Banja Luka, juni 2011.god.
S A D R Ž A J
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA:
VIKTIMOLOGIJA
TEMA: ZLOSTAVLJANJE DJECE
1
1. PROBLEMI DEFINISANOSTI ZLOSTAVLJANJA I
ZANEMARIVANJA DJECE
Postoje različita shvatanja pojave i pojma nasilja nad djecom i ona proisticu
iz razlicitih filozofskih,naucnih,metodoloskih i prakticnih pristupa. Ono sto otežava
precizno definisanje ove pojave jeste dinamična priroda njenih sadržaja, oblika i
uzroka, s jedne strane ,i raznolikost aspekata vrjednosne, ideološke prirode, s
druge strane. Autori koji se bave ovom pojavom koriste različite termine:
zlostavljanje, zloupotreba, zanemarivanje, osujećivanje razvojnih potreba djece,
eksploatacija djece i sl.
Vecina opstih definicija sadrzi indikatore nasilja nad djecom.Takva je
definicija iz enciklopedije Britanicca,u kojoj se kaze:”Nasilje nad djecom takodje i
nazvano svirepost prema djeci je nanosenje bola”.Prema Milosavljevicu,nasilje nad
djecom podrazumijeva “takve odnose i ponasanja pojedinaca,drustvenih grupa ili
institucija,globalnih drustava i drugih kojima se uz primjenu sile nanosi
bol,fizicka,ili psihicka ostecenja,ugrozava zdravlje i fizicki i psihicki integritet licnosti
i osujecuje normalan razvoj nepunoljetne osobe”. Milosavljevic shvata nasilje nad
djecom kao vid drustvene devijacije.
Odredjivanje pojma nasilja nad djecom zahtijeva razmatranje sadrzaja i
znacenja takvih pojmova kao sto su:zlostavljanje i zloupotreba, zanemarivanje ili
zapostavljanje.Zlostavljanje i zloupotreba su bliski pojmovi,koji sugerisu stetan i
neadekvatan odnos prema djeci kao objektima,a ne subjektima nasilja. Pojam
zloupotrebe se upotrebljava u odredjivanju onih odnosa prema djeci u kojima se
ona koriste radi nekih potreba i interesa nasilnika na racun potreba,interesa i
licnosti djece. Zlostavljanje podrazumijeva aktivan,u razvojnom smislu stetan i
nehuman odnos prema djeci.Medjutim,pored odnosa koji podrazumijevaju aktivna
4
cinjenja koja nanose ostecenja, neophodno je razmatranje i pasivnih
odnosa,odnosno roditeljskih propusta sto dovode do osujecenja u zadovoljenju
razvojnih potreba djeteta.Tako dolazimo do pojma zanemarivanja, koji odrazava
pasivan pristup prema potrebama djece.
Zanemarivanje i osujecivanje razvojnih potreba djeteta podrazumijeva
zapostavljanje fizickih ili psihickih djetetovih potreba i koje moze izazvati ozbiljna
ostecenja zdravlja i razvoja. Osnovne forme zanemarivanja su : fizicko, edukativno,
zdravstveno, emocionalno, vaspitno zanemarivanje, eksploatacija, neadekvatan
nadzor, napustanje djeteta. Fizicko i materijalno zanemarivanje podrazumijeva
neadekvatno zadovoljenje potreba za hranom, odjecom, obucom, smjestajem,
odmorom, higijenom, kao i zdravstvenih potreba. Edukativno zanemarivanje
podrazumijeva ponasanja kojim roditelji sprecavaju ili propustaju da posalju djecu
u skolu, najcesce do nivoa obrazovanja odredjenog pozitivnim zakonskim
propisima. Emocionalno zanemarivanje podrazumijeva ponašanje roditelja preko
kojih je on psihološki nedostupan djetetu, sto dovodi do zapostavljanja djetetovih
bazicnih emocionalnih potreba.
Zanemarivanje djece privlaci znatno manju paznju strucnjaka od ostalih
oblika zlostavljanja. U medijima se izvjestava o smrti djece usled pozara, davljenja i
takve situacije se objasnjavaju kao “nesrecni slucajevi”, dok se rijetko obraca
paznja na hronicne oblike zanemarivanja sto su tome prethodili. To sto se pridaje
vise paznje pojavi zlostavljanja nego zanemarivanja moze imati korijene u kulturi
koja je opsjednuta nasiljem u misljenju da fizička sila privlači više pažnje nego
stetan pasivan odnos prema djeci. Međutim, posledice zanemarivanja mogu biti
mnogo ozbiljnije i dugotrajnije od posledica fizickog zlostavljanja.
Za razliku od drugih oblika zlostavljanja, zanemarivanje se uvijek odnosi na
roditelje koji su odgovorni za odgajanje djece. Zanemarivanje može biti namjerno i
nenamjerno. Do zanemarivanja može doći usled roditeljskog neznanja ili
nezainteresovanosti. Međutim, ono moze da ima za posledicu i smrt djeteta.
Zanemarivanje kod djece dovodi do poremećaja psihosocijalnoig razvoja. Kod
djece se javlja apatija,omalovazavanje sebe,prekid skolovanja ili neredovno
pohadjanje nastave. Kritčke analize fenomena zanemarivanja naglašavaju da je
društvo tokom istorije shvatalo zanemarivanje kao nedovoljnu materinsku brigu za
dijete, da bi se skrenula pažnja sa društvenih uzroka zanemarivanja (siromaštvo,
marginalizacija) i redukovalo sredstva za rješenje problema na makro nivou.
5
