Značaj zoohigijene
Zoohigijena
je nauka koja proučava uticaj ekoloških faktora na zdravlje i produkciju životinja. Značaj
zoohigijenskih uslova se povećava sa većim stepenom iskorišćavanja životinja. Da bi životinja bila zdrava
mora postojati dinamička ravnoteža između same životinje i njene okoline, kao i između biotičkih i
abiotičkih faktora.
U okolini postoje faktori koji se dele na:
a) Abiotičke
pod kojima se podrazumeva neživa priroda koja okružuje životinje kao što su voda, vazduh,
zemljište, klima, staje sa opremom.
b) Biotičke
koje čini čovek, životinje iste ili druge vrste, mikroorganizmi, glodari, hrana i biljke.
Zdravlje životinje je stanje u kome postoji ravnoteža između vanjskih uslova i unutrašnjeg stanja same
životinje.
Zadatak zoohigijene
je
da nepovoljne faktore pri stajskom držanju potpuno ili bar većim delom odstrani,
zaštiti zdravlje životinja i njihove proizvodne sposobnosti. Da bi se to moglo učiniti potrebno je upoznati i
proučiti svaki detalj koji ima uticaj na stvaranje povoljnijih uslova smeštaja i držanja životinja.
Sunčeva svetlost i njeno delovanje
Uloga sunčeve svetlosti u zoohigijeni je višestruka. Od posebnog je značaja za odvijanje fizioloških
funkcija kod domaćih životinja. Na životinjskom organizmu sunčevo zračenje izaziva različite efekte,
lokalne i opšte promene. Posebno ima snažan uticaj na metabolizam životinja i ljudi. Deluje povoljno na
rast dlake, a neposredno utiče na polne funkcije i na stvaranje vitamina
D
. Osim pozitivnog uticaja,
sunčevo zračenje može imati i negativne uticaje na životinjske organizme. Naime, direktnim delovanjem
sunčevih zraka na delove tela pojedinih vrsta životinja koje nisu obrasle dlakom, kao i kod
nepigmentiranih životinja, može izazvati patološke pojave pa čak i smrt.
Kiseonik, vodonik, azot i prašina koja nosi mikroorganizme
Kiseonik, vodonik, i azot su veoma bitni elementi za živi svet jer ulaze u sastav organizma. Same čestice
prašine sa sobom nose određene mikroorganizme koji mogu biti pozitivnog ili negativnog dejstva.
Negativnog u smislu da izazivaju bolesti i da se talože u alveolama. Pozitivnog jer svojim prisustvom
omogućavaju pravilan rad imunog sistema, i stvaraju antitela protiv istih.
Vlaga i poroznost tla
Vlaga je veoma bitan higijenski činilac u zoohigijeni. Ukoliko se ne uskladi odnos između vlage i
temperature, može doći do nefunkcionalnosti u organizmu životinje, pri čemu ona gubi apetit, slabi joj
imunitet, i tako može doći do toplotnog udara ili smrzavanja životinja, zavisno od visine temperature i
vlage. Poroznost zemljišta je zapremina svih pora u zemljištu različitih oblika i veličine, a zavisi od veličine
čestica i njihovog rasporeda. Takođe je od velike važnosti zbog podzemnih voda i treba voditi računa
prilikom isterivanja životinja na ispašu.
Površinske vode
mogu biti stajaće (mora, jezera, ribnjaci, močvare) i tekuće vode (reke, potoci). Ove
vode se često zagađuju, i zbog toga se uglavnom, ne mogu direktno koristiti za piće i napajanje.
Poboljšanje kvaliteta ovih voda vrši se posebnim postupcima, kao što su: taloženje grubih čestica i
belančevinastih materija, prečišćavanje kroz filtere i dezinfekcija. Ovakve vode su ukusnije jer sadrže više
rastvorenih minerala u sebi.
Podzemne vode
nastaju poniranjem atmosferske ili površinske vode kroz propusne slojeve zemlje do
nepropusnog sloja. Podzemne vode su najboljeg kvaliteta jer prolaskom kroz razne slojeve zemlje
primaju dosta mineralnih materija, koje im daju prijatan ukus. U isto vreme se oslobađaju nečistoća i
bakterije. Podzemne vode uglavnom imaju stalnu temperaturu.
Higijenski zahtevi vode
Voda koja se koristi za piće i napajanje životinja, ili pripremu hrane, mora biti higijenski ispravna, tj. mora
imati dobra fizička, hemijska, i bakteriološko-radiološka svojstva. Fizička svojstva vode čine: temperatura,
boja, miris, ukus, i prozirnost. Boja vode je veoma važan pokazatelj njenog kvaliteta. Vode dobrog
kvaliteta ne smeju da sadrže mikroorganizme u sebi, iz tog razloga je neophodno povremeno vršiti
bakteriološku analizu vode, a redovno dezinfekciju.
Kontaminacija vode
Vode koje se koriste za piće i napajanje životinja mogu biti kontaminirane na različite načine.
Kontaminacija vode nastaje unošenjem, ispuštanjem ili odlaganjem opasnih materija, energije ili drugih
uzročnika u količinama, odnosno koncentraciji iznad dozvoljenih graničnih vrednosti, čime se dovode u
opasnost život, i zdravlje ljudi i životinja. Usled svih ovih promena mogu nastupiti i poremećaji stanja
životne sredine. Najčešći zagađivači u poljoprivredi su mineralna đubriva i pesticidi. Mineralna đubriva
biljke koriste u ishrani u obliku soli, najčešće azota, kalijuma i fosfora. Pošto su neorganskog porekla,
količine koje biljke ne iskoriste lako se rastvaraju u vodi. Time se povećavaju mineralne materije u vodi
čime dolazi do razmnožavanja algi, vodenog bilja i drugih potrošača kiseonika. Ugrožavaju život riba i
drugih živih organizama, sprečavajući odvijanje njihovih životnih aktivnosti. Kontaminacija može biti
povremena ili trajna.
Potrebe životinja za vodom (napajanje)
U okviru proizvodnog procesa, posebno na većim farmama, voda ima veliki sanitarni značaj. Koristi se za
pranje objekata, pribora i opreme i sl. Sve ovo ukazuje da su potrebe za vodom višestruke. Voda koja se
koristi za napajanje životinja mora biti higijenski ispravna. Zavisno od načina držanja životinja, napajanje
se vrši na pašnjacima ili u stajama. Napajanje životinja u stajama vrši se na dva načina, i to: izlaganjem
vode životinjama u valovima (što je sa higijenske strane gledišta nepovoljno), i napajanjem preko
napajalica. Napajanje životinja na pašnjacima vrši se uglavnom izvorskom vodom, pomoću cisterni ili
direktnim uključivanjem u sistem vodovoda.
Otpadne vode
predstavljaju upotrebljenu i zagađenu vodu iz stočarskih i komunalnih objekata, i
industrijskih postrojenja. S obzirom na poreklo, otpadne vode mogu biti zagađene mehaničkim česticama,
hemijskim materijalima i mikroorganizmima. Sve otpadne vode, pre ispuštanja u vodotokove, moraju biti
prečišćene. Prečišćavanje otpadnih voda se obavlja mehaničkim i biološkim postupcima. Mehaničkim (ili
fizičkim) prečišćavanjem uklanjaju se grube primese, inertan materijal i jedan deo biološki razgradljivih
sastojaka iz otpadne vode. Mehaničko prečišćavanje se vrši pomoću rešetki, sita, taložnika za pesak,
hvatača masti, primarnih (prethodnih) taložnika i bazena za izjednačavanje protoka i sastava otpadne
vode.
Biološkim prečišćavanjem je moguće iz otpadne vode ukloniti najveći deo organskog zagađenja, ali
je nije moguće u potpunosti prečistiti.
Biološki procesi prečišćavanja su u osnovi isti kao i procesi
samoprečišćavanja u prirodnim vodama.
Zagađenje bunara i podzemne vode
Jedan od većih izvora zagađenja podzemnih voda (bunara) su septičke jame, koje izazivaju povećanje u
biološkoj i hemijskoj potrosnji kiseonika (BPK i HPK), količini nitrata, neorganskih hemikalija i patogena.
To je u prošlosti dovodilo do ozbiljnijih širenja bolesti u nekim manje razvijenim regionima. Stepen
