UNIVERZITET ,,BIJELJINA”
FARMACEUTSKI FAKULTET
Predmet: Analitika lekova 1
TEMA: ZNAČAJ ISPITIVANJA FIZIČKO
HEMIJSKIH OSOBINA LEKOVA
PREDMETNI PROFESOR: STUDENT:
Doc. dr Jasmina Šljivić Nemanja Megić
BROJ INDEKSA: 669/19
Bijeljina, 2021.
2021
2
2. Fizičko-hemijske osobine lekova
Nestabilnost koja najlakše može da se objasni i koja je najviše proučavana je gubitak lekovite
supstance (smanjivanje jačine lijeka) kroz hemijske reakcije, što u krajnjoj liniji rezultira
redukcijom potencije. Odredjivanje količine “izgubljene” lekovite supstance je veoma važno
prvenstveno zato što se smanjuje jačina leka (terapeutska aktivnost). Donja prihvaćena granica
za sadržaj aktivne komponente, do isteka roka upotrebe iznosi 90 % od deklarisanog sadržaja,
pod uslovom da degradacioni produkti nisu toksični. Nažalost, degradacioni produkti mogu biti i
toksični. Važno je odrediti ne samo koja količina supstance je “izgubljena” nego i koji su
degradacioni produkti. Degradacija doprinosi da preparat takođe postane i estetski neprihvatljiv
Kod nekih preparata promena boje ili mirisa ukazuje na odredjene degradacione promene.
Ukoliko se u proizvodu jave značajne promene boje ili mirisa može se sumnjati da je
falsifikovan. Takođe je moguće i stvaranje neprihvatljivog mirisa. Kao primjer se može navesti
degradacija proizvoda u isparljivi produkt sa sumporom pri čemu nastaje jak miris čak i u malim
količinama. Ako je preparat namenjem za oralnu primenu, iako je stabiliziran u postojećoj
formulaciji, mora biti potvrdjena njegova stabilnost pod kiselim pH uslovima (gastrointestinalni
trakt). Većina supstanci je stabilna pri neutralnim pH vrednostima (pH u malom intestinumu), ali
može biti nestabilna i podložna degradaciji u stomaku (pH 1-2).
2.1.
Putevi hemijske degradacije
Mogući putevi hemijske degradacije su:
hidroliza
oksidacija
dehidratacija
izomerizacija i racemizacija
2021
3
eliminacija
fotodegradacija
kompleksne interakcije sa ekscipiensima i sa drugim supstancama (primeri: reakcije bisulfita –
antioksidans i reakcije amina sa reducirajućim šećerima).
Za većinu parenteralnih proizvoda lek dolazi u kontakt sa vodom, a čak i u čvrstom obliku vlaga
je često prisutna. Tako je najčešća reakcija degradacije kod lekovitih supstanci hidroliza.
Hidroliza je često glavni put degradacije lekovitih supstanci koje u svojoj strukturi imaju
estarske ili amidne funkcionalne grupe. Hidroliza može biti kiselo i bazno katalizovana, u tom
slučaju reakcija protiče brže, a samim tim i degradacija supstance.
Mnogi lekovi su slabe kiseline ili baze, prevedeni u soli. Soli slabih baza i jakih kiselina kiselo
hidrolizuju oslobadjajući H
+
jone, dok soli slabih kiselina i jakih baza bazno hidrolizuju
oslobadjajući OH
-
jone koji tom prilikom katalizuju, tj ubrzavaju hidrolizu (degradaciju) leka.
2.2.
Hidroliza estara
Mnogi lekovi sadrže estarsku vezu. Hidroliza estara podrazumijeva nukleofilni napad
hidroksidnog jona ili vode na estar.
