Autorsko pravo
Izraz autorsko pravo karakterističan je za evropsko pravo. U anglosaksonskom pravu se
koristi izraz kopirajt (
copyright
). Osnovna razlika između ova dva izraza je u tome što je
autorsko pravo u suštini lično pravo autora bazirano na vezi između autora i njegovog dela, dok
se kopirajt strikno odnosi na delo kao takvo.
Autorsko pravo uključuje, ali se ne ograničava, na književna dela (kao što su romani,
poezija i drame), naučna dela (monografije, članci, predavanja), filmove, muzička dela,
umetnička dela (kao što su crteži, slike, fotografije, koreografije, skulpture, itd.), referentna dela,
novine, reklame, mape, tehničke crteže, kompjuterske programe, baze podataka i delo arhitekture.
Zakoni u nekim zemljama definišu autorsko pravo kao pravo autora književnih, naučnik,
stručnih i umetničkih dela.4
Pored autorskog prva postoje i prava srodna autorskom pravu.
Autorskom pravu srodna prava odnose se na prava i obim pravne zaštite umetničkog izražaja, te
zaštite organizacionih, poslovnih i finansijskih ulaganja u izvođenje, proizvodnju, distribuciju i
radiodifuziju autorskih dela, a obuhvataju:
• prava umetnika izvođača na njihovim izvođenjem;
• prava proizvođača fonograma na njihovim fonogramima;
• prava filmskih producenata (proizvođača videograma) na njihovim videogramima;
• prava organizacija za radiodifuziju na njihovim emisijama;
• prava izdavača na njihovim izdanjima;
• prava proizvođača baza podataka na njihovim bazama podataka.
Zakon o autorskim i srodnim pravima u Srbiji pod strodnim pravima obuhvata: „pravo
interpretatora, pravo proizvođača fonograma, pravo filmskog producenta (proizvođača
videograma), pravo proizvođača emisije, pravo proizvođača baze podataka, i pravo izdavača koje
obuhvata dva osnovna prava: pravo prvog izdavača slobodnog dela (dela koje je u javnom
domenu, a koje prethodno nije bilo izdato) i pravo izdavača štampanih izdanja na posebnu
naknadu“.5
Autorsko pravo i srodna prava ključni su za ljudsko stvaralaštvo, jer pružaju autorima
podsticaj u obliku priznanja i novčanih naknada, a s druge strane pružaju im određenu sigurnost
da se njihova dela mogu distribuirati bez straha od neovlašćenog kopiranja ili piraterije, a ukoliko
do toga dođe, osigurana im je određena zaštita autorskog prava.
Nosioci autorskih prava
Nosiocima autorskog prava nazivaju se stvaraoci dela zaštićenih autorskim pravom i
njihovi naslednici i pravni sledbenici.
Nosilac autorskog prava je fizička osoba - autor - koja je stvorila originalnu intelektualnu
tvorevinu (autorsko delo), koja ima originalnost i određenu formu. Autoru pripada autorsko pravo
na njegovom delu činom stvaranja dela bez ispunjavanja bilo kakvih formalnosti, kao što su
registracija ili depozit dela.
Autorom se smatra ličnost čije je ime, pseudonim ili znak na uobičajen način označen na
primercima dela dok se ne dokaže suprotno. Ako je više autora učestvovalo u izradi dela radi se o
koautorskom delu. Ako je tako ostvareno delo nedeljiva celina, koautorima koji su učestvovali u
stvaranju dela svojim stvaralačkim doprinosom, pripada zajedničko autorsko pravo na stvorenom
delu. Ako dva ili više autora sastave svoja dela radi njihovog zajedničkog korišćenja, svaki od
autora zadržava autorsko pravo na svom autorskom delu.
Nosilac srodnih prava može biti svaka fizička i pravna osoba, osim prava umetnika
izvođača koje, po svojoj naravi, pripada fizičkoj osobi koja izvede delo iz književnog ili
umetničkog područja ili izražaje folklora.
