VISOKA ŠKOLA ZA POSLOVNU EKONOMIJU I
PREDUZETNIŠTVO – BEOGRAD
SEMINARSKI RAD
Predmet: SOCIOLOGIJA
PERSPEKTIVA PORODICE
Mentor: Student:
Prof. Dr Gordana Gavrić Marija Radenković Milenović
Br. indeksa: 322-033/24
Niš, 2025
2
SADRŢAJ
Uvod ………………………………………………………………………………………..3
1.
Pojam porodice………………………..…………………………………………….4
2.
Istorijska geneza porodice…………………………………………………………..6
3.
Osnovni tipovi porodice……………………………...……………………………..7
4.
Tradicija……………………………………………………………………………..8
5.
Patrijarhalna porodica……………………………………………………………….9
6.
Savremena – moderna porodica…………………………………………………….9
7.
Savremena porodica u Srpskom društvu…………………………………………..10
8.
Feministička kritika moderne porodice……………………………………………11
9.
Perspektiva porodice………………………………………………………………11
10.
Zaključak…………………………………………………………………………..14
11.
Literatura…………………………………………………………………………..15
4
1.
POJAM PORODICE
Porodica je istorijska društvena pojava. Ona je jedna od najstarijih parcijalnih,
primarnih društvenih grupa, u okviru koje se ostvaruje veći broj društvenih procesa:
biološki, ekonomski i edukativno – kulturni. U najširem smislu to je „nerazdvojna celina
osoba povezanih brakom ili usvajanjem“ ili „raĎanje pojedinca koji nasleĎuju jedan
drugog“ – što znači, „loza“, „rod“, „dinastija“. U uţem smislu reč porodica znači
„rodbinsko povezane osobe koje ţive pod istim krovom“ – ili još uţe „oca, majku i decu“.
Porodica se odreĎuje kao homogena i čvrsta zajednica u kojoj se ljudski odnosi temelje
na ljubavi, ravnopravnosti i poštovanju meĎu članovima. Osnovna funkcija porodice je
socijalizacija njenih najmlaĎih članova. Ovaj pristup sadrţi moguće bitne transformacije
porodice, kao posledice gubljenja ekonomskih funkcija porodice i kao zajednice ljubavi,
poštovanja i ravnopravnosti. Porodica je primarna društvena grupa koja se zasniva na
bioreproduktivnim, bioseksualnim, biosocijalnim, sociozaštitnim i socioekonomskim
vezama muţa i ţene, njihove roĎene i usvojene dece, koji su meĎusobno spojeni brakom,
srodstvom i udruţeni radi lakšeg zadovoljavanja raznovrsnih potreba ličnosti, društva i
porodice.
Formulisani su brojni sociološki pristupi porodici. Osnovni pravci posmatraju porodicu
kao:
-
Društvena ustanova,
-
Društvena grupa i
-
Društvena zajednica.
Porodica kao društvena ustanova je najstarije shvatanje porodice. Čovek se po pravilu
raĎa, raste, ţivi i umire u porodici. U njoj su članovi vezani mnogobrojnim i različitim
vezama. Otuda nam je ona najbliţa društvena i pravna ustanova. Ovaj pristup sadrţi pravne
odrednice porodice, smatrajući je zajednicom lica vezanih brakom, kao društvenom
ustanovom i srodstvom. Nesporno je da je porodica pravna ustanova, ali je u pitanju samo
jedan društveni aspekt.
Porodica kao društvena grupa zasniva se na funkcijama porodice. Kao biološka i
socijalna grupa porodica obavlja brojne celishodne funkcije u svim društvima kroz istoriju.
Porodica se tako tretira kao najvaţnija društvena grupa, osnovni organizacioni oblik
društvenog ţivota, kolevka ljudske prirode, osnovna jedinica društva i slično.
Porodica kao društvena zajednica je savremen pristup porodici.
Najočigledniji primer institucije, prema Berku, sastavljene od skupa meĎusobno
zavisnih i komplementarnih uloga je sigurno porodica. U poslednjih 30ak godina istorija
porodice je postala jedno od onih polja istorijskog istraţivanja koja se najbrţe razvijaju, i
dovela je do dijaloga izmeĎu istoričara, sociologa i socijalnih antropologa, u kome je svaka
5
grupa istovremeno učila od drugih i nagonila druge da revidiraju neke od svojih prećutnih
pretpostavki.
U ranom klasičnom sociološkom delu „Organizacija porodice“, Frederik Le Plej
razlikovao je tri osnovna tipa porodice. Bile su to:
-
Patrijarhalna porodica, danas poznatija kao „nepodeljena“ porodica ili čak zadruga,
-
Nestabilna porodica, danas poznata kao „nuklearna“ porodica,
-
Porodica loza.
Što se tiče savremene porodice, ona je predmet istraţivanja posebne sociološke
discipline – sociologije porodice. Sociologija porodice posvećuje posebnu paţnju tipologiji
porodice i istraţivanju osnovnih funkcija porodice u savremenom društvu. Zavisno od
kriterijuma koji se uzimaju kao relevantni za obeleţje odreĎenog tipa porodice, u
sociologiji su prisutne i različite tipologije porodice. Tako, na primer, ako za kriterijum
razlikovanja porodica uzmemo karakter svojinskih odnosa u društvu, te odnos i ovlašćenje
pojedinih članova porodice prema sredstvima za proizvodnju, moţemo razlikovati
agrikulturno – zanatlijsku i radničko – sluţbeničku porodicu. Ako kao kriterijum
razlikovanja porodice primenimo način i stepen raspolaganja uticajem i moći u okviru
porodice, moţemo razlikovati: patrijarhalnu ili autoritativnu i demokratsku porodicu.
Izgleda da ovu podelu porodice u sociologiji pojedini sociolozi porodice najčešće
prihvataju.
Teorijske rasprave o porodici i porodičnim odnosima moţemo u najširem smislu
grupisati u tri gledišta. Prvo gledište ukazuje da se porodica moţe definisati kao svojevrsna
društvena ustanova. Drugo gledište u definisanju porodice je ono koje je tretira kao
odreĎenu vrstu društvene grupe i veoma je zastupljeno u sociološkoj literaturi. Najnovija
sociološka istraţivanja teţište u definisanju porodice stavljaju na ona njena obeleţja koja
potenciraju harmoničnost društvenih procesa i odnosa koji se u njoj uspostavljaju, kao na
primer, procese i odnose homogenosti, solidarnosti, ravnopravnosti, ljubavi, poštovanja,
saradnje. Odnosno kroz treće gledište porodica se predstavlja kao slobodna ljudska
zajednica.
Polazeći od ovakvih različitih gledišta pri definisanju porodice, opredeljujemo se za
onaj prilaz koji najviše uvaţava njena sociološka obeleţja koja nastaju u porodici i na
uzajamnoj relaciji društvo – porodica – društvo. U tom smislu, pod porodicom se
podrazumeva primarna (osnovna) parcijalna društvena grupa (zajednica) koju karakteriše
odvijanje višestrukih biološko – socijalnih funkcija, od kojih su najznačajnije: produţenje
ljudske vrste, seksualna, ekonomska, emotivna, vaspitno – obrazovna, pruţanje nege,
zaštitna i kulturna funkcija. Kao takva, porodica predstavlja po obimu manju društvenu
zajednicu čije je obeleţje razvijanje odnosa homogenosti izmeĎu njenih članova. Odnosi u
porodici istorijskog su karaktera, što znači da promene društveno – ekonomskog karaktera
utiču u znatnoj meri i na tokove porodičnih odnosa.
