1
ВОВЕД
Финансиските извештаи треба да обезбедат инфирмации кои се корисни за
сегашните и потенцијалните инвеститори, вложувачи на капитал, кредитори и други
доверители и корисници при нивно одлучување за рационално инвестирање,
кредитирање и слично.
Проблем на истражувањеа на овој проект е да се истражат економските
показатели на трговското друштво“Петранс“ - Велес.
Така одредениот предмет на истражување го истакнува предметот на
истражување, а тоа е да се анализираат финансиските ивештаи за работењето на
трговското друштво “Петранс“ - Велес.
Објекти на истражување се:
-билансот на состојбата;
-билансот на успехот;
-трошоците на трговското друштво “Петранс“ - Велес.
Со оглед на предметот на истражување и комплексноста на проблемот, работната
хипотеза гласи:
Од развојот на економската наука од макро и микро ниво , посебно во областа на
финансирањето на трговските друштва, може да се анализираат и согледаат
економските показатели од финансиските извештаи -билансот науспех и билансот на
состојбата.
Вака поставената работна хипотеза имплицира повеќе помошни хипотези:
1.Со добро познавање на поимите, развојот и предметот на организацијата на бизнисот,
многу лесно може да се објаси улогата на организацијата, нејзиниот состав и
особеностите.
2.Што претставуваат финансиската анализа и планирањето, каква е улогата на
билансот насостојба и билансот на успех и нивното значење за работата на трговското
друштво.
3.Како се врши финансирањето на организацијата, неговата поделба, врз што се
заснова и кои услови треба да се исполнат.
4.Каква е улогата и влијанието на фифнсиските извештаи врз работењето на трговското
друштво.
Цел на истражувањето е да се анализираат и образложат финансиските
извештаи за работењето на трговското друштво “Петранс“ - Велес, и да сеприкаже
улогата и влијанието на билансот на состојба, билансот на успех и трошоците врз
развојот на трговското друштво.
Во текот на истражувањето, обликувањето и презентирањето на содржината во
функција на докажување на поставената хипотеза, користени се соодветни комбинации
на повеќе значајни методи, како на пример:
-анализа и синтеза;
-компаративен метод;
-историски метод;
-дескриптивен метод.
2
1.ФИНАНСИСКА АНАЛИЗА И ПЛАНИРАЊЕ
Секоја организација има низа различни и стандардизирани начини за правење на
финансиски извештаи за своите активности. Во различни периодични интервали се
подготвуваат извештаи за различни цели и потреби кој се наменети за различни
корисници.Како такви би ги спомнале:
1.Различни институции кој го регулираат инструментариумот на економскиот и
финансискиот систем.
2.Кредитори (позајмувачи).
3.Сопственици (сопственикот) на организацијата
4.Менаџерите.
Иако финансиските извештаи имаат свои стандардни облици, нивното користење
ги изразува специфичните интереси на оние за кои се наменети. Така на пример,
кредиторите, ги користат финансиските информации за проценка на финансиската
состојба на организацијата, односно нејзината кредитна способност за враќање на
долгот. Извештаите за сопствениците овозможуваат различни проценки на
финансиските услови и донесување на одлуки за продажбата, купувањето или
задржувањето на акциите. Управувањето со помош на финансиските извештаи го
согледуваат остварувањето на стратегијата на организацијата, глобалните показатели,
степенот на исполнување на обврските спрема кредиторите и сопствениците.
Финансиските извештаи содржат средени податоци и информации во кои се
применуваат општите сметководствени принципи. Главно постојат четири вида
финансиски извештаи:
1.Биланс на состојба.
2.Биланс на успех.
3.Извештај на акумулирана добивка.
4.Извештај за готовински текови.
Финансиските извештаи на сопствениците, ако се добро аналитички разработени
и интерпретирани, вклучуваат и расправии за актуелностите на организацијата, за
новите производи, истражувањата, развојот и сл. Имено, организациите работат во
неизвесни и турболентни услови во опкружувањето кои постојано се менуваат. Сето тоа
наметнува потреба организацијата да се прилагодува во чекор со нив.
Финансиските извештаи сфатени во поширока смисла, се и основа за солидна
финансиска анализа со помош на определени стандардни аналитички методи.
Финансиските извештаи не ги изразуваат само сметководствените состојби, туку
даваат и елементи за анализа и антиципирање на иднината.
1.1 . Биланс на состојбата
Билансот на состојбата претставува систематичен приказ на состојбата на
средствата и на изворите на определен ден. Тој ден е обично е последниот ден во
годината.
Во билансот на состојбата се разликуваат два дела: во првиот дел – активата – се
искажуваат средствата на организацијата систематизирани според нивната намена и
4
Долгорочни обрвски.
Како долгорочни обврски се сметаат сите обрвски кои
достацуваат за отплата во рок што е подолг од една година. Делот од долгорочните
обврски што се однесува на тековната година има третман на краткорочна обрвска. Во
долгорочни обврски се вбројуваат долгорочните долгови спрема банките или спрема
други организации.
Краткорочни (тековни) обврски.
Тоа се обврските или долговите што
организацијата мора да ги плати во времето на нејзиниот оперативен циклус, обично во
време пократко од една година. Во нив спаѓаат краткорочните обврски од работењето
(обврски спрема добавувачите), обврски спрема банките за краткорочни кредити,
обврски за даноци од приходот, обврски за плати на работниците и други.
Нето вредност на капиталот.
Концептот на нето вредноста на капиталот на
организацијата е тесно врзан со концептот на сопствениот (акционерскиот) капитал. Под
нето вредност се подразбира сопствениот капитал на акционерското друштво, онака
како што беше претходно определена, намалена за вредноста на издадените
приоритетни акции. Всушност, тоа е вредноста на капиталот што им припаѓа на
сопствениците на обични акции.
1.2 . Биланс на успехот
Билансот на успех претставува извештај за финансиските резултати од
работењето на организацијата што се остварени во определен временски период,
обично една година. Овој финансиски исказ претставува биланс, поради постоењето на
еднаквост меѓу двете страни, според равенката:
Приходи = Расходи + Добивка
или
Приходи + Загуба = Расходи
Значајно е да се одбележи дека билансот на успех не ги изразува во целост
готовинските текови во организацијата, поради фактот што приходите на организацијата
временски не се совпаѓаат со наплатите во пари, како и поради тоа што трошоците,
односно расходите на организацијата, не мора да се совпаѓаат со времето на исплатата
во пари.
Содржината на билансот на успех се состои во тоа што на едната страна на
билансот се наведени расходите, а на другата приходите, а нивното изедначување се
остварува преку ставката на добивката, доколку приходите се поголеми од расходите,
или преку ставката на загубата доколку расходите се поголеми од приходите. Притоа,
добивката се искажува на расходната страна, со цел да се изедначи со поголемата
приходна страна на овој биланс, доколку пак, загубата се искажува а приходната
страна, со цел оваа да се изедначи со поголемата расходна страна на билансот. Во
голем број земји во стопански развиениот свет, овој извештај се составува преку
скалеста пресметка, со постепено додавање на некои приходни, а одземање на
расходни ставки. Од таквата постапка произлегуваат различни финансиски резултати,
како што се: оперативната добивка, добивката пред оданочување и нето добивката
пред оданочување.
5
Оперативната добивка претставува позитивна разлика меѓу приходите од
продажбата и оперативните расходи (трошоците на продадените производи и
останатите оперативни расходи). Ако се занемари блијанието на вонредните приходи и
на вонредните расходи, произлегува дека добивката пред оданочување е помала од
оперативната добивка за износот на расходите на финансирањето кои, пак,
произлегуваат од користењето на туѓиот капитал.
Нето добивката е дел од добивката пред оданочување, по одземањето на данокот
на добивка, што им останува на располагање на сопствениците на капитал
(акционерите). Една од целите на сопствениците на капиталот е максимизирање на
нето добивката, со чија распределба се формира делот за дивиденда и делот за
зголемување на сопствениот капитал на организацијата (акумулираната добивка).
1.3 . Извештај за акумулираната добивка
Во билансот на успех се утврдува финансискиот резултат на организацијата како
нето добивка по оданочување. Така утврдениот финансиски резултат е подложен на
распределба за одредени намени. Доколку во акционерското друштво, освен обични
акции се издадени и приоритетни акции, еден дел од нето добивката ќе треба да се
оддели за исплата на дивиденда на овие акции. Остатокот од нето добивката
претставува нето добивка на располагање на обичните акционери. Ако овој дел од нето
добивката се подели со бројот на издадените обични акции, ќе се добие добивка по
една акција.
Со политиката на развојот на организацијата секогаш е поврзана и политиката на
распределба на нето добивката, со која се утврдува ставот на организацијата спрема
распределбата на наето добивката на дел за дивиденда и дел за зголемување на
акционерскиот капитал. Со овој, вториот дел од нето добивката, се формира дел од
сопствениот капитал на организацијата, кој е познат како акумулирана добивка.
Акумулираната добивка, како дел од сопствениот капитал на организацијата, е
ставка на билансот на состојбата. Таа се пресметува на крајот на периодот кога се
изготвува билансот на состојба и се врши распределба на нето добивката. На
акумулираната добивка на почетокот на периодот се додава нето добивката на
располагање на акционерите со обични акции остварена во тековната година, се
одзема дивидендата на обичните акционери исплатена за тековниот период (доколку
политиката на организација е да исплаќа дивиденда) и се добива акумулираната
добивка на крајот на периодот.
1.4.
Извештај за готовинските текови
Извештајот за готовински текови ги надополнува информациите на билансот на
состојба и билансот на успех по прашањето на добивка. Вистинската положба на
организацијата во поглед на готовината ќе може да се отцени само преку извештајот за
готовински текови.
До погрешна отценка за финансиската положба на организацијата може да дојде
и во оние скучаи кога во билансот на успех се утврдува загуба, а сепак, способноста на
организацијата за плаќање не е суштински влошена. Ваквата контрадикторна положба
7
вложувањето капитал во организацијата очекуваат определен принос – дивиденда.
Зависни од различниот пристап кон времето, како една од компонентите на
појавите финансиската анализа може да биде:
статичка
динамичка
Статичката анализа ја испитува положбата на појава во определен момент преку
оценката на влијанието на одделени елементи и детерминанти врз појавата.Оценката
на појавата се изведува врз основа на:
Согледување на нејзината структура, изразена во показатели, кои го покажуваат
учеството и влијанието на одделени елементи (или детерминанти) на појавата,
врз нејзината положба.
Според релативните показатели за појавата и за нејзините елементи, со слични
показатели за водечките организации во дејноста во која работи организацијата
или со показатели за просекот на дејноста.
Динамичката анализа ја испитува појавата во нејзиниот развој, користејќи ги
нејзините состојби во различни временски моменти или интервали. За овој вид
финансиска анализа потребни се податоци за испитуваната појава за најмалку два
моменти (или периоди), а за оценка на долгорочната тенденција податоци за повеќе
моменти што припаѓаат на еден подолго временски период.
Финансиската состојба на оранизацијата на крајот на еден период е резултат на
најзината предходна состојба ( состојбата на почетокот на периодот) и на активностите
остварени во текот на периодот. Разликата меѓу состојбата на почетокот и на крајот на
периодот го покажува ефектот на тековната активност. Финансиските извештаи даваат
можност за пресметка на голем број релативни показатели, преку кој би можела да се
оцени финансиската состојба на организацијата. Зависно од намената за која слижат
финансиските показатели можат да се распределат во следниве четири групи:
1. Показатели за ликвидноста.
2. Показатели за користење на средствата.
3. Показатели за задолженоста и способноста за задолжување.
4. Показатели за профитабилност.
Првите три групи показатели – показателите на ликвидноста, користењето на
средствата и задолженоста, се користат како мерило на ризикот на организацијата при
нејзиното работење, додека четвртата група показатели се користи како мерило на
приносот што таа го остварува во работењето.
Показатели на ликвидноста.
Показателите на ликвидноста се мерила на способноста
на организацијата за исплатување на краткорочните обврски во рокот на нивнато
доставување за исплата. Во употреба се:
1.
Показателот на тековната ликвидност
-се користи за мерење на способноста
на организацијата за подмирување на нејзините доставени краткорочни обврски. Тој
може да се изрази на следниов начин:
