Žena danas i njeno biračko pravo

ŽENA

DANAS

I

NJENO

BIRA

Č

KO

PRAVO

                                       Mr sc. Aleksandra Vukovi

ć

♣

Apstrakt:

Bira

č

ko

pravo,

kao

temeljno

i

ustavom

zagarantovano

politi

č

ko

pravo

gra

đ

ana

da

biraju

svoje

predstavnike,

odnosno

da

budu

birani

u

predstavni

č

ka

tijela

i

druge

javne

položaje,

predstavlja

jedan

od

najvažnijih

oblika

institucionalne

participacije

gra

đ

ana

u

politi

č

kom

životu

zajednice.

Evolucija

bira

č

kog

prava,

koje

je

vijekovima

bilo

ograni

č

eno

razli

č

itim

cenzusima,

nije

u

svim

zemljama

imala

istu

putanju.

Zna

č

ajnije

širenje

bira

č

kog

prava,

kao

jednog

od

osnovnih

ljudskih

prava,

uo

č

ava

se

tek

u

razdoblju

izme

đ

u

dva

svjetska

rata,

a

posebno

nakon

Drugog

svjetskog

rata,

kada,

nezavisno

od

pola,

ve

ć

ina

evropskih

država

uvodi

opšte

pravo

glasa.

Istorijski

posmatrano,

društvena

neravnopravnost

žene

u

principu

je

bila

pravilo,

dok

je

njena

ravnopravnost

predstavljala

izuzetak.

Iako

se

danas

pravo

glasa

žena

smatra

karakteristikom

modernog

demokratskog

društva,

opravdano

se

može

postaviti

pitanje

koliko

zaista

žene

koriste

pravo

da

biraju

i

budu

birane,

uprkos

istorijskoj

  č

injenici

teške

borbe

za

sticanje

subjektiviteta

aktivnog

i

pasivnog

bira

č

kog

prava,

za

koje

su

se

tako

dugo

zalagale

1

.

Pored

  č

injenice

da

je

ustavima

i

zakonima

u

Bosni

i

Hercegovini

garantovana

ravnopravnost

polova

u

svim

oblastima

života

i

rada,

proklamovana

ravnopravnost

i

na

č

elo

nediskriminacije

 č

esto

se

ne

potvr

đ

uju

u

praksi,

pri

 č

emu

postoji

vidan

nesklad

izme

đ

u

normativnog

i

stvarnog

statusa,

položaja

i

uloge

žene

u

politi

č

koj

i

javnoj

sferi.

Klju

č

ne

rije

č

i:

ljudska

prava,

bira

č

ko

pravo,

jednakost

i

ravnopravnost

polova,

pozitivno

zakonodavstvo,

apstinencija.

♣

Aleksandra

Vukovi

ć

,

pomo

ć

nik

direktora

za

opšte,

pravne

i

kadrovske

poslove

u

Javnoj

zdravstvenoj

ustanovi

Dom

zdravlja

Trebinje.

1

U

anti

č

koj

Gr

č

koj

i

starom

Rimu

žene

nisu

imale

prava

glasa,

a

takav

status

žene

su

imale

i

u

demokratskim

ure

đ

enjima

evropskih

zemalja,

sve

do

kraja

XVIII

veka,

jer

borba

za

opšte

pravo

glasa

koja

se

odvijala

u

navedenom

periodu,

nije

podrazumijevala

i

bira

č

ko

pravo

žena.

Pitanje

prava

glasa

žena

kona

č

no

je

postalo

aktuelno

u

XIX

vijeku,

kada

se

javljaju

i

prvi

sifražentski

pokreti,

koje

su

 č

inile

žene

pobornici

za

sticanje

bira

č

kog

prava

žena.

Borba

sifražentskih

pokreta

bila

je

dugotrajna

i

slojevita,

a

odvijala

se

uglavnom

etapno

i

neujedna

č

enim

intenzitetom,

što

je

bilo

uslovljeno

opšte

‐

društvenim

  č

injenicama

i

socijalno

‐

kulturološkim

aspektima

pojedinih

zemalja.

Istorijski

posmatrano,

Velika

Britanija

i

SAD

predstavljaju

karakteristi

č

ne

primjere

zemalja

u

kojima

su

se

žene

u

XIX

i

XX

vijeku

kao

aktivistkinje

razli

č

itih

pokreta

borile

za

žensko

pravo

glasa.

Navedeni

pokreti

i

borba

žena

za

ravnopravnost

i

pravo

glasa

djelovali

su

podsticajno

i

na

žene

u

drugim

državama,

dobijaju

ć

i

na

taj

na

č

in

obrise

internacionalnog

pokreta.

2

Uvodne

napomene

U

modernim

demokratskim

zemljama

bira

č

ko

pravo

predstavlja

jedno

od

osnovnih

politi

č

kih

prava

gra

đ

ana

i

preduslov

za

formiranje

predstavni

č

kog

tijela

i

u

č

eš

ć

e

gra

đ

ana

u

vršenju

državnih

poslova.

2

Proklamacija

i

ostvarivanje

ravnopravnih

mogu

ć

nosti

za

u

č

eš

ć

e

oba

pola

u

društveno

‐

politi

č

kom

i

uopšte

javnom

životu,

jedan

je

od

preduslova

za

uživanje

svih

drugih

osnovnih

ljudskih

prava.

Sfera

politi

č

kog

života

od

posebnog

je

zna

č

aja

za

manje

zastupljeni

pol,

što

je

u

odre

đ

enoj

mjeri

formalnopravno

i

normirano

u

odre

đ

enim

zakonima.

Ustavom,

zakonom,

kao

i

nizom

drugih

akata,

prevashodno

me

đ

unarodnog

zna

č

aja,

ženama

je,

kao

de

facto

manje

zastupljenom

polu,

formalnopravno

zagarantovana

ravnopravnost

i

mogu

ć

nost

da

biraju

i

budu

birane,

bez

diskriminacije

po

bilo

kom

osnovu,

kao

i

mogu

ć

nost

da

ravnopravno

u

č

estvuju

u

svim

društvenim

sferama

i

predstavni

č

kim

organima

na

svim

nivoima

vlasti,

kao

i

drugim

organima

po

osnovu

izbora,

imenovanja

ili

delegiranjana

u

državne

organe,

odnosno

tijela

i

institucije.

1.

Osvrt

na

hronologiju

bira

č

kog

prava

Aktivno

i

pasivno

bira

č

ko

pravo

žena

danas

predstavlja

obilježje

modernog

demokratskog

društva.

3

Za

razliku

od

širenja

bira

č

kog

prava

muške

populacije,

koje

je

u

ve

ć

ini

evropskih

zemalja

ostvareno

u

razdoblju

izme

đ

u

1870

i

1940

godine,

ostvarenje

aktivnog

i

pasivnog

bira

č

kog

prava

žena

bio

je

izuzetno

dug

i

težak

proces,

koji

je

u

pojedinim

državama

okon

č

an

tek

nakon

višedecenijske

borbe

za

žensko

pravo

glasa.

U

prilog

navedenoj

tezi

može

se

ista

ć

i

 č

injenica

da

su

u

Velikoj

Britaniji

i

pored

aktivnosti

  Č

artisti

č

kog

pokreta

4

za

priznavanje

opšteg

bira

č

kog

prava,

žene

ostvarile

navedeno

pravo

tek

1928.

godine,

dok

je

u

Francuskoj,

nakon

priznanja

opšteg

prava

glasa

za

muškarce

1848.

godine,

trebalo

da

pro

đ

e

gotovo

  č

itav

vijek

da

bi

bira

č

ko

pravo

1944.

godine

bilo

prošireno

i

na

žene.

Prve

2

D.

Obreni

ć

,

Pravo

glasa

žena

,

preuzeto

sa:

pescanik.net/wp

‐

content

3

Žene,

nisu

imale

prava

glasa

ni

u

anti

č

koj

Gr

č

koj

niti

u

Rimu,

kao

ni

u

demokratskim

ure

đ

enjima

koja

su

uspela

da

se

probiju

u

Evropi

do

kraja

XVIII

veka.

Pa

 č

ak

i

kada

je

gra

đ

ansko

pravo

kona

č

no

prošireno

na

sve

muškarce,

ženama

nije

dato

pravo

glasa.

Pitanje

prava

glasa

žena

kona

č

no

je

postalo

tema

u

XIX

veku,

kada

se

javljaju

i

prvi

sifražetski

pokreti,

koje

su

  č

inile

žene

koje

su

se

borile

za

pravo

glasa

žena.

Istorijski

gledano,

Velika

Britanija

I

SAD

predstavljaju

karakteristi

č

ne

primere

borbe

za

žensko

pravo

glasa

u

XIX

i

XX

vijeku.

Odatle

se

ova

borba

proširila

na

ženske

pokrete

i

asocijacije

u

drugim

državama

i

time

poprimila

internacionalne

okvire

4

 Č

artizam

predstavlja

pokret

engleskog

radništva,

koji

je

razvijen

tridesetih

godina

XIX

vijeka,

sa

ciljem

usvajanja

od

strane

Parlamenta

opšteg

i

jednakog

prava

glasa,

te

razvoja

Engleske

kao

demokratske

države.