Svaka pojava koju zapažamo čulom sluha spadaju u zvuk. Zvuk je mehanički talas uzrokovan
vibracijama   nekog   objekta   (izvora   zvuka),   koji   se   rasprostire   kroz   medijum   (vazduh)
prenoseći energiju. Tijelo koje osciluje naizmjenično sabija i razređuje vazduh oko sebe,
stvarajući tako zvučne talase.  Neki zvučni izvori su namjenski konstruisani da bi se pomoću
njih kontrolisano stvarao zvuk. U takve spadaju muzički instrumenti, zvučnici, sirene i mnogi
drugi. Takođe postoje izvori koji zvuk stvaraju kao nusproizvod nekog svog procesa rada, ili
čak kao slučajnu pojavu. Takvi su, na primer, razni mehanički uređaji i sklopovi, motori, vozila
i slične sprave koji pri svom normalnom radu stvaraju zvuk. Zvuk može nastati i potpuno
spontano u prirodi, bez ikakvog uticaja čoveka ili uređaja koje je on stvorio. Takvi izvori su
grom,   vjetar,   proticanje   vode   i   slično.   Najzad,   i   sam   čovek   može   stvarati   zvuk   svojim
govornim aparatom, kojim se koristi u komunikaciji sa okolinom. Otvor usta tada funksioniše
kao tačka u prostoru koja predstavlja zvučni izvor. Izvori zvuka  mogu biti i zategnuta žica,
štapovi, ploče i membrane.

Brzinu zvuka, frekvenciju i talasnu dužinu medjusobno povezuje relacija

: c = λ

⋅

1.1. Zategnuta žica kao izvor zvuka:

Zategnuta žica dužine l ima jedno osnovno stanje i način oscilovanja, odnosno žica cijela
vibrira između dve fiksirane tačke (osnovni ton, prvi harmonik) . Tada se cela žica pomjera u
istom pravcu, gore i dole, kao jedinstveni oscilator. Njena kinetička energija tada raste dok se
žica ispravlja odnosno vraća u stanje ravnoteže, a potencijalna energija elastičnosti žice raste
dok žica ide ka amplitudnim položajima. Sredina žice (trbuh) se kreće najbrže dok krajevi
(čvorovi) miruju jer su fiksirani. Period oscilovanja zavisi samo od jačine rezultujuće sile. Ako
se smanjuje masa i debljina žice ona će imati brže oscilovanje i veću visinu tona.

m/s

1/s

Zvuk i ultrazvuk

Radmilo Samard

Izvor zvuka može biti svako tijelo koje osciluje sa frekvencijom u intervalu čujnosti čovječijeg
uha. (16 Hz-20 000 Hz)

U zavisnosti o spektralnom sastavu zvuka, razlikuju se najmanje tri osnovna izvora zvuka:



čisti ton, npr. sinusni generator elektroničkih orgulja,



složen ton, npr. titrajuća žica violine,



šum, npr. auto u vožnji,



prasak, npr. iskra.

Izvore možemo podijeliti i na:



kuglasti izvor, idealni izvor zvuka,



klipni izvor (idealna polukugla i njen poluprostor, npr. orgulje),



usmjereno isijavanje zvuka (kombinacija više izvora),



ljudski glas kao izvor zvuka.

U praksi se, ipak, koriste samo takvi izvori koji zadovoljavaju određene uslove.To su najčešće
zvučna viljuška,zategnute žice, štapovi, ploče(membrane), vazdušni stubovi(svirale), ..

Slika broj 1. Zvučna viljuška