Pojam organizacija može označavati skup osoba ili društava od manjih udruženja
pa sve do Ujedinjenih naroda. Pod organizacijom se podrazumijeva djelatnost ili
pak stanje postignuto organizovanjem. U ekonomiji se organizacijom označava
sistemsko i plansko sređivanje odnosa ljudi i predmeta sa svrhom da se ostvari
ekonomski cilj. Može se definišeti u užem i širem smislu. U širem smislu se
proteže na čitav realan svijet, a u užem smislu obuhvaća samo onaj dio koji se
odnosi na čovjeka i njegovu kulturu i svjesno usmjeravanje ka cilju. Još uže
područje organizacije vezano je za dio čovjekove kulturne aktivnosti za ekonomski
život. Ova organizacija nosi oznake: poredak, svjesno usmjeravanje ka cilju i
težnja prema optimalnom rješenju, prema ekonomiji.

Četiri načina tumačenja organizacije jesu:

1. Univerzalno poimanje organizacije – jedinstvo uređenih međusobno povezanih
dijelova; najbliži je poimanju organizacije kao sistema.

2. Institucionalno poimanje organizacije – označava društveni sistem koji je
usmjeren prema nekom cilju, upotrebljava se za označavanje institucija i prema
tom pogledu svaka je institucija organizacija.

3. Strukturno poimanje organizacije – podrazumijeva organizaciju kao društveni
sistem, što znači da svaki društveni sistem, tj. organizacija ima svoj podsistem.

4. Funkcionalno poimanje organizacije - postupak strukturiranja u kojem se
preduzeće raščlanjuje u podsisteme, a zatim se oni integrišu u cjelinu usmjerenu
prema ciljevima preduzeća.

TEORIJE ORGANIZACIJE

Kroz istoriju su se mijenjali važnost i uloga organizacije u preduzećima, a rastom
organizacije nastajale su nove teorije. Teorije organizacije jesu: klasična teorija,
neoklasična teorija i moderne teorije organizacije.

Najvažnija stavka u

klasičnoj teoriji

je tehnička strana organizacije odnosno kako

uz postojeće resurse postići maksimalnu efikasnost u proizvodnji i poslovanju te se
odnosi prema radniku temelje na nastojanju da se njegovim usavršavanjem
postignu uštede u vremenu i postigne povećan radni učinak. Klasična teorija
organizacije utemeljena je na detaljnom opisu organizacije preduzeća, njezinoj
formalnoj strukturi, podjeli rada, rasponu kontrole, hijerarhiji. Predstavnici
klasične teorije su: Taylor, Fayol te Weber. Svaki od predstavnika imao je

značajan uticaj na teoriju, te je tako Taylor primjenom naučne teorije želio
povećati proizvodnju: povećati efikasnost u proizvodnji i pzavisiti radničke plate.
Fayol je bio začetnik moderne teorije operacijskog menadžmenta te je sastavio 14
načela menadžmenta (podjela rada, autoritet; ovlaštenja i odgovornost, disciplina,
jedinstvo zapovijedi, jedinstvo usmjeravanja, potčinjenost interesa pojedinaca
zajedničkim interesima, nagrađivanje, centralizacija, hijerarhija, red, pravičnost,
stabilnost namještenja, inicijativa, u jedinstvu je snaga). Weber je poznat kao
utemeljitelj birokratske organizacije, te je smatrao da je birokratija najracionalniji
oblik društvene organizacije jer ona sistemsko usklađuje rad velikog broja
pojedinaca koji s najvećim uspjehom ostvaruju postavljene zadatke.

Neoklasična teorija

organizacije povezana je s razvojem industrije koja je dovela

do sve veće podjele rada i povećanja broja hijerarhijskih razina. Osnovna postavka
ove teorije je ta da se ponašanje radnika pri radu ne objašnjava samo novčanim
stimulacijama već i odnosima koji vladaju u preduzeću, zatim uslovima u kojima
radnik radi te emocijama kojima je radnik izložen. Najpoznatiji teoretičar
neoklasične teorije je Mayo koji je svojim eksperimentima i istraživanjem došao
do zaključka da radnik bolje funkcionira kao dio tima nego kao izolirani pojedinac.
Nakon II svjetskog rata tražena su nova rješenja za povećane proizvodne potrebe.
Sve je veći naglasak na ponašanju radnika, promjene u organizacijskoj strukturi,
veća pozornost komunikaciji i humanizaciji odnosa u proizvodnji.

Najveća promjena koja označava eru

moderne teorije

je decentralizacija

organizacije koja je obilježena stvaranjem profitnih centara i prenošenjem sve
većeg broja odluka na niže hijerarhijske stepene. Osnovne karakteristike moderne
teorije su: decentralizacija organizacije, grupno odlučivanje, radnička participacija,
sistemski pristup, japanska proizvodna filozofija, robotizacija, poslovna
inteligencija, virtualne organizacije.

ČINIOCI OBLIKOVANJA ORGANIZACIJE

Na oblikovanje organizacije utiču unutrašnji i vanjski činioci. Unutrašnji činioci se
odnose na preduzeće, oni su dio preduzeća i na njih se može uticati, a to su: ciljevi
i strategija, zadaci i tehnologija, veličina preduzeća, životni ciklus preduzeća,
ljudski potencijali, te proizvod i lokacija. Vanjski činioci ili činioci okoline su
vanjski uticaji na koje preduzeće ne može uticati, već im se mora prilagođavati. O
veličini preduzeća ovisi hoće li se potpuno preduzeće prilagoditi ili čak do neke
mjere može i uticati na njih. Mala preduzeća teže odgovaraju na izazove okoline
nego li velika preduzeća.