FAKULTET ZDRAVSTVENIH STUDIJA
I CIKLUS, II GODINA STUDIJA
SMJER: SANITARNI INŽINJERING
ZNAČAJ DEZINFEKCIJE U UGOSTITELJSKIM I ODGOJNO
OBRAZOVNIM USTANOVAMA
SEMINARSKI RAD
FAKULTET ZDRAVSTVENIH STUDIJA
I CIKLUS, II GODINA STUDIJA
SMJER: SANITARNI INŽINJERING
ZNAČAJ DEZINFEKCIJE U UGOSTITELJSKIM I ODGOJNO
OBRAZOVNIM USTANOVAMA
SEMINARSKI RAD
Student:
Predmet: Dezinfekcija, dezinsekcija i deratizacija
Profesor:
Asistent:
1. UVOD
Obavezne DDD mjere provode se u građevinama, postrojenjima, prostorima,
prostorijama, na uređajima i opremi osoba koje obavljaju privrednu djelatnost i u
djelatnostima na području zdravstva, odgoja, obrazovanja, socijalne zaštite, ugostiteljstva,
turizma, obrta i usluga, sporta i rekreacije, objektima za snabdijevanje vodom za piće i
uklanjanje otpadnih voda, te deponijama za odlaganje komunalnog otpada, u djelatnosti
javnog prometa, u i oko stambenih objekata, na javnim površinama i javnim objektima u
gradovima i naseljima, te drugim objektima (površine prostori i objekti).
Mjere dezinsekcije, deratizacije i dezinfekcije podrazumijevaju složene, pažljivo planirane
cjelovite postupke suzbijanja štetnih insekata, štetnih glodavca ili mjere uništavanja
mikroorganizama,odnosno kombinaciju preventivnih i kurativnih mjera s konačnim ciljem
postizanja smanjenja, zaustavljanja rasta i razmnožavanja ili potpunog uklanjanja prisustva
mikroorganizama, štetnih insekata i štetnih glodavca.
U ovom seminarskom radu bit će govora općenito o dezinfekciji, a dio kojem će najviše
pažnje biti posvećeno jeste dezinfekcija u ugostiteljskim objektima i odgojno-obrazovnim
ustanovama (škole i vrtići), što i jeste tema ovog rada.
2. RAZRADA
2.1. Dezinfekcija
Naziv dezinfekcija potječe od latinske riječi ’’desinfectio’’, što znači čišćenje.
Dezinfekcija podrazumijeva skup mjera i postupaka koji se poduzimaju sa ciljem uništavanja,
usporavanja rasta i razmnožavanja patogenih i drugih mikroorganizama na površini tijela, na
predmetima, materijalima, opremi ili u prostoru.
1
Provodi se u svim područjima djelovanja, od
obrazovnih ustanova, domaćinstva, industrijskih pogona, ugostiteljstva pa sve do zdravstva.
Potrebno je ozbiljno shvatiti važnost dezinfekcije kako bi se spriječile moguće infekcije.
Za osobe koje žele dezinficiati neki predmet ili prostor koji je zaražen a da one same ne dođu
u kontakt sa zarazom potrebno je:
zaštitno odijelo,
zaštitne rukavice,
zaštitna radna obuća (najčešće gumene čizme),
dezinfekcijsko sredstvo.
Uređaj koji se koristi pri dezinficiranju naziva se dezinfekcijski raspršivač.
Preventivna dezinfekcija je posebno važna u prehrambeno-uslužnim djelatnostima,
zdravstvenim i obrazovnim ustanovama te ostalim djelatnostima gdje predstavlja prvu mjeru
sprečavanja pojave i širenja zaraznih bolesti uslijed mikrobiološkog zagađenja hrane, pribora i
radnih površina.
Dezinfekcija ima široku primjenu (kao higijenska mjera zaštite), osim u zdravstvu i u drugim
djelatnostima (ugostiteljstvo, hotelijerstvo, industriji namirnica, prometu..).
U zdravstvu, posebno u stacionarnim zdravstvenim ustanovama, dezinfekcija obuhvata:
kožu (naročito ruku) zdravstvenih radnika i bolesnika
1
http://sanitacija.ba/wp-content/uploads/2016/12/PRAVILNIK-O-NA%C4%8CINU-OBAVLJANJA-2016.pdf
Dezinfekcija se počela naglo razvijati napretkom medicine i otkrićima o novim bakterijama.
Danas razvoj tog postupka spriječavanja bolesti je usporen zbog sve većeg korištenja
antibiotika.
2
2.1.2. Vrste dezinfekcije
Dezinfekcija se u praksi dijeli na fizičke, hemijske i mehaničke metode.
U
mehaničke metode
se ubrajaju koraci koji mehaničkim putem uklanjaju tragove
mikroorganizama. U ovu grupu se ubrajaju svi vidovi pranja, ribanja, čišćenja problematičnih
površina i prostorija. U ovu grupu također spadaju i filtriranje vazduha kao i vjetrenje, tj.
ugradnja odgovarajuće ventilacije itd.
U
fizičke metode
se ubrajaju koraci koji sa primjenom namjenskih aparata utječu na razvoj
mikroorganizama. U ovu kategoriju se ubrajaju procesi kao što su: zračenja i isušivanja
površina, kao i tretmani sa niskim i viskom temperaturama koja negativno utječu na životni
ciklus mikroorganizama.
U
hemijske metode
se ubrajaju dezinfekciona sredstva (dezinficijensi) koja se koriste za
tretiranje protiv različitih vrsta mikroorganizama. Prostor koji treba tretirati dezinficijensima
prethodno treba mehaničkim postupcima očistiti. Tek nakon prvog koraka se nanose
dezinficijensi. Ujedno ovaj korak je i najzastupljeniji u praksi i gotovo je nezamislivo
neprimjenjivati dezinficijense u svakodnedvnom životu, kako u privatnom (za dezinfikovanje
raznih površina u domovima) tako i u profesionalnom smislu (u bolnicama i svim objektima u
proizvodnji hrane).
3
2.1.3. Dezinficijensi
Dezinficijensi su hemijska sredstva koja svojim djelovanjem uništavaju vegetativne
oblike mikroorganizama i smanjuju njihov nivo koji ne šteti zdravlju. Postoje anorganska i
organska dezinfekciona sredstva.
2
https
://
hr
. wikipedia
. org
/ wiki
/ Dezinfekcija
3
https
://
www
. srbijaspace
. rs
/ blog
/ Kakve
- vrste
- dezinfekcije
- postoje
-1084.
html
Anorganska dezinfekciona sredstva čine:
kiseline (3% acidi borici),
baze (kreč),
halogeni elementi (hlor, jod),
oksidaciona sredstva (H
2
O
2
, KmnO
4
).
Slika 1.: Anorganska dezinfekciona sredstva
Izvor:
http://sec.ba/wp-content/uploads/2012/07/07.-DEZINFEKCIJA.pdf
Organska dezinfekciona sredstva:
fenol (karbolna kiselina, derivati fenova se uglavnom ne upotrebljavaju zbog iritacije
kože i sluznica),
formaldehid (upotrebljava se za dezinfekciju endoskopskih aparata i anesteziološkog
pribora),
alkoholi (najčešće se koristi 70% etilni alkohol za dezinfekciju kože),
akridinske boje (Rivanol).
2.2. Dezinfekcija u ugostiteljskim ustanovama
U ugostiteljskim objektima koji podliježu sanitarnom i veterinarskom nadzoru
obavezno je obavljati postupak dezinfekcije kako bi se spriječio nastanak i širenje bolesti
među zaposlenima i mušterijama.
U svim ugostiteljskim objektima važno je provoditi i
poštovati opšte mjere spriječavanja prenosa infekcija. Svi radnici mogu se štititi poštovanjem
opštih mjera spriječavanja prenosa infekcija.
Pribor, oprema i površine koje dolaze u kontakt sa hranom kao i prostori u kojima se hrana
priprema moraju se održavati u čistom stanju. To podrazumijeva redovito čišćenje, pranje i
dezinfekciju. Prilikom čišćenja potrebno je koristiti zaštitnu opremu kao što su gumene
rukavice, pregača, vodootporna obuća i slično.
Jedan od preduslova koji ima za svrhu očuvanje zdravstvene ispravnosti hrane je održavanje
čistoće. Nečistoća pogoduje rastu i razmnožavanju mikroorganizama od kojih mnogi mogu
biti uzročnici zaraznih bolesti. Pravilnim održavanjem čistoće smanjuje se broj
mikroorganizama na prihvatljivu razinu. Pribor, oprema i površine koje dolaze u kontakt sa
hranom kao i prostori u kojima se hrana priprema moraju se održavati u čistom stanju. To
podrazumijeva redovito čišćenje, pranje i dezinfekciju.
Slika 3.: Dezinfekcija ugostiteljskih objekata
Izvor:
https://possector.hr/wordpress/wp-content/uploads/2012/11/ciscenje-odrzavanje01.jpg
2.2.1. Preduslovni programi za uvođenje sistema sigurnosti u ugostiteljsvu
Subjekt u poslovanju mora provoditi i uspostaviti redovne kontrole higijenskih uslova.
Preventivni postupak samokontrole razvien je u skladu s HACCP-om, a za njegovu
učinkovitost potrebno je osigurati preduslov i preduslovne programe. Aktivnosti koje su
neophodne za održavanje higijenskih okruženja nazivaju se preduslovni programi.
Preduslovni programi odnose se na:
objekte u kojima se posluje sa hranom i njihovo okruženje
radni prostor za zaposlenike
uklanjanje otpada
kontrolu štetočina
čišćenje i sanitaciju
ličnu higijenu zaposlenika
opremu i njenu dostupnost za čišćenje i održavanje
5
Dezinfekcija ruku radnika i pravilno pranje smanjuju opasnost od mikrobiološke
kontaminacije. Ruke se peru prije samog početka rada, nakon kihanja ili kašljanja, nakon
dodirivanja kože, pri izlasku iz sanitarnog čvora, prije i poslije jela, tokom mijenjanja ili
stavljanja jednokratnih rukavica na ruke.
2.2.1. Deterdženti i dezinficijensi
Deterdženti su hemijska sredstva koja se koriste za uklanjanje masnoća, nečistoća i ostataka
hrane, a djelimično mehanički uklanjaju i mikroorganizme. Dezinficijensi su, kao što je već
rečeno hemijska sredstva koja uništavaju mikroorganizme. Na tržištu postoje i hemijska
sredstva koja sadrže obje komponente, te se istovremeno provodi pranje i dezinfekcije.
Prilikom korištenja određenog hemijskog sredstva, pozornost treba obratiti na preporučenu
koncentraciju i potrebno kontaktno vrijeme djelovanja. Većina sredstava za čišćenje je
koncentrisana, te se dodaju u vodu u tačno određenim razrjeđenjima.
Potrebno je slijediti upute proizvođača sredstva o načinu pripreme, kako bi se učinkovito
proveo postupak čišćenja, pranja i dezinfekcije. Ukoliko je niska ili visoka koncentracija,
5
Bulić et al., (2009) „Vodič dobre higijenske prakse za ugostitelje”
čvorovima mora postojati topla voda i pribor za pranje i posušivanje ruku – tekući sapun i
papirni ubrus ili fen.
6
Slika 5.: Izvođenje dezinfekcije
Izvor:
https://www.025info.rs/slika/vesti/1585045015-unnamed.jpg
Tokom izvođenja ovih mjera dozvoljeno je koristiti tehniku i preparate koji neće predstavljati
rizik za zdravlje ljudi i neće prouzrokovati oštećenje radnih površina, predmeta, prostora ili
objekata.
Dakle, postupak pranja i dezinfekcije jeste:
ukloniti ostatke hrane,
pranje toplom vodom i deterdžentom (uklanjanje masnoća i nečistoća)
ispiranje, kako bi se uklonili tragovi deterdženta
dezinfekcija (kako bi se uništile bakterije)
finalno ispiranje, kako bi se uklonili tragovi dezinficijensa (po potrebi)
sušenje na zraku
7
6
https
://
possector
. hr
/ management
/ dezinfekcija
- dezinsekcija
- i - deratizacija
- u - ugostiteljstvu
7
https
://
possector
. hr
/ management
/ ciscenje
- ugostiteljskih
- objekata
Svako čišćenje, pranje i dezinfekcija zahtjevaju provjeru obavljenog posla da bi se moglo
smatrati da su provedeni na zadovoljavajući način. Za ove procese može se reći da su efikasno
i kvalitetno obavljeni tek laboratorijskom provjerom. Sam vizualni pregled učinjenog posla
nije dostatna niti prihvatljiva kontrola, jer najvažnije nečistoće (mikroorganizmi) su ljudskom
oku nevidljivi.
Osim nečistoća organskog porijekla (masnoće, proteini) koje se moraju redovito uklanjati i
čistiti, uklanjanje i uništavanje mikroorganizama (dezinfekcijom) jest izuzetno važno radi
zaštite zdravlja djelatnika, ali i zaštite proizvoda tj. hrane.
Uzimanje briseva na mikrobiološku čistoću očišćenih, opranih i dezinficiranih napa jest način
utvrđivanja efikasnosti navedenih postupaka. Uredan nalaz mikrobiološke čistoće jedini je
mjerodavan dokaz učinkovite i pravilne dezinfekcije.
2.3. Dezinfekcija u odgojno-obrazovnim ustanovama
Škole i vrtići su objekti koji zahtijevaju savršenu čistoću. Zbog velikog broja
zaposlenih i djece, idealna su mjesta za razvoj i razmnožavanje bakterija i neophodno je takve
prostorije redovno dezinfikovati da bi se spriječila pojava bolesti.
Pravilno čišćenje i provođenje higijenskih mjera u odgojnim ustanovama doprinosi
smanjivanju mogućih bolesti za djecu i radnike koji borave u tim institucijama. Kako bi
održavanje higijene bilo uspješno važno je da svaka ustanova ima plan čišćenja. Važno je
dezinficirati sve predmete koje djeca učestalo koriste i izmjenjuju kako bi se spriječilo
moguće širenje bolesti. U vrtićima je posebno važno da se redovito mijenja posteljina i
održava higijena podova na koje se postavljaju madraci za spavanje. Svaki vrtić i škola mora
imati plan dezinfekcije koji određuje kako i koliko se često moraju dezinficirati prostori i
predmeti.
Pravi rasadnik mikroorganizama u školi je spužva za brisanje ploče, pa bi je zbog toga trebalo
često mijenjati. Školska zgrada, učionice, hodnici, kabineti, sanitarne prostorije i uređaji, i sl.
moraju biti izgrađeni po svim higijenskim principima. U prostorijama škole je obavezno
redovno provođenje čišćenja i dezinfekcije.
Također je neophodno ukloniti sanitarno-tehničke i higijenske nedostatke u prostorijama
škole (neadekvatne sanitarne prostorije, oštećeni i neokrečeni zidovi, zidovi prekriveni
vlagom i plijesni, neadekvatne podne površine, razbijena stakla na prozorima, dvorišta zarasla
u korov i sl).
9
Slika 7.: Dezinfekcija i sanitacija školskih podova
Izvor:
https://www.ipv.it/wp-content/uploads/2019/10/ipv_sanificazione-845x684.jpg
Zidovi trebaju biti glatki, pod mora biti gladak, nikako klizav, takav da omogući čišćenje.
Nameštaj treba funkcionalno odgovarati po veličini i težini uzrastu djece i biti izgrađen od
čvrstog materijala. Mora biti bezopasan za decu, bez oštrih rubova i neravnina. Potrebno je
provoditi edukaciju zaposlenih o potrebi redovitog čišćenja površina koje se često koriste.
9
http
://
www
. pliva
- sept
. hr
/ zanimljivosti
/ antisepsa
- vrtici
- skole
. html
2.3.2. Školske kuhinje
Namirnice moraju biti higijenski ispravne te način priređivanja i raspodjele takav da
spriječi širenje zaraznih bolesti. Sve otpatke hrane treba spremiti u zatvorenu posudu da se na
njima ne mogu rojiti muhe. Čisti dio kuhinje, gdje se hrana priprema, mora biti odvojen od
prljavog dijela, gdje se pere posuđe.
Posuđe bi se trebalo prati u vrućoj vodi uz dodatak deterdženta, isprati pod mlazom tekuće
tople vode i zatim uroniti u otopinu nekog dezinfekcijskog sredstva. Nakon toga, posuđe se
ispire tekućom vodom i suši bez brisanja. Ako se u školi pojavi neka zarazna bolest, posuđe
treba iskuhavati.
Osoblje zaposleno u školskoj kuhinji ne smije bolovati od crijevnih i drugih zaraznih bolesti
koje se preko namirnica mogu s oboljele osobe prenijeti na korisnike hrane.
2.3.3. Sanitacija
Sve javne ustanove, pa tako i predškolske, u obavljanju svoje djelatnosti duţne su
provoditi Zakonom o zaštiti pučanstva od zaraznih bolesti propisane:
1. opće mjere (preventivna dezinfekcija),
2. posebne mjere (obavezna preventivna dezinfekcija)
3. sigurnosne mjere (obavezna – protuepidemijska dezinfekcija)
Mjere dezinfekcije koje se provode u objektima za školski i predškolski odgoj, iako imaju
zadaću, spriječiti pojavnost infekcija i širenje uzročnika zaraznih bolesti, mogu se podijeliti za
sve objekte u karakteristične grupe:
održavanje čistoće i higijene prostora za smještaj i boravak sanitarnih čvorova kuhinja
i blagovaonica
lična higijena djece, učenika, nastavnika, odgojiteljica, kuhinjskog osoblja
održavanje čistoće i higijene igračaka
održavanje čistoće i higijene prostora za igru
održavanje čistoće učionica
održavanje čistoće i dezinfekcije toaleta
3. ZAKLJUČAK
Važnost dezinfekcije ogleda se u uklanjanju mikroorganizama u svakodnevno
posjećivanim objektima, sa radnih površina, sa predmeta opće upotrebe itd., a sve sa ciljem
spriječavanja pojave i širenja bolesti, kako zaraznih tako i nezaraznih. Patogeni
mikroorganizmi na površinama mogu preživjeti mjesecima i tako predstavljati potencijalni
izvor infekcija. U uslužnim objektima u kojima virusi i bakterije mogu doći u kontakt sa
hranom, veoma je važna dezinfekcija. Bitno je obezbijediti zdravu i čistu sredinu u
restoranima i kafićima.
Važno je istaknuti da je edukacija djece, roditelja i osoblja o higijeni ruku i okoline najvažnija
mjera prevencije prenosa mikroorganizama. U prostorijama gdje borave djeca i učenici bitno
je da ne dođe do širenja bolesti uzrokovanih virusima i bakterijama, pa je idealno rješenje da
se odgojno-obrazovne prostorije redovno dezinfikuju.
Za svakodnevnu dezinfekciju treba koristiti sapune i sredstva za čišćenje ruku, etil alkohol i
druga sredstva za površine, kao i dezinfekciona sredstva za podove. Posebnu pažnju treba
obratiti u školama, bolnicama, fabrikama za preradu hrane, restoranima, pekarama, mesarama,
ali i na farmama i u prevoznim sredstvima za životinje i javnom prevozu za ljude.
