INTERNACIONALNI UNIVERZITET U NOVOM PAZARU
ODSEK: PEDAGOŠKO-PSIHOLOŠKIH NAUKA
SMER: PSIHOLOGIJA
Z
NAČAJ
PISANJA
NALAZA
U
KLINIČKOJ
PRAKSI
(
DIPLOMSKI RAD)
MENTOR: STUDENT:
Prof. dr Bojana Zilha
H
odžić
NOVI PAZAR, 2016.
da se ono unaprijedi. Vrlo bi bilo važno pojasniti šta sve djeluje na donošenje tačne dijagnoze,
koji činioci interfeciraju sa pravilnim zaključivanjem i tako dolazi do kognitivnih pogrešaka.
2. DEFINICIJA, PODJELA I ZADACI KLINIČKE PSIHOLOGIJE
Klinički metod ima složenu strukturu i shodno tome postoje različita shvatanja. Najopštije,
pod tim nazivom se podrazumijeva procedura ispitivanja pacijenata u hospitalnim, kliničkim
uslovima. Takvo ispitivanje se preduzima kod slučajeva koji su komlikovani, koji iziskuju primenu
posebnih postupaka ili posebnu stručnost koja se ne može obezbediti u vanhospitalnim uslovima. S
obzirom na razgreanatost medicine postoje i specifične modifikacije kliničkog metoda prema
granama .
Tako na primer, u okviru neuropsihijatrije, kliničko ispitivanje podrazumijeva i primenu
psihodijagnostičkog ispitivanja, u svojstvu konsultativne, pomoćne procedure. Sa strukturalnog
stanovišta, ovaj medicinski model kliničke metode predstavlja jedan eksplorativni plan koji
kombinuje naturalističke pristupe sa većim ili manjim brojem specifičnih laboratorijskih
ispitivanja, usredsređenih na pojedinačnog pacijenta, pod nadzorom jednog kliničara, koji planira,
kontroliše i integriše informacije.
Klinički metod u ovom paketu je istovremeno i ekstezivan i intenzivan i kvalitativan, jednom
rečju kompleksan. U tom okviru događa se da kvalitativne kliničke opservacije i interpretacije ne
dobijaju potvrdu laboratorijskih i tehnoloških aparatura, što može da se komplikuje na razne načine
ili se razrešava primenom --baterije mozgova-, odnosno konzilijuma vodećih eksperataKlinički
metod u psihologiji, u mnogo manjoj mjeri ističe važnost organizacijskih činilaca,
interdisciplinarnosti i tehnologije izvora informacija. U psihologiji se klinički metod definiše kao
kvalitativni, eksplorativni i idiografski usmereni pristup.
Klinički metod koji vodi ka utvrđivanju dijagnoze naziva se psihodijagnostika, a koji vodi
terapijskoj promeni, naziva se terapija, psihoterapija, savetovanje ili intervencija. Naime, uslovi
pod kojima dolazi do susreta kliničara i pacijenta, praktično su istovetni sa uslovima pod kojima se
odvija bilo koja dijagnostička procedura u medicini. To što se u ulozi kliničara nalazi psiholog, a ne
medicinar, ne unosi bitne izmene u pravila i proceduru, kao što ne predstavlja nikakvu bitnu
razliku, ni činjenica da pacijent ima psihičke a ne somatske disfunkcije. Sledeća sličnost je što
kliničar pristupa eksploraciji sa znatnim ovlašćenjima u pogledu niza metodskih i proceduralnih
odluka.
5
Iako je psihodijagnotika manje-više ustaljena procedura, bar što se tiče kliničara određenih
profila, ona je u načelu poluotvoreni sistem. Ako se pojavi neki novi psihodijagnostički instrument,
koji ima dobre parametre i koji je dobuio dobre ocene stručnjaka, onda klinički psiholog može da
uključi taj instrument u svoj paket instrumenata, a da ne dovede u pitanje nijedan bitan princip
kliničkog metoda. Na kraju obavljene eksploracije kada su obavljeni svi pregledi, kada su
primjenjeni svi testovi, tehnike i skale procjene, i pošto su sakupljeni svi rezultati, kliničar, psiholog
ili lekar, mora da izvrši jednu izuzetno složenu radnju, da klasifikuje dobijene rezultate, da ih uvaži
ili eleminiše, da uspostavi među njima neki red koji se može objasniti ili povezati sa priznatim
naučnim saznanjima. Ova mentalna operacija je koiliko neizbežna kao finale primene kliničkog
metoda, toliko i zagonetna.
Klinički metod u psihologijiima neke specifičnosti. Iako je u pitanju neka radnjakoja se izvodi
u profesionalne ili naučne svrhe, ona je u mnogo čemu srodna svakodnevnim događajima iz života
gde se ljudi sreću, posmatraju, procjenjuju i uopšte komuniciraju. Iz ovih razloga smo
psihodijagnostiku podelili na naturalističku, koja se sprovodi prirodnim sredstvima komunikacije
među ljudima: posmatranjem, razgovorom i praćenjem promjena; i psihotehničku koja se sprovodi
po sredstvom testova, tehnika i skala procjene.
1
Glavno pitanje koje se postavlja je sledeće: da li se međuljudska spoznaja odvija po istim
pravilima kao i spoznaja stvari. Mnoge činjenice upućuju na zaključak da je ovaj epistemološki
problem opravdano postavljen, da je međuljudks aspoznaja jedna specifična vrsta komunikacija.
2.1.Teorije ličnosti u kliničkoj psihologiji
2.2. Procena dinamike i internih procesa ličnosti
Kompletna procena ličnosti podrazumijeva i eksploataciju internih psihičkih procesa, kako
onih koji su fenomenološki evidentni, tako i drugih koji nisu, dakle dinamike. Analiza ovih pojava
doprinosi boljem psihološkom razumevanju slučaja, donekle predviđanju a posebno ocenjivanju
podobnosti za psihoterapiju.
Prema svemu što je danas poznato, najvredniji materijal o internim procesima i dinamici,
dobijamo psihoterapijom. Takva saznanja su od velikog značaja i onda ako se psihoterapija ne
planira. To je jedan od razloga što je psihodijagnostički metod razvio ili prihvatio i psihotehnička
sredstva. Mada ona imaju svoja opravdanja, pa i neke prednosti. Navešćemo samo neke.
Testiranjem se može obuhvatiti više ljudi nego psihoterapijom, reprezentativnost može da
1
Berger J.: Psihodijagnostika, Nolit, Beograd,
1984.
7
koristi se stimulusima, koji podstiču fantaziju i slobodno izražavanje, drugo, dobijeni materijal,
zapravo improvizovane priče na temu koju sugerira slika, prihvata kao izraz skrivenih, nesvesnih
težnji i zastoja, i treće, analizu i interpretaciju ličnosti da je u skladu sa psihodinamičkom
koncepcijoim ličnosti.
Testovni materijal se sastoji iz tri serije slika, zapravo, crno-belih reprodukcija umjetničkih
dela. Postoje posebne serije za žene, muškarce i za decu. Slike su podeljene u dve skupine. Prvu
čine slike koje su razgovetnije, jasnije i pokazuju uglavnom različite situacije između dve ili više
osoba. Drugu kategoriju čine slike koje su nejasne, nerazgovetnije. Prvo se izlažu jasnije slike a
onda manje jasne. Ispitivač traži da ispitanik ispriča po jednu priču o svojoj slici, po svom
nahođenju i raspoloženju.
Ispitivač se pri testiranju drži po strani, ne interveniše ali beleži doslovno prče. Posle
završenog ispitivanja i prikupljenih priča, ispitivač pristupa čitanju, analizi i procenjivanju. U tome
može da se koristi nekih od desetak formalizovanih sistema, Mari je dao prvi takav sistem pod
nazivom >>potrebe i pritisci>>, ali nije obavezan da to uradi. Bitno je shvati smisao tih priča, da
prodre u njihovo značenje i da svoje shvatanje formuliše tako da te formulacije omoguće i drugim
stručnjacima da razumeju ličnost ispitanika.
2.5. Procena ja, samosvesti ili samstva
U kliničkoj poraksi je fenomen ostao >>dvovlasnički<<, do kraja je ostalo otvoreno pitanje da
li treba procenjivati, ovaj središnji fenomen u smislu ega, dakle iz psihoanalitičke perspektive, ili u
smislu samosvesti ili samstva, dakle iz fenomenološke perspektive. Naravno, najpogodniji način da
se ove psihološke pojave ispitaju i dijagnostikuju je psihoterapija, ali u nekim slučajevima
psihodijagnostika prethodi psihoterapiji, a mnogo češće ostaje i jedna mogućnost stručne procjene
ovog Janus-fenomena. Kod nas se u upotrebi nalaze dve tehnike. Jedna je >>Ko sam ja<<, često,
često korišćena, i druga sortiranje >>G kartica<<, dosta retko korišćena.
2.6. Ko sam ja
Ova tehnika je po formi slična projektivnim, ali se ne ubraja u tu kategoriju. Za tako nešto je
suviše neposredna i otvorena. Od ispitanika se traži da na listu hartije napiše naslovv >>Ko sam
ja<< i da zatim navede deset odgovora na to pitanje. Broj deset je proizvoljno odabran, znači da
može i više i manje. Imajući u vidu da se ovatehnika koristi u kliničkoj eksploraciji, uporedo sa
svim ostalim postupcima, postavlja se pitanje, šta od nje očekujemo, kakvu ona ima dodatnu
