UNIVERZITET SINGIDUNUM
DEPARTMAN ZA POSLEDIPLOMSKE STUDIJE
MASTER RAD
TEMA:
ELEKTRONSKO BANKARSTVO I PLATNE KARTICE U SRBIJI
Mentor
Student
prof. dr Miroljub Hadži
ć
Jelena Uljarevi
ć
400816/2010
Beograd, 2012.
2
SADRŽAJ
Uvod ................................................................................................................................ 5
1. Elektronsko bankarstvo ............................................................................................. 11
1.1. Razvoj elektronskog bankarstva ................................................................... 11
1.2. Tehnologije u elektronskom bankarstvu ....................................................... 14
1.2.1. Elektronski novac ................................................................................ 14
1.2.2. Elektronske platne kartice ................................................................... 16
Kartice sa magnetnom trakom ................................................................ 17
Kartice sa
č
ipom ..................................................................................... 18
Smart kartice (pametne – inteligentne kartice) ...................................... 18
2. Elektronski platni promet .......................................................................................... 20
2.1. Distribucioni sistemi u pla
ć
anjima na malo .................................................. 20
2.2. Pla
ć
anje poslovnim karticama ...................................................................... 27
2.2.1. Primer knjiženja: ................................................................................. 28
3. Marketing u savremenom bankarstvu ....................................................................... 29
3.1. Strategije ciljnog marketinga ......................................................................... 29
3.1.1. Segmentacija tržišta i targetiranje ....................................................... 30
3.1.2. Tržišno pozicioniranje ......................................................................... 31
3.2. Marketing miks .............................................................................................. 31
4. Rizici i upravljanje rizicima elektronskog bankarstva .............................................. 36
4.1. Operativni rizik .............................................................................................. 37
4.2. Reputacioni rizik ............................................................................................ 38
4.3. Pravni rizik ..................................................................................................... 39
4.4. Me
đ
unarodni rizik .......................................................................................... 39
5. Platne kartice ............................................................................................................. 41
5.1. Vrste kartica ................................................................................................... 43
5.2. Pravna regulativa u poslovanju platnim karticama u Srbiji ........................... 45
6. Standardi koji regulišu karti
č
no poslovanje .............................................................. 47
6.1. EMV Standardi .............................................................................................. 47
6.2. Ostali standardi: ............................................................................................. 47
4
Spisak slika:
Slika 1: Bankomat ......................................................................................................... 13
Slika 2: Platne kartice .................................................................................................... 16
Slika 3: POS terminal .................................................................................................... 20
Slika 4: Proces pla
ć
anja platnom karticom na POS terminalu ...................................... 21
Slika 5: Token ure
đ
aj ..................................................................................................... 25
Slika 6: Šifrovanje pomo
ć
u dva klju
č
a sa digitalnim potpisom .................................... 43
Slika 7: Opšta vlasni
č
ka struktura banke Intesa Sanpaolo ............................................ 59
Spisak tabela:
Tabela 1: Upore
đ
enje magnetnih i kartica sa
č
ipom-smart kartice ............................... 19
Tabela 2: Primer knjiženja ............................................................................................. 28
Tabela 3: Platne kartice banke Intesa ............................................................................ 54
Tabela 4: Platne kartice Reifeisen banke ....................................................................... 55
Tabela 5: Platne kartice banke Hypo Group Alpe Adria ............................................... 55
Tabela 6: Platne kartice Euro Bank EFG ....................................................................... 56
Tabela 7: Platne kartice u Srbiji 2005-2008 godine ...................................................... 56
Tabela 8: Broj i aktivnost platnih kartica izdatih u Srbiji od 2008 do 2012 god. .......... 56
Tabela 9: Broj izdatih platnih kartica Intesa banke ....................................................... 66
Tabela 10: POS mreža – kartice Intesa banke i drugih banaka ..................................... 67
Spisak grafikona:
Grafikon 1: Broj i aktivnost debitnih kartica izdatih u Srbiji od 2008 do 2012 god ..... 57
Grafikon 2: Broj i aktivnost kreditnih kartica izdatih u Srbiji od 2008 do 2012 god .... 57
Grafikon 3: Broj i aktivnost poslovnih kartica izdatih u Srbiji od 2008 do 2012 god .. 57
Garfikon 4: Broj klijenata – fizi
č
ka lica u milionima .................................................... 60
Garfikon 5: Broj izdatih debitnih kartica Intesa banke .................................................. 66
Grafikon 6: Broj izdatih kreditnih kartica Intesa banke ................................................ 67
Grafikon 7: Broj transakcija putem POS terminala u milionima .................................. 68
5
UVOD
Problem istraživanja
Savremena tehnološka dostignu
ć
a u oblasti elektronike i informatike, a naro
č
ito razvoj
interneta i telekomunikacionih tehnika doprineli su razvoju svih delatnosti pa tako i razvoju
bankarstva.
Navedene tehnološke prednosti izazvale su revoluciju u na
č
inu poslovanja i pružanja
usluga u oblasti finansija. Zahvaljuju
ć
i savremenim informati
č
ko-telekomunikacionim
dostignu
ć
ima stvoreni su uslovi da banke svojim klijentima mogu neprekidno da budu na
usluzi 365 dana godišnje.
U pore
đ
enju sa prethodnim, tehnologija elektronskog poslovanja pruža ogromne
prednosti i bankama kao finansijskim institucijama i njihovim klijentima – privrednim
subjektima i pojedincima.
Razvoj elektronskog bankarstva povezan je sa intenzivnom primenom ra
č
unarske i
telekomunikacione tehnologije u procesu obrade i prenosa podataka. Zahvaljuju
ć
i ovim
tehnologijama došlo je do korenitih promena u organizaciji i funkcionisanju banaka.
Pokrenuti procesi primene novih tehnologija su nezaustavljivi i dovode do primene novih
postupaka i tehnologija kojima teško možemo sagledati sve mogu
ć
nosti.
Cilj elektronskog bankarstva zasnovanog na ra
č
unarima i ra
č
unskim mrežama,
(prvenstveno internetu kao globalnoj mreži) je efikasno pružanje usluga klijentima, bez
obzira na njihovu geografsku udaljenost.
Tehni
č
ko-finansijske inovacije, u svim segmentima dovode kako do reorganizacije
poslovnih procesa u samim bankama, tako i do reorganizacije poslovnih procesa izme
đ
u
samih banaka, banaka i njihovih klijenata i izme
đ
u klijenata i tre
ć
ih lica me
đ
usobno.
Klasi
č
no bankarsko poslovanje i li
č
ni kontakt sa klijentima zamenjuje se automatizovanim
izvršenjem usluga. Na taj na
č
in se pove
ć
ava efikasnost, a troškovi transakcija se smanjuju i
za klijenta i za banku.
Tehnike i metode elektronskog poslovanja donose ogromne materijalne uštede i
bankama i klijentima jer se tim putem nov
č
ane transakcije izvršavaju, prakti
č
no, trenutno.
Banke ostvaruju uštedu u pogledu smanjenja troškova za plate svojih zaposlenih, za
koriš
ć
enje poslovnog prostora, u brzini izvršenja nov
č
anih transakcija i ta
č
nosti i
pouzdanosti istih kao i u pogledu ponude neprekidnog i kontinuiranog pristupa svojim
sredstvima za sve klijente. Klijenti imaju mogu
ć
nost da raspolažu svojim novcem u svako
doba, u skladu sa svojim potrebama i željama a poslove sa bankom mogu da završavaju bilo
7
Obrazloženje teme rada, predmeta rada i polazišta istraživanja
Predmet istraživanja je elektronski novac i elektronsko bankarstvo.
Savremeno bankarstvo svoje proizvode i usluge bazira na ra
č
unarskim mrežama,
č
ime
su u odnosu na tradicionalno bankarstvo ostvarene nedostižne prednosti u brzini i
pouzdanosti transfera nov
č
anih sredstava, manipulaciji dokumentacijom i efikasnoš
ć
u
svakog postupka. Tako se ostvaruju bolji rezultati uz manje materijalne troškove.
Klijentima je omogu
ć
ena ve
ć
a kontrola u stanje sopstvenih bankovnih ra
č
una, olakšan
im je pristup nov
č
anim sredstvima bez obzira gde se nalazili i smanjen je rizik nošenja
gotovine.
Elektronsko bankarstvo omogu
ć
ava lakši prodor na tržištu, stvaranje boljeg poslovnog
ugleda i brže reagovanje na promene. Za banke koje se u tržišnim uslovima bore za klijente,
najvažnija je komunikacija sa istima.
Na osnovu ovoga savremene banke postaju konkurentne u odnosu na tradicionalne.
Bezgotovinsko pla
ć
anje je svakako pogodnije i efikasnije od gotovinskog, kako za
trgovce koji tako pove
ć
avaju sigurnost naplate i smanjuju rizik poslovanja tako i za kupce
koji ne moraju da sa sobom nose ve
ć
e sume gotovog novca pa tako smanjuju rizik i imaju
komforniji na
č
in pla
ć
anja. Koristi ima i država jer je svaka transakcija koja se obavi
elektronskim putem legalna pa je punjenje budžeta efikasnije.
Zna
č
aj i aktuelnost istraživanja
Zna
č
aj istraživanja je razumevanje mogu
ć
nosti koje banke pružaju klijentima
primenom elektronskog na
č
ina poslovanja.
Elektronsko bankarstvo i, na osnovu njega, poboljšan kvalitet usluga banaka prema
klijentima su jedini put kojim banka može da se afirmiše i bude konkurentna na tržištu.
S obzirom da
ć
e u perspektivi poslovanje i opstanak banaka neminovno zavisiti od
efikasnosti elektronskog poslovanja, aktuelnost ovog istraživanja vremenski nije
ograni
č
ena.
Ciljevi istraživanja
Nau
č
ni cilj istraživanja je nau
č
na deskripcija primene platnih kartica kao dela
elektronskog bankarstva i poslovni efekti koji se ostvaruju primenom ovakvog vida
poslovanja.
Društveni cilj je pružanje odgovaraju
ć
ih informacija pojedincima i grupama koji žele
da koriste usluge elektronskog bankarstva i vrše bezgotovinski na
č
in pla
ć
anja.
