Univerzitet Crne Gore

Ekonomski fakultet – Podgorica

Kreditni rizik u bankarstvu

diplomski rad

Mentor: Dr Slobodan Laki

Kandidat: Iva Asanovi

03/83

Podgorica, 2007. godine

SADRŽAJ:

Uvod

....................................................................................................................................3

I Krediti i definisanje finansijskog rizika.

.......................................................................4

1. Definisanje finansijskog rizika...............................................................................4
2. Ekonomsko zna

enje kredita..................................................................................5

II Pojam i pojavni oblici kreditnog rizika

.......................................................................7

1. Portfolio rizik..........................................................................................................7
2. Trgovinski-transakcioni rizik..................................................................................7
3. Parametri kreditnog rizika.......................................................................................8
4. Rizik zemlje............................................................................................................8

III Stubovi kreditnog rizika i rizik pojedina

ne transakcije

.......................................10

1. Stub I: Rizik pojedina

ne transakcije...................................................................11

2. Stub II: Portfolio rizik...........................................................................................13
3. Rizik individualne linije........................................................................................15

IV Bazelski standardi

......................................................................................................21

1. Preporuke Bazela I................................................................................................21
2. Bazelski standard II..............................................................................................21
3. Operacionalizacija kreditnog rizika kroz Bazel II................................................22
4. Primjena Bazela II u zemljama u razvoju.............................................................23

V Kontrola rizika i implementacija bazelskih standarda u Crnoj Gori

.....................24

Zaklju

.........................................................................................................................32

Literatura

.........................................................................................................................34

I DEFINISANJE FINANSIJSKIH RIZIKA I KREDITI

1. Definisanje finansijskih rizika

Na savremenim finansijskim tržištima finansijske organizacije izlozene su brojnim
rizicima. Razlozi su brojni: od nedovoljne diversifikacije poslovanja i sklonosti ka
ulaženju u rizi

ne, a profitabilne aranžmane, do potresa na berzama i globalnih

finansijskih kriza. Me

utim, sve ve

a izloženost dejstvu brojnih rizika, zahtjeva se

njihovo upravljanje i kontrolu.
Savremena poslovna strategija po

iva na tri važna

inioca: novac, vrijeme i rizik.

Izvještaji finansijskih institucija predstavljaju najvrijedniji izvor saznanja o tome što
finansijskje institucije, odnosno preduze

a i banke rade u odnosu na identifikovanje

rizika i šta sve preduzimaju da bi njime, što efikasnije upravljali.
Finansijski rizik se ispoljava dvostruko, u materijalnom i nematerijalnom vidu.
Materijalna komponenta predstavlja gubitak dijela ili cjeline iznosa ulaganja, a
nematerijalna komponenta predstavlja gubitak poslovnog ugleda (referen

e i imidz).

Dakle, u finansijskom poslovanju, rizik bi mogao precizno definisati kao
mogucnost da plasirana sredstva ne

e zaraditi o

ekivanu štopu prinosa , odnosno da

nastati gubitak u konkretnom poslu.
Evo nekoliko kratkih definicija rizika:

- vjerovatno

a gubitka ili izloženosti riziku,

- opasnost koja može prouzrokovati gubitak,
- imovina ili pojedinac izložen gubitku,
- odstupanje od stvarnih gubitaka,
- psihološka neizvjesnost u odnosu na gubitak,
- gubitak potencijalnog iznosa nov

ane mase,

- odstupanje od realnih gubitaka i sli

no.

Uglavnom, pove

ana izloženost jednom od finansijskih rizika, može zna

ajno da

pove

ava uticaj i drugih rizika zbog njegove me

uzavisnosti, odnosno efekta sinergije.

Jedan od najzna

ajnijih i naj

eš

e pominjanih finansijskih rizika u teoriji i

praksi jeste rizik u bankarstvu. Naravno, postoji više razli

itih vrsta istog i to sljede

Kreditni rizik

. Banke daju kredite i preuzimaju vrijednosnice, koje nisu ništa više

od obe

anja pla

anja. Kada komitent koji je posudio sredstva od banke ne isplati

dio ili cjelokupni iznos obe

ane glavnice i kamata, ovi loši krediti i vrijednosnice

rezultiraju gubicima koji naposlijetku oslabljuju kapital banke. Budu

i da

vlasni

ki kapital obi

no nije više od 10% od iznosa bankovnih kredita i rizi

nih

vrijednosnica ne treba previše neispunjenih obaveza kredita i vrijednosnica prije
no što kapital banke jednostavno postane neadekvatan za apsorbiranje daljnih
gubitaka. U ovom trenutku, banka propada i zatvorit

e se, osim ako je

regulatorna tijela ne odlu

e održati na životu dok se ne prona

e kupac za nju.

Rizik likvidnosti.

Taj rizik predstavlja opasnost od neposjedovanja gotovine onda

kada je ta gotovina potrebna za pokrivanje podizanja depozita i za ispunjavanje

kreditnih zahtjeva pouzdanih komitenata. Ako banka ne može na vrijeme prikupiti
gotovinu, vjerovatno

e izgubiti velik broj svojih komitenata i podnijeti gubitke u

zaradi za svoje vlasnike. U slu

aju da potraje nedostatak gotovine, to može

dovesti do nenadane navale ulaga

a za isplatom uloga, pa

ak i do krajnje propasti

banke. Nemogu

nost banke za ispunjavanje svojih likvidnijih potreba uz razumne

troškove

esto je glavni signal da je ta banka u ozbiljnim problemima.

Rizik kamatne stope.

Banke tako

e se suo

avaju sa rizikom koji uti

e na njihov

raspon tj. opasnost da

e se zarada od prihodonosne aktive smanji ili da

e se

kamatni troškovi zna

ajnije pove

ati, smanjuju

i raspon izme

u prihoda i

rashoda, a time i neto prihod. Promjene u rasponu izme

u prihoda i rashoda banke

obi

no se odnose bilo na odlike menadžmenta o portfelju, bilo na rizik kamatne

stope- vjerovatnost da

e promjenljive kamatne stope rezultirati zna

ajnim

pove

anjem ili smanjenjem vrijednosti i povrata od aktive banke.

Operativni rizik.

Banke se suo

avaju sa operativnim rizikom zbog mogu

nedostataka u kontroli kvaliteta, neu

inkovitosti u proizvodnji i davanju usluga ili

zbog obi

nih grešaka u procjeni menadžmenta, te promjene u konkurenciji kako

novi dobavlj

i finansijskih usluga ili napuštaju tržišno podru

je odre

ene banke.

Valutni rizik.

e se banke suo

avaju sa valutnim rizikom koji proizilazi iz

poslova sa stranom valutom. Najutrživije svjetske valute se kre

u uporedo s

promjenjivim uslovima na tržištu. Banke koje trguju ovim valutama za sebe i za
svoje komitente stalno se izlažu riziku nepovoljnih kretanja cijena i na kupovnoj i
na prodajnoj strani ovog tržišta.

Rizik od kriminalnih radnji.

Prevare ili kra

e službenika ili direktora banaka

mogu jako oslabiti banku i, u nekim slu

ajevima, dovesti do njezine propasti.

2. Ekonomsko zna

enje kredita

U ekonomskoj i finansijskoj nauci pojam kredita predstavlja privredno-pravi pojam
pod kojim se podrazumijeva dužni

ko-povjerila

ki odnos u kome povjerilac ustupa pravo

raspolaganja novcem dužniku na izvjesno vrijeme i pod izvjesnim uslovima (pokri

kamata, rok, na

in otplate itd.)

Kredit je, u stvari, privremena usluga koju

ini povjerilac dužniku tako što mu

ustupa na raspolaganje odre

enu sumu novca ili neki predmet, što ukazuje da kredit

odvaja na neki na

in pravo raspolaganja od sopstvenosti. Bitno je da kod kredita postoji

elo povratnosti. Kredit se po pravilu daje uz odre

enu kamatu koja je dužniku

ustupljena na privremenu upotrebu i raspolaganje. Sam izraz kredit poti

e od latinske

rijeci credo, što znaci vjerovati. Prvobitni pojam povjerenja još je bitan kod li

nog

kredita, gdje se zadužuje pojedinac, dok se u masovnoj upotrebi kredita, kreditni odnos
manje zasniva na li

nom povjerenju, a više na sistemu raznih obezbje

enja i garancija

koja je korisnik kredita dužan da obezbijedi davaocu kredita.
Nov

ani kredit u zemljama trzišne ekonomije izjedna

ava se sa svim ostalim

vrstama robe, iako on ima posebno tržište i posebnu cijenu, koja se izražava u visini
kamatne stope. Veliki zna

aj kredita i njegovog uticaja izražava se u njegovoj

mobilizatorskoj ulozi. Bez organizovanog kreditnog angažovanja velike sume novca koje
se nalaze u privredi i kod stanovništva bile bi neiskoriš

ene. Pošto se mobilišu i

Kontrolna funkcija kredita

u privredi predstavlja važan oblik ukupne finansijske

kontrole. Pomo

u kredita se ostvaruje permanentna kontrola poslovanja

preduze

a koja se kreditiraju.

II POJAM I POJAVNI OBLICI KREDITNOG RIZIKA

U svom poslovanju menadzment u bankama svakodnevno pravi kompromise,
izme

u veli

ine rizika i veli

ine prihodnih stopa. Kreditni rizik je najbitniji u bankarstvu.

Rizik gubitka nastaje uslijed mogu

nosti da plasirana sredstva ne budu vra

ena kroz

amortizaciju kredita. Gubitak može biti kompletan, a može biti i djelimi

an ukoliko se

dio sredstava ipak amortizuje. Kreditni rizik tako

e uklju

uje detoraciju kreditnog

rejtinga preduze

a, što podrazumijeva pad pozicije preduze

a na rejting listi. Me

utim,

pad rejtinga ne podrazumijeva i gubitak sredstava, mada implicira pove

anje mogu

nosti

gubitka. Tako

e pomjeranje faktora rizika u pravcu njegovog rasta, povecava i o

ekivani

tržišni prihod, što je bitan parametar kod sekjuritizacije kredita i kreditnih derivata.

1. Bankarski portfolio

Kreditni rizik je posebno kriti

an kada do

e do gubitaka sredstava u kreditnim

plasmanima ka bitnim klijentima. Postoje razli

iti oblici gubitaka: kašnjenje u

amortizaciji sredstava, restruktuiranje uslova zaduženja, bankrot. Jednostavni incidenti u
amortizaciji kredita kao što su manja kašnjenja, sama po sebi ne predstavljaju gubitak. U
praksi period tolerancije po pitanju kašnjenja u realizaciji anuiteta iznosi 3 mjeseca.
Ukoliko ipak, klijent nije spreman na duži rok da realizuje svoje obaveze banka ima
alternative, ili da ide u pravcu konsolidacije klijenta i reprogramiranja kreditnih obaveza,
ili da u

estvuje u procesu likvidacije subjekata, odnosno njegove akvizacije ili pripajanja

drugom nekom subjektu. U ovim procesima gubitak banke je izvjestan. Prema tome,
može se zaklju

iti da gubitak nestaje u situacijama ozbiljnijim od obi

nog incidenta u

pla

anju.

Nije lako kvantifikovati kreditni rizik, i pored

injeni

e da je iz vremenskih serija

mogu

e derivirati mogu

nost neizvršenja obaveza i štopu pokri