ZDRAVSTVENA EKOLOGIJA
je naučna disciplina koja treba da objasni dejstvo mnogobrojnih
spoljsnjih i unutrašjih faktora i da ih ukoliko djeluju štetno odstrani jer je njeno osnovno načelo bolje
spriječiti nego liječiti.
KVLITET OKOLIŠA SE MOŽE KLASIFICIRATI U 4 NIVOA:
1. okoliš prezivljavanja- suzbijanje velikih epidemija
2. okoliš osnovne sigurnosti- suzbijanje epidemija, nesreca i bolesti pothranjenosti
3. okoliš djelotvornog uticaja- odgovarajuća ishrana, okoliš stimulativan za rad.
4. komforni okoliš- stimulativni okoliš,suzbijanje nekonfora, estetsko zadovoljstvo
CIKLUS LJUDSKOG ZDRAVLJA-
zdravlje je dinamički sistem koje se stalno razvija ili u
pozitivnom ili u negativnom smjeru, pod uticajem faktora vanjskog i unutrašnjeg okoliša.
CIKLUS LJUDSKOG ZDRAVLJA ZAVISI OD:
nasljednje osnovice, stilovi zivota(ishrana), uticaj
okoliša.
FAKTORI VANJSKOG OKOLIŠA MOGU BITI:
bitni i nebitni faktori
ODRZIVI RAZVOJ:
priroda, društvo, ekonomija.
RIZIK
je očekivana frekvencija neželjenih učinaka izloženosti određenom faktoru okoliša.
RELATIVNI RIZIK
je odnos između rizika izloženosti stanovništva i rizika kod stanovnistva bez te
izloženosti.
POD ZDRAVSTVENOM ZASTITOM PODRAZUMJEVA SE
:
rad na unapredenju zdravlja
rad na zastiti od bolesti i suzbijanju oboljenja
rad na ranom otkrivanju bolesti
liječenje oboljelih
rehabilitacija povrijeđenih i oboljelih.
ZONA KOMFORA-
POZELJNA TEMPERATURA VAZDUHA U PROSTORIJI U KOJOJ
ČOVJEK BORAVI ZA UOBICAJNE AKTIVNOSTI JE 17-20 C.
GORDONOV TRIJAS:
TO JE RAVNOTEZA IZMEĐU AGENSA ,SREDINE I DOMAĆINA
REZULTIRA ZDRAVLJEM, A POREMEĆAJ RAVNOTEZE OVA TRI FAKTORA DOVODI DO
BOLESTI.
DOMAĆIN(ČOVJEK)-
biološko biće ,društveno biće
genetski faktori, fizicko stanje, etnička pripadnost,bračno stanje.
SREDINA
–biološka, fizička i hemijska
AGENS
– biološki(bakterije, virusi, gljivice)
fizicki(mehanički, termički, zračenje)
hemijski( otrovi, lijekovi, alergeni)
ATMOSFERA
VAZDUH
je smjesa gasova u kojoj se nalaze manje ili veće količine čvrstih čestica, prašine,
mikroorganizama i vodene pare.
ATMOSFERA
je plinoviti omotač zemlje, dostiže visinu od oko 100 km a vrlo razrijeđene i do 300
km.
ULOGA ATMOSFERE:
snabdjeva živi svet kiseonikomi ugljen dioksidom bez kojih život na zemlji ne bi bio moguć
ozonskim slojem stiti živi svijet od ultraljubicastih zraka
padavinama natapa kontinente tj. omogućava kruzenje vode u prirodi.
PODJELA ATMOSFERE:
troposfera( donji sloj atmosfere u kojoj se odvija zivot)
stratosfera( 17-50 km)
tropopauza(visina 5km, vlada stalna nepromjenljiva klima)
jonosfera(zona teških gasova)
PREMA HEMIJSKOM SASTAVU:
homosfera
heterosfera
NORMALAN SASTAV ATMOSFERE:
78,09 % azota
20, 95 % kiseonika
0,03-0,04 %ugljen dioksida
1% promjenljiva količina vodene pare
ATMOSFERSKI PRITISAK
označava težinu sloja zraka koji pritiska neku tačku zemljine površine
ili predmeta u zemljinoj površini.
ATKOSFERSKI PRITISAK ZAVISI OD :
nadmorske visine
geografske širine
temperature zraka
količina vlage u zraku
VODENA PARA
je normalan sastojak vazduha i u odredenim granicama je znqačajna za normalnu
funkciju kože i sluzokože ,disajnih organa, očiju a isto tako donosi i pravilnom stvaranju i odrzavanju
tjelesne toplote-termoregulacija
VLAGA
zivotinje otezano disu, disajni organi se ostecuju, te nastaje oboljenje .najvece posljedice zagadenja
vazduha trpi sam covjek .
ZASTITA OD ZAGADENJA VAZDUHA –
zagadenje vazduka koje ima za posljedicu narusavanja zdrvlja ljudi je neprihvatljivo.zastita od
zagadenja vazduha u urbanoj sredinise postize primjenom urbanistickih mjera,tehnickim i tehnoloskim
postupcima, kao i pravilnoj sanaciji čvrstog i tečnog odpada. urbanisticke mjere u zastiti vazduha od
zagadenja obuhvataju pravilno zoniranje i planiranje naselja. posebnu paznju treba posvetiti odabiru
lokacije za stambenu zonu, koja mora biti najcistiji dio naselja. zelenilo u naselju je kljucni element u
formiranju mikroklime i zastite od zagadivanja vazduha tehnicke i tehnoloske mjere imaju za cilj
poboljsanje sagrjevanje lozista.
AEROZAGADENJE
– oznacava prisustvo jednog ili vise zagadivaca koji kolicinama i trajanjem
djelujunepovoljno na ljude, vegetaciju i materijalno dobro. zagaden vazduh je onaj u kojem se stetne
materije nalaze iznad maksimalno dozvoljene koncentracije.
PRACENJE GLOBALNOG ZAGADENJA VAZDUHA VRSI SE PUTEM 3 VRSTE
STANICA:
Regionalne,
( smjestene u naseljima)
Kontinentalne
(locirane u naseljenim podrucjima)
Glavne stanice
( smjestene u tesko pristupacnim okolinama, daleko od bilo kakvih čovjecijih
aktivnosti)
IZVORI ZAGADENJA ATMOSFERE SU :
Vjestacki
: lozista (individualna i toplane , centralna grijanja) , motorna ,vozila industrije
Prirodni izvori mogu biti
: -
vulkan
( emitujuu velike kolicne prasine i gasova),
dim
sumskih
i stepskih pozara sadrze velike kolicine čađi ,
deflacija
(raznosenje) zemlje i pijeska
MJERE ZASTITE OD AEROZAGADENJA SU :
pravilna lokacija naselja
pravilna lokacija industrije
dovoljna visina dimnjaka
filteri na dimnjacima
upotreba uglja sa manje sumpora.
VRSTE AEROZAGADENJA:
-
lokalno zagadenje
( produkti nepotpunog sagorjevanja)
-
regionalno zagadenje
(zagađenje kiselim gasovima)
-
globalno zagadenje
( zagađenje vstakleničkim gasovima)
EMISIJA:
predstavlja nivo koncentracije zagađujucih materija na mjestu gdje materije nastaju.
IMISIJA:
predstavlja nivo oncetracije zagadujućih materija na mjestu kao rezultat svih emisija na
dređenom prostoru.
FOTOHEMIJSKI I INDUSTRIJSKI SMOG:
Pod odredenim uslovima dim i sumpor dioksid, nastali sagorjevanjem uglja jedine se sa maglom
cineci industrijski smog. ovaj smog se naziva i londonski smog.
Sagorjevanjem tecnih fosilnih gasova kao sto je benzin najstaje drugi aerozagađivac koji za razliku od
industrijskog smoga nastaje u ljetnom periodu. naziva se fotohemijski smog.
RAZLIKE :
Fotohemijski ljetni smog
- vremenske prilike/ vedro
- temperatura nastajanja /24-33 c
- period sa najvisim vrijednostima/
poslijepodnevni casovi
- hemijske reakcije/ oksidacija o3
Industrijski (zimski) smog
- vremenske prilike/oblacno
- temperatura nastajanja / -1-5 c
- period sa najvisim vrijednostima/ jutarnji
casovi
- hemijske reakcije/ redulicija so2
- prizemni ozon je reprezent fotohemijske
reakcije i nastaje pod uticajem ultravioletne
radijacije sunceve svjetlosti, koja prolazi kroz
gornji sloj ozona u atmosferi.
ZAGAĐUJUĆE MATERIJE U ZRAKU/POLUTANI:
lebdeće čestice
stvaranje kiselih kisa
ugljen monoksid
azotni oksid
ozon
olovo
KISELE KIŠE
: su vazdusni kiseli talog u formi kiše odnosno to su apdavine koje imaju veću kiselost
od uobicajnih kiša koje padaju u nezagađenim regijama zemlje. otkrivene su 1852 godine.
KISELOST KISA ZAVISI OD PRISUSTVA 3 PARAMETRA
ugljen dioksid
azot monoksid
sumpor dioksid
EFEKTAT STAKLENIKA
posljedica efekta staklenika je globalno zagrijavanje reflektira
staklenicki gasovi apsorbuju dio tog refleksnog zracenja, koji se u atmosferi zadrzava kao infracrvena
toplota. porast globalne ekonomije uzrokuju povecanu emisiju saklenickih gasova, a samim tim se
povecava izolacioni efekat koji izaziva zagrijavanje zemlje, sto za posljedicu ima klimatske promjene.
antropogeni gasovi koji ucestvuju u stvaranju efekta staklenika su: ugljen dioksid, metan, azot, haloni.
zagrijavanje utice na promjene rasporeda padavina, porast nivoa mora, promjena u rasporeda vode za
piće
