaciju za zaštitu od
požara). Nešto kasnije osniva se u Velikoj Britaniji slična asocijacija firmij agencijaosiguranja
pojedinaca i drugih - FPA. U Nemačkoj je već 1892. u Braunšvajgu vršeno ispitivanje vrata
otpornih prema požaru, električnih uređaja za rad u uslovima eksplozivnih smeša i mnoge druge
opreme.

Početkom XX veka sve je značajnija uloga onih u ovim asocijacijama koji se bave

preventivom, pa se ovi stručnjaci iz SAD, Velike Britanije i drugih zemalja okupljaju i saraduju.
Krajem 20-tih godina ovog veka izučavaju se u laboratorijama uslovi paljenja uzoraka materijala
koji se često primenjuju, analizira dinamika gorenja u flinkciji položaja uzoraka, uočava uticaj
specifičnog požarnog opterećenja na razvoj požara u prostoriji itd.

Proizvodnja keksa i proizvoda srodnih keksu zasniva se na svojstvima tehnološkog kvaliteta

brašna koje je sposobno da uz mast, šećer, vodu i druge dodatke u uslovima mehaničkog rada gradi
testo različite konzistencije. Sirovinski sastav i konzistencija testa su uslov za način obrade testa.
Oblikovani komadi testa se termički obrađuju, hlade i pakuju u kesicu, paketić ili kutiju. Pakovani
proizvod slaže se u kartonsku kutiju, skladišti i transportuje do potrošača.

Keks i proizvodi srodni keksu (u daljem tekstu keks) mogu se podeliti u grupe na osnovu

sirovinskog sastava i načina mehaničke obrade testa. U okviru svake grupe proizvode se različite
vrste čiji je sirovinski sastav sličan, a razlike su u izboru sredstava za aromatizovanje i završrioj
obradi (premazivanje, posipanje, punjenje, prelivanje ili samo ukrašavanje čokoladnim prelivom i
slično).

Zaštita od požara i tehnološki procesi u prehrambenoj industriji

Strana 6

PREVENTIVNE MERE ZAŠTITE OD POŽARA I EKSPLOZIJA U
PROIZVODNIM PROCESIMA U PREHRAMBENOJ INDUSTRIJI

1. LOKACIJA

1.1. Makrolokacija

Pre početka izgradnje odnosno pri izboru lokacije za izgradnju objekta čija je namena

skladištenje i meljava žitarica moraju se imati u vidu opasnosti koje proizilaze iz tehnološkog
procesa i razmere njihovog delovanja u slučaju havarija na okolinu. Ovakve objekte treba graditi
van naseljenih mesta, odvojiti ih po mogućnosti zelenim pojasevima od naseljenog dela i povezati
ih magistralnim saobraćajnicama do najbliže vatrogasne jedinice, za slučaj potrebe brzog
intervenisanja. Prilazni putevi moraju biti najmanje sa dve strane . Jedini problem može
predstavljati udaljenost vatrogasne jedinice, neprirodne i prirodne prepreke na putevima (železnički
prelazi sa rampom, zaleđeni putevi zimi, gužva u saobraćaju i dr.), ali sve je to rešivo ako se
problemi unapred lociraju i reše dobrom organizacijom.

1.2. Mikrolokacija

U pogledu međusobnog položaja objekata unutar odabrane lokacije razmaci bi trebali biti

određeni nizom poznatih faktora kao što su: opasnost od tehnološkog procesa, požarno opterećenje,
zapaljivost građevinskih materijala i njihova otpornost na dejstvo požara. Poznato je da se na
lokaciji mlinova i silosa nalaze visoki objekti (preko 22 m), sa visokim požarnim opterećenjem
(iznad 2 GJ/m

), tako da se u slučaju požara javljaju visoke temperature, a u slučaju eksplozije

pritisci intenziteta do 12 bara. Prema tome, takve objekte najbolje je locirati kao slobodno stojeće, s
određenim međusobnim razmacima, koji sprečavaju širenje na susedne objekte.

Minimalna udaljenost između objekata koji su ugroženi požarom kreće se između 1,5 – 2 h

(visine objekta). Čim je ta udaljenost manja, opasnost od prenošenja toplote zračenja plamena je
veća, a time i mogućnost prenošenja, tj. širenja požara. Ipak, treba istaći da se pitanje lokacije ne
može rešavati isključivo sa gledišta zaštite od požara, nego se pri ovome moraju imati u vidu i
mnoga druga pitanja npr. urbanistička rešenja i dr.

1.3. Prilazne saobraćajnice

Unutrašnji putevi u objektima treba da imaju dovoljno prostora za manevrisanje sa robom i

materijalima i viljuškarom za utovar i istovar robe kao i za slobodno kretanje ljudstva pri
eventualnoj evakuaciji.

Što se tiče prilaska vatrogasnih vozila unutrašnji putevi dozvoljavaju prilaz svim

vatrogasnim vozilima kako navalnim i cisternama tako i lestvama i hidrauličnim platformama.
Takođe je moguće nesmetano kretanje vatrogasnih vozila u krug oko objekta.

1.4. Preventivne mere

Svi putevi u krugu preduzeća namenjeni za kretanje vozila, smatraju se saobraćajnicama, pa

stoga uvek moraju biti čisti - bez prepreka zbog potrebe prolaza vatrogasnih vozila i vozila za
evakuaciju materijala. Ove saobraćajnice moraju biti uvek obeležene odgovarajućim znacima
(pravci kretanja, požarni put i žuto obeležene kolovozne trake).

Zabranjuje se parkiranje motornih vozila na požarnim saobraćajnicama.
Zabranjuje se stavljanje i držanje ambalaže i paleta na spoljnim saobraćajnicama.

Pravilnik o tehničkim normativima za pristupne puteve, okretnice i uređene platoe za vatrogasna vozila u blizini

objekata sa povećanim rizikom od požara „Sl. list SFRJ", broj 08/95.

Zaštita od požara i tehnološki procesi u prehrambenoj industriji

Strana 8

2.2. Požarni sektori

Požarni sektor je osnovna prostorna jedinica objekta koja se može samostalno tretirati u

pogledu nekih tehničkih i organizacionih mera zaštite od požara, a odeljen je od ostalih delova
objekta konstrukcijama otpornim prema požaru. Jedan požarni sektor čini jedna ili više prostorija,
obično na istoj etaži, koje predstavljaju funkcionalnu celinu unutar koje bi bilo neopravdano i
neekonomično stvarati manje požarne celine pregrađivanjem i korišćenjem vrata i klapni otpornih
prema požaru. Tehnološki proces je i tako izgrađen da se na svakom spratu obavlja posebna
operacija.

Bitno je da se požarni sektori formiraju tako da se onemogući prenošenje požara na ostale

prostore objekta i obrnuto. Granice požarnih sektora ograničavaju se, požarnim zidom, vratima,
vodenom zavesom. Ulogu požarnih zidova nemaju samo oni zidovi koji se grade isključivo u te
svrhe, već i oni zidovi koji se grade sa drugom osnovnom namenom mogu odigrati ulogu požarnih
zidova. Podizanjem požarnih zidova objekat se deli na požarne sektore čime se postiže da kada
požar izbije u jednom sektoru sprečavamo njegovo širenje u druge sektore ili ako dođe do
proširenja to nastane posle dužeg vremena. Požarni zidovi se grade od građevinskih materijala koji
ne samo da se odlikuju velikom otpornošću prema dejstvu vatre, već i izolacionim sposobnostima,
odnosno slabom provodljivošću toplote. Provodljivost toplote zavisi i od debljine požarnog zida
tako da njihova debljina ne bude manja od 25 cm. Požarni zidovi ni na jednom mestu ne smeju biti
oslabljeni, ni na jednom mestu debljina ovakvog zida ne sme biti smanjena, niti se u sklopu
požarnog zida sme nalaziti neki drugi konstruktivni deo.

Veliki značaj ima i način na koji je izvedena međuspratna konstrukcija tj. konstrukcija koja

deli objekat po horizontali. Većina međuspratnih konstrukcija sastoji se iz tri dela: od nosećeg dela,
dela koji predstavlja pod gornje prostorije i dela koji predstavlja tavanicu donje protorije. Najvažniji
deo ovih konstrukcija je noseći deo, koji može biti od različitog materijala.

Ako znamo da se požar uglavnom prenosi odozdo nagore znači da su međuspratne

konstrukcije izložene većim naprezanjima od drugih građevinskih elemenata.

Za izgradnju međuspratnih konstrukcija danas se uglavnom kao građevinski materijal koristi

drvo, beton, armirani beton, čelik i dr.

Otpornost međuspratne konstrukcije u znatnom stepenu je smanjena ako se na njoj nalaze

razni otvori čije je postojanje veoma teško izbeći zbog prisustva dizalica, cevovoda, transmisionih
kaiševa i dr.

Takođe prozori i vrata mogu imati uticaja na razvoj nastalog požara. Otpornim prozorima

smatraju se oni koji su izrađeni od materijala koji je otporan na dejstvo vatre, a čija su okna
zastakljena nekom vrstom otpornog stakla npr. armirano staklo. Isti slučaj je i sa vratima koja
moraju biti otporna prema dejstvu vatre. Vrata, osim toga, imaju značajnu ulogu zato što razdvajaju
prostorije tako da ona ako dobro zatvaraju otežavaju pristup kiseoniku i usporavaju razvoj nastalog
požara. Vrata izrađena od metala sa gledišta zaštite od požara odlikuju se brojnim pozitivnim
svojstvima ali i nedostacima (lako se zagrevaju, dobri su provodnici toplote).

Problem može biti krovna konstrukcija koja je izrađena od drvenih greda i koja je podaščana

pa prekrivena crepom. Požarni zid iznad krova ne postoji.

Mere sanacije:

obezbediti dobro naleganje vrata na pregradne zidove i stepeništa

staviti dupli lim na vrata i obezbediti njihovu minimalnu otpornost na dejstvo požara od 30
minuta

nadzidati požarni zid na krov magacina do propisane visine (50 st), ali tako da kroz zid ne
prolaze delovi krovne konstrukcije i da u zidu nema otvora, i

premazati krovnu konstrukciju premazom otpornim na dejstvo požara.