1
Uvod
Poznato je da turizam ima izraženu prostornu određenost, i da se može uspješno razvijati samo u
prostorima koji umaju odgovarajuće prirodne i antropogene atraktivnosti, kao i stvorene
vrijednosti i sadržaje koji se mogu koristiti za zadovoljenje raznih turističkih potreba. Zbog toga
se u savremenim konceptima razvoja turističke djelatnosti poseban značaj pridaje adekvatnom
upravljanju turističkim prostorima. Razvojni kapacitet predstavlja veoma važnu komponentu u
planiranju prostornog i ukupnog razvoja turizma u nekoj turističkoj destinaciji, dok istovremeno
čini i jedan od ključnih mehanizama za uspostavljanje i primjenu standarda i principa održivog
razvoja.
Razvoj turističke djelatnosti je znatno više od drugih privrednih grana, direktno uslovljen nivoom
očuvanosti i ukupnim kvalitetom životne sredine, kao i stepenom funkcionalnosti atraktivnih
atributa, njenih elemenata i pojava. U stvari stepen očuvanosti i atraktivnosti životne sredine čini
bazičnu osnovu održivog razvoja turizma.
1
Turizam kao dio ljudske djelatnosti, sa prostornog aspekta definiše se kao kretanje turista iz
ekološki manje kvalitetne u ekološki kvalitetniju i čistiju sredinu u cilju zadovoljavanja svojih
potreba, koje su izazvale kretanje. Uloga turizma u očuvanju turističkih resursa kojima raspolažu
pojedine zemlje je značajna, a u te resurse spadaju: prostor, objekti i vrijednosti. Svaka zemlja
treba voditi računa o njihovom očuvanju i valorizaciji na racionalan način.
Era masovnog zagađenja vezuje se za proces urbanizacije, industrijalizacije, odnoso za korišćenje
uglja kao pogonsko gorivo i pojavu motora sa unutrašnjim sagorijevanjem. Hidro-sfera kao
najprostraniji dio zemljine kugle se zagađuje velikom brzinom i to neposredno i posredno, putem
vodotoka, otpadnih voda i voda infrastrukturne mreže. Tim procesom u more dospijevaju velike
količine zagađene vode. Pored ovog načina zagađivanja životne sredine bitno je pomenuti i
eroziju obale koja godinama od nas otima lijepe plaže, a treba pomenuti i divlje deponije pored
puteva i dr.
2
Za društva u procesima tranzicije i za sredine koje se suočavaju sa velikim brojem
infrastrukturnih, organizacionih, finansijskih i drugih problema u svim oblastima, pa i u oblasti
1
Marić R. , “Menadžment turizma i ugostoteljstva”, Beogradska poslovna škola,Beograd, 2007., str. 102
2
Pasinović M., „Osnovi turizma“,Univerzitet Crne Gore, 2010., str. 127,128
2
životne sredine stvaranje vizije ”po mjeri građana” predstavlja prvi korak ka definisanju
dugoročne strategije održivosti.
Mnogi problemi vezani za životnu sredinu potiču od nas samih, našeg načina života, potrošačkih
prioriteta i poremećenih vrijednosti života. Brojni razvojni i prostorno-ekološki problemi u
opštini nameću potrebu da se što prije pristupi traženju odgovora i pristupanju konkretnim
aktivnostima za njihovo rešavanje. Razvoj mora biti održiv, da bi istovremeno sa poboljšanjem
socijalnih i ekonomskih uslova života, osigurali i ekološke uslove, odnosno sačuvali prostor i
prirodne resurse za buduće generacije.
Jedan od vodećih svjetskih turoperatora sa preko 220 pouzdanih brendova u 180 zemalja i više od
30 miliona klijenata TUI Travel je jedan od prvih koji su uvidjei značaj zaštite životne sredine i
podržavanje održivog razvoja. Oni su kvalitet životne sredine detinacije uveli kao stavku u
svojim brošurama. Takođe su stvorili određene ekološke kriterijume i skale pomoću kojih
određuju kvatitet životne sredine destinacije i svojih klijenata, to jeste hotela sa kojima sarađuju
kao i agencija. Oni ocjenjuju njihove napore i uspjehe u očuvanju životne sredine i pospješivanje
održivog razvoja u destinaciji. Njihova politika zaštite životne sredine će biti u centru ovog rada,
ali ćemo takođe nešto reći o značaju održivog razvoja za Crnu Goru kao i njegov značaj uopšte.
4
zemlje članice Evropske unije i zvanično su usvojile koncept održivog razvoja i proglasile ga
temeljem i ključem svih razvojnih politika koje će se usvajati i sprovoditi na njenom prostoru.
Koncept održivog razvoja promoviše:
kvalitet životne sredine i kvalitet življenja,
mudro i racionalno korišćenje opštih i pojedinačnih resursa,
socijalnu privlačnost u distribuciji resursa i dobara,
pravo i mogućnost izbora sadašnjih i budućih generacija u smislu opredjeljenja za
način i kvalitet življenja,
uravnotežen teritorijalni razvoj
Dvije godine kasnije (1992. god.) Ujedinjene nacije su u Rio de Ženeiru održale drugu
Konfereciju o životnoj sredini, na temu ”Životna sredina i razvoj”. Rad ove konferencije
rezultirao je donošenjem Deklaracije o životnoj sredini i razvoju, kojom je zvanično i na
globalnom nivou proklamovan model održivog razvoja.
Ključni razlog za usvajanje i prihvatanje ovakvog razvojong koncepta sadržan je u činjenici da je
pored preduzimanja brojnih zaštitnih mjera, došlo do ozbiljnih promjena u stanju životne sredine
( prekomjerna zagađenost voda, vazduha i zemljišta, degradacija i uništavane brojnih ekosistema,
nestanak velikog broja organskih vrsta, pretjerana eksploatacija prirodnih resursa i dr.) Dakle,
došlo se do saznanja da se životna sredina i njeni resursi ne mogu štititi i unaprijeđivati
parcijalnim politikama i mjerama, već je potrebna dosledna primjena integralnog pristupa i
uspostavljanja koncepta održivog razvoja. Najbitnije djelove ove Deklaracije čine Agenda
21(Program aktivnosti za 21. vijek), konvencija o globalnoj promjeni klime, Konvencija o
biološkoj raznovrsnosti, Principi o upravljanju i održivom razvoju svih tipova šuma.
3
Održivi razvoj je koncept razvoja usklađen sa kapacitetom životne sredine i ne ugrožava resurse
na kojima se bazira, te će kao takav omogućiti i budućim generacijama da se razvijaju. To je
koncept koji podrazumjeva uravnotežen ekonomski, socijalni i kulturni razvoj, bez ugrožavanja
3
Ibid,str 142.
5
životne sredine,čime će se i budućim generacijama omogućiti da se razvijaju kroz korišćenje
resursa na istom ili još višem nivou.
Koncept održivog razvoja se bazira na tri ključna principa:
-
princip ekološke održivosti, koji obezbjeđuje da razvoj kompatabilan sa vitalnim ekološkim
procesima,biloškom raznovrsnošću i biloškim resursima;
-
princip socijalne i kulturne raznovrsnosti, koji obezbjeđuje da razvoj bude kompatibilan sa
kulturnim i tradicionalnim vrijednostima ljudskih zajednica i da doprinosi jačanju njihovih
integriteta;
-
princip ekonomske održivosti, koji obezbjeđuje da razvoj bude ekonomski efikasan sa
otvorenom mogućnošću korišćenja resursa od strane budućih generacija.
4
Slika 1.
Šema održivog razvoja
Izvor:
www.thesustainableleader.org
Оdrživi razvoj je razvoj u pravcu zadovoljavanja potreba sadašnjih generacija ne ugrožavajući
mogućnost budućim da zadovolje njihove potrebe.
Osnov održivosti koji dominira svime nije značajan samo sa
ekološkog i socijalnog aspekta.
Njegovi principi štite sve vrijednosti turističke privrede
jedne destinacije. Prioriteti održivosti
time
utiču na mnoge sektore. Ona zahtijeva efikasnu infrastukturu, što bi države na vrijeme
trebale uvidjeti i ugovoriti neophodne investicije na tom polju. Zatim, održivost zahtjeva
skup
4
Stojanović V., „Održivi razvoj turizma i životne sredine“, Prirodno-matematički fakultet,department za
geografiju,turizam i hotelijerstvo, Novi Sad , 2006., str. 195.
