Značaj akumulacije za privredni razvoj u
tržišnoj ekonomiji
Kod proučavanja privrednog razvoja, jedno od glavnih pitanja predstavlja problem rasta i razvoja
privrede, kao i pravilan izbor početnog metoda privrednog razvoja. Kod davanja konačne
definicije ekonomske politike neke zemlje, uloga tvoraca konkretne ekonomske politike zahteva
precizna i argumentovana rešenja, kao i sve moguće implikacije koje taj izbor donosi.
Kod izbora početnog metoda privrednog razvoja veoma je važno unapred ukazati na sve
ekonomske i društveno – ekonomske konsekvence koje u nerazvijenim zemljama donosi razvoj
nauke i tehnike. Kao jedan od osnovnih metoda privrednog razvoja nerazvijenih zemalja je
zasnovan na ulozi i značaju industrije jer ona predstavlja onu privrednu granu koja najbrže i
najdublje vrši promene u celokupnoj privrednoj strukturi.
Analizirajući privredu kao veliki ekonomski sistem, dolazi se do zaključka da pozitivna dejstva
tržišta imaju veliku ulogu u razvoju same privrede. Osnovna uloga tržišta je da na adekvatan
način izvrši objektivizaciju stvarnog doprinosa svih radnih organizacija, na osnovu kojih se
dolazi do određene motivisanosti za smanjivanje troškova proizvodnje i povećanje
produktivnosti rada. Osnovni ciljevi razvojne politike ne smeju biti isuviše ambiciozno
postavljeni, već se moraju pravilno sagledati svi raspoloživi trendovi proizvodnje, zaposlenosti i
investicija.
Na izbor strategije razvoja mora uticati prvenstveno raspored ekonomsko-političkih nadležnosti,
kao i nivo raspoloživosti materijalnih i finansijskih sredstava. Veoma je bitna i pravilna procena
raspoloživosti privredno-sistemskih instrumenata i njihova pravilna raspodela na odgovarajuće
subjekte ekonomske politike.
Svaki privredni sistem se bazira na odgovarajućoj razvojnoj strategiji. Politika razvoja se ne
može formulisati proizvoljno i ona je u direktnoj zavisnosti od materijalnog položaja i
institucionalnog rešenja u kojem se nalazi privreda i društvo.
Veliki uticaj na stabilnost privrede ima i njena akumulativna i reproduktivna sposobnost, tj. u
kolikoj meri se iz nacionalnog dohotka može izdvojiti sredstava za proširenu reprodukciju
posmatrane privrede.
1. OSNOVNI CILJEVI I POTREBE PRIVREDNOG
RAZVOJA
Posmatrajući pojam privrednog razvoja na svetskom nivou, kao karakteristična nameće se podela
na socijalističke i kapitalističke privrede. Iz toga proizilazi zaključak da na privredni i društveni
razvoj prevashodno utiče državno uređenje.
Osnovni cilj privrednog razvoja u zemljama sa socijalističkim uređenjem se zasnivao na
najpotpunijem zadovoljavanju potreba stanovništva izraženog kroz maksimiziranje individualne
potrošnje i u maksimalnom zadovoljavanju potreba stanovništva u smislu maksimiziranja
društvenog standarda shvaćenog kao komplementarnost jedinstva individualne i kolektivne
potrošnje. U privrednim sistemima koji se nisu bazirali na demokratiji osnovni cilj privrednog
razvoja nije mogao da se izdigne iznad potrebe materijalnog blagostanja. Postojanje velikog
broja neiskorišćenih sredstava za rad, kao i velika stopa nezaposlenosti predstavljaju realnu sliku
socijalističke privrede.
U kapitalističkoj privredi osnovni cilj proizvodnje roba nije u zadovoljenju nekih potreba već u
stvaranju profita. Ako kapitalisti koji upravljaju procesom proizvodnje ne veruju u njenu
profitabilnost, oni je neće ni započeti.
Ako se precizno definiše cilj materijalne proizvodnje, tada je cela skala društvene korisnosti
materijalnih dobara u zavisnosti od postavljenog cilja. Polazeći od najnovijih dostignuća u
Opštoj teoriji ekonomskih sistema, pre svega, sve više se maksimiziranje društvenog blagostanja
prihvata kao najsveobuhvatniji pojam koji pored svih oblika potrošnje obuhvata još i sve
komponente položaja čoveka u društvu (političke slobode, nivo demokratije u donošenju krupnih
društvenih odluka, nivo slobode štampe i informisanja u celini i sl.).
Da bi došlo do realizacije ovako formulisanog cilja, potrebno je izvršiti kompletnu optimizaciju
velikog ekonomskog sistema kao sastavnog elementa određenog društvenog sistema, čiji nivo
organizovanosti takođe mora biti optimalan.
Sistem društvenih ciljeva se sastoji od ciljeva koji obeležavaju veliki društveni sistem i
pojedinačnih ciljeva njihovih elemenata. Radi stvaranja društvenog blagostanja prevashodno se
moraju zadovoljavati određene društvene potrebe. Do saznanja o potrebama dolazimo na osnovu
informacija koje nam pruža tržište, kao i na osnovu informacija o potrebama koje se ne mogu
zadovoljiti preko tržišta, već se do njih može doći na osnovu naučnih istraživanja.
Od tržišta možemo dobiti veliki broj informacija o potrebama za trajnim potrošnim dobrima.
Društvene potrebe koje ulaze u sferu opšte potrošnje (socijalna zaštita, zdravstvo, školstvo itd.)
su potrebe o kojima od tržišta ništa ne saznajemo. Put do pravilne definicije sistema potreba ide
preko različitih izvora informacija.
Kod izučavanja ekonomike jedne zemlje od velike je važnosti sistem društvenih potreba.
Odrediti način na koji se meri društvena važnost pojedinih potreba zahteva međusobnu saradnje
velikog broja društvenih sa nekom prirodnim naukama.
1.1. Formulisanje osnovnih ciljeva sistema
Radi bolje formulacije osnovnih ciljeva sistema, važno je naglasiti da oni predstavljaju složene
sisteme, što znači da se njihovom okviru nalazi više podsistema koji imaju različite nivoe i
ciljeve. Osnovni problemi koji se javljaju prilikom formulacije ciljeva sistema su problemi
konfliktnosti ciljeva, kada dolazi do postojanja suprotnih interesa na istim ili različitim nivoima i
problemi koordinacije ciljeva, kada dolazi do pretvaranja različitih u jedinstvene stavove.
Ako se u društvenim sistemima radi o konfliktnosti ciljeva, tada možemo reći da se najveći
konflikti dešavaju oko osnovno i glavnog cilja celine. Problem konfliktnosti ciljeva zahteva
aktivan odnos u jasnom definisanju protivurečnih interesa delova (podsistema) na istom ili
različitom nivou. Ikoliko bi izostao taj aktivan odnos i ukoliko se konfliktnost ne bi pretvorila u
razvoj dati sistem bi težio entropiji.
Kod proučavanja ciljeva koji se nalaze na istim ili različitim nivoima, ako se zanemari njihova
vremenska određenost može se reći da svo oni imaju zajedničke integrišuće elemente. Radi
uspostavljanja kontinuiteta u funkcionisanju sistema na svim nivoima, zajednički imenitelj svih
