UNIVERZITET SINGIDUNUM

Poslovni fakultet

DIPLOMSKI RAD

Tema:Unutrašnji platni promet

Mentor: Student

Doc. d

r Zoran Jović

Dušica Jakovljević

2v/2005

Beograd, 2009.

Diplomski rad: Unutrašnji platni promet

SADRŽAJ

REZIME

........................................................................................................................ 4

ABSTRACT

................................................................................................................... 4

UVOD

............................................................................................................................ 5

1.POJAM I ZNAČAJ PLATNOG PROMETA

............................................................ 7

2.KLASIFIKACIJA PLATNOG PROMETA

............................................................ 12

3.NAČELA ORGANIZOVANJA I CILJEVI PLATNOG PROMETA

.................... 15

4.POSLOVI, NOSIOCI I UČESNICI U PLATNOM PROMETU

............................ 18

4.1.

ULOGA NARODNE BANKE U SISTEMU PLAĆANJA

................................... 20

4.2.BANKE KAO NOSIOCI PLATNOG PROMETA

.............................................. 23

4.3. P

REDUZEĆA PTT SAOBRAĆAJA

................................................................... 26

5. OBAVLJANJE PLATNOG PROMETA

................................................................ 27

5.1.OBAVLJANJE PLATNOG PROMETA GOTOVIM NOVCEM

....................... 28

5.2.INSTRUMENTI UNUTRAŠNJEG PLATNOG PROMETA

.............................. 29

5.2.1. Nalog za uplatu

.................................................................................................. 30

5.2.2. Nalog za isplatu

.................................................................................................. 31

5.2.3.Nalog za prenos

................................................................................................... 32

5.2.4. Nalog za naplatu

................................................................................................ 33

5.3. INSTRUMENTI PLAĆANJA

.............................................................................. 36

5.3.1. Ček

..................................................................................................................... 36

5.3.2. Platne kartice

..................................................................................................... 41

5.3.3. Akreditiv

............................................................................................................ 44

Diplomski rad: Unutrašnji platni promet

Rezime

Platni promet predstavljaju sva plaćanja izvršena u novcu između pravnih i fizičkih lica.

Razlikuju se unutrašnji platni promet i inostrani platni promet, zavisno od toga da li su

učesnici iz jedne zemlje ili je jedan od učesnika nerezident. Ako su učesnici platnog
prometa iz jedne zemlje govorimo o unutrašnjem platnom prometu kome će biti
posvećeno više pažnje na narednim stranama ovog rada.

Razlog odabira unutrašnjeg platnog prometa kao teme za diplomski rad jeste njegova
važnost za dobro funkcionisanje celokupnog finansijskog sistema u zemlji. Dobro

organizovan sistem platnog prometa znači uspešno i redovno izmirivanje obaveza, što za

posledicu ima normalno funkcionisanje celokupne privrede.

Ključne reči:

platni p

romet, nosioci platnog prometa, učesnici platnog prometa,

instrumenti platnog prometa.

Abstract

Payment transactions are payments made in cash between the legal and physical persons.
The  difference  is  internal  payment  operations  and  foreign  payment  transactions,
depending  on  whether  the  participants  from  one  country  or  one  of  the  non-resident
participants.  If  participants  are  payments  from  one  country  talking  about  the  internal
payment  system  which  will  be  devoted  more  attention  to  the  next  page  of  this  paper.

The reason for selecting the internal payment system as well as topics for graduate work
is  its  importance  for  the  good  functioning  of  the  entire  financial  system  in  the  country.
Well organized system of payments means a successful and regular payment of liabilities,
resulting in the normal functioning of the entire economy.

Keyword

s: payment, holders of payment, payment system participants, instruments of

payment.

Diplomski rad: Unutrašnji platni promet

UVOD

Bankarstvo je opredeljeno vrstom i sadržinom bankarskih poslova i institucija, što

zajedno čini sadržaj bankarskog sistema. Pri tom, njihov značaj i uloga povezani su sa
novcem i kreditom kao bitnim činiocima kontinuiteta reprodukcije, jer je njihova uloga

upravo d

a reprodukciju snadbevaju potrebnom količinom novca i kredita.

snovna posrednička funkcija banke je pribavljanje i usmeravanje sredstava, i otuda

imamo osnovne bankarske poslove, u koje ubrajamo:



prikupljanje depozita i pribavljanje sredstava,



kreiranje novca i odobravanje kredita,



obavljanje platnog prometa.

Prikup

ljanje novca je osnovni banarski posao, jer na taj način banka dolazi do

prikupljanja i pribavljanja sredstava koja predstavlajju osnov za kreiranje novca i

odobravanje kredita. Bankarskim rečnikom govoreći, ovi poslovi označavaju

se kao

pasivni jer je banka u njima dužnik.

Pored pasivnih poslova u banci, naravno postoje i aktivni poslovi koji se odnose na

mogućnost kreiranja novca i odobravanja kredita. Kreiranje novca predstavlja osobenost

bankarskog mehanizma kojim banka na osnovu finansijskog potencijala kojim raspolaže

umnožava svoj kreditni volumen pomoću kreditno

-monetarne multiplikacije.

Poslovi platnog prometa jesu neutralni banarski poslovi što ne znači da oni banci ne

donose odgovara

jući profit.

Poslovi platnog prometa u zemlji i inostranstvu

se obično

obavljaju u celosti preko bankarskog sistema. Do 2003. godine u Srbiji je, međutim,
najveći deo platnog prometa obavljan kroz specijalizovanu ustanovu SDK (Službu

društvenog knjigovodstva), SPP (Služba platnog prometa), odnosno ZOP (Zavod za
obr

ačun i plaćanja), a od početka 2003. godine platni promet je u celini prebačen u banke

tj. omogućeno je fizičkim i pravnim licima da poslove platnog prometa obavljaju preko

poslovnih banaka. Ovi poslovi imaju uticaj i na kreditni potencijal banaka i njihovo
poslovanje, naravno zavisno od obima i relati

vnog odnosa prema obimu na drugi način

prikupljenih ukupnih sredstava kojima banka raspolaže.

Platni promet, kao neutralni bankarski posao predstvalja, sva plaćanja koja se vrše u
novcu između domaćih lica

i između domaćih i stranih lica, kako pravnih tako i fizičkih.

Na osnovu toga ko su učesnici u platnom prometu, samo domaća ili i domaća i strana

lica, razlikujemo unutrašnji platni promet i platni promet sa inostranstvom. Dakle, u
platnom prometu sa inos

transtvom jedan od učesnika je nerezident.

Plaćanja između učesnika se mogu vršiti neposredno između isplatioca i primaoca

novca, kao i posredno ako između uplatioca i primaoca posreduje banka ili neka druga

finansijska institucija. Na osnovu toga izvodi se još jedna podela unutrašnjeg platnog
prometa na promet u užem i širem smislu. Unutrašnji platni promet u širem smislu se

Diplomski rad: Unutrašnji platni promet

1.POJAM

I ZNAČAJ PLATNOG PROMETA

Platni promet predstavlja

sva plaćanja koja se vrše u novcu između domaćih

(pravnih i

fizičkih) lica, kao i izmađu domaćih i stranih lic

Platni promet obuhvata sva

plaćanja koja se vrše između pravnih i fizičkih lica. Sa

gledišta mesta gde se nalaz

e lica koja u njemu učestvuju p

latni promet može biti

unutrašnji i spoljašnji. Pod unutrašnjim platnim prometom sveke zemlje podrazumevaju

se sva gotovinska i bezgotovinska plaćanja izvršena između pravnih lica, odnosno
pravnih i fizičkih lica novc

em te zemlje. Kada govorimo o platnom prometu tada u

osnovi imamo u vidu

plaćanje

. Naime, prema drugoj od mnogobrojnih definicija prenos

novčanih sredstava sa jednog pravnog ili fizičkog lica na drugo u svrhu likvidiranja
određenog dužničko

poverilačkog odnos

a, nazivamo

plaćanje

m. Ako je to

plaćanje

izraženo u novcu, bez obzira

ko ga je izvršio, i na koji način i u koju svrhu, onda to i

takvo

plaćanj

e nazivamo opštim imenom–platni promet. Dakle, u vršenju platnog

prometa neophodne su dve strane, jedna koja vrši

plaćanje

–platioc i druga koja prima

novac-

primaoc, pri čemu, prema gore navedenoj definiciji, te strane mogu biti fizička ili

pravna lica, bil

o domaća ili strana.

Pod platnim prometom se u stručoj

literaturi podrazumevaju sva pla

ćanja koja se vrše

između fizičkih i pravnih lica. Plaćanje

se definiše kao prenos novčanih sredstava sa

jednog, fizičkog ili pravnog lica na drugo da bi se izvršila

likvidaciajprivrednog ili

drugog materijalno-pravnog odnosa. Pre

ma tome, sva plaćanja

izražena u novcu, bez

obzira ko ih vrši , i na

koji način i u koju svrhu nazivaju se opštim imenom platni promet.

Isplatioc  i primaoc  mogu sami  između  sebe  vršiti plaćanja, ali  može  između  njih  stajati
posrednik.  Ovi  posrednici  u  plaćanju  mogu  biti:  banke,  pošte,  poštanske  štedionice,
klirinške  ustanove,  biroi  za  obračune  ,  žiro  centrale.  Dakle,  platni  promet  nastaj

e onda

kada se izvrši novčano plaćanje

između dva fizička

ili pravna lica, kada se jedan nalazi u

ulozi platioca a drugi u u

lozi primaoca. Plaćanja u platnom prometu se vrše u cilju:



plaćanja roba i usluga



plaćanja po osnovu finansijskih odnosa.

Hadžić M.: „

Bankarstvo“; Univerzitet Singidunum, Beograd,2007;str. 228.