89
SAŽETAK
Blok periodizacija se javila kao nova ideja u pripremi sportista. Na osnuvu analize tradicionalne
teorije sportskog treninga i njenog segmenta, periodizacije treninga tokom takmičarske sezone, po
-
bornici blok periodizacije su iznijeli niz primjedbi. Osnovni zaključak je da klasična periodizacija više
ne odgovara zahtijevima savremenog sporta jer se raširio kalendar takmičenja. Klasična periodizacija
se zasniva na istovremenom razvoju više sposobnosti u dužem pripremnom periodu i velikim obimi
-
ma rada. To ometa sportiste da uspješno učestvuju na više takmičenja tokom sezone. Ipak, po mišljenju
pobornika blok periodizacije, ovo se odnosi samo na vrhunske sportiste.
Sa druge strane, postoji niz primjedbi na opravdanost i logiku blok periodizacije. Termin "blok
periodizacija" nije adekvatan, a kritika klasične teorije je metodološki pogrešna jer se odnosi na stare
bibliografske izvore, prećutkuju se neistomišljenici. Nije realno u praksi da se radi sukcesivno na više
sposobnosti jer su skraćeni periodi pripreme, nije dovoljno vremena za oporavak poslije takvih na
-
pora i znatno je veći rizik od povređivanja. Najvažnije je da je po blok periodizaciji teško biti u formi
u pravo vrijeme što je osnovni smisao periodizacije. Zato bi se prije moglo reći da je blok periodizaci
-
ja zabluda, a ne prekretnica u treningu.
Ključne riječi:
blok periodizacija, teorija sportskog treninga, vrhunski sportisti, sportska forma.
BLOK PERIODIZACIJA – PREKRETNICA ILI
ZABLUDA U SPORTSKOM TRENINGU
Vladimiri Koprivica
1
1
Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Univerzitet u Beogradu, Srbija
UREDNIČKI ČLANAK
PREGLEDNI ČLANAK
doi: 10.5550/sgia.120802.se.089K
UDK: 796.011.3
COBISS.BH-ID: 3462936
Teorija sportskog treninga je nastajala postepeno
na osnovu praktičnog iskustva koje se ubrzano
nagomilavalo od kada su obnovljene Olimpijske igre.
Sport je sa godinama dobijao na svom društvenom
značaju, naročito poslije Drugog svjetskog rata.
Postignuti rezultati su bili ne samo mjerilo mogućnosti
čovjeka, već i sredstvo promocije društveno-ekonomskih
sistema, pa i sistema pripreme sportista za najvažnija
takmičenja. Sistem pripreme je, u početku, u velikoj
mjeri zavisio od sezonsko-klimatskih uslova, od
godišnjeg doba i kalendara takmičenja. U vezi sa tim,
60-tih godina počelo se govoriti o problemu periodizacije
sportskog treninga, kao važnom segmentu teorije i
prakse sportskog treninga.
Podjela na periode nije ništa novo, jer su ljudi u
svakoj aktivnosti to oduvijek činili, ali je periodizacija
sportskog treninga tokom godine, sa ciljem da se
postignu najbolji rezultati u vrijeme takmičenja bila
relativno nova ideja. U početku se smatralo da
periodizacija zavisi od sezonsko-klimatskih uslova i
kalendara takmičenja. Međutim, sve obimnije i sadržajnije
analize takmičarske stvarnosti dovele su do ozbiljnih
teorijskih postavki, pa i do nivoa teorije periodizacije
koju je, oslanjajući se na brojne prethodnike, formirao
i naučno objasnio Матвеев (1964, 1977). On je dokazao
da osnovu periodizacije čine zakonomjernosti procesa
razvoja sportske forme i da periodizacija u suštini
predstavlja upravljanje tim procesom.
Matvejev je u toj oblasti postao takav autoritet da
je njegovo ime postalo sinonim za teoriju periodizacije
sportskog treninga. Zato se u brojnim radovima, koji
se bave problemom periodizacije, ova teorija često
naziva "teorija Matvejeva". S obzirom da ona kao
aktuelna teorija traje skoro pola vijeka, sve češće se
označava kao "tradicionalna teorija periodizacije" ili
"tradicionalna teorija periodizacije Matvejeva".
Teorija sportskog treninga je nastajala postepeno
na osnovu praktičnog iskustva koje se ubrzano
SportLogia
2012, 8(2), 89–95
e-ISSN 1986-6119
www.SportLogia.com
Koprivica, V.: BLOK PERIODIZACIJA - PREKRETNICA ILI ZABLUDA...
SportLogia 2012, 8(2), 89–95
90
nagomilavalo od kada su obnovljene Olimpijske igre.
Sport je sa godinama dobijao na svom društvenom
značaju, naročito poslije Drugog svjetskog rata.
Postignuti rezultati su bili ne samo mjerilo mogućnosti
čovjeka, već i sredstvo promocije društveno-ekonomskih
sistema, pa i sistema pripreme sportista za najvažnija
takmičenja. Sistem pripreme je, u početku, u velikoj
mjeri zavisio od sezonsko-klimatskih uslova, od
godišnjeg doba i kalendara takmičenja. U vezi sa tim,
60-tih godina počelo se govoriti o problemu periodizacije
sportskog treninga, kao važnom segmentu teorije i
prakse sportskog treninga.
Podjela na periode nije ništa novo, jer su ljudi u
svakoj aktivnosti to oduvijek činili, ali je periodizacija
sportskog treninga tokom godine, sa ciljem da se
postignu najbolji rezultati u vrijeme takmičenja bila
relativno nova ideja. U početku se smatralo da
periodizacija zavisi od sezonsko-klimatskih uslova i
kalendara takmičenja. Međutim, sve obimnije i sadržajnije
analize takmičarske stvarnosti dovele su do ozbiljnih
teorijskih postavki, pa i do nivoa teorije periodizacije
koju je, oslanjajući se na brojne prethodnike, formirao
i naučno objasnio Матвеев (1964, 1977). On je dokazao
da osnovu periodizacije čine zakonomjernosti procesa
razvoja sportske forme i da periodizacija u suštini
predstavlja upravljanje tim procesom.
Matvejev je u toj oblasti postao takav autoritet da
je njegovo ime postalo sinonim za teoriju periodizacije
sportskog treninga. Zato se u brojnim radovima, koji
se bave problemom periodizacije, ova teorija često
naziva "teorija Matvejeva". S obzirom da ona kao
aktuelna teorija traje skoro pola vijeka, sve češće se
označava kao "tradicionalna teorija periodizacije" ili
"tradicionalna teorija periodizacije Matvejeva".
Prve ozbiljnije kritike ove teorije pojavile su se oko
1990. godine i razbuktale poslednjih godina prošlog
vijeka. U najvažnijem časopisu u Rusiji (
Теория и
практика физической культуры
) vođena je velika polemika
između najvećih autoriteta u ovoj oblasti. Neki autori
su oštro napali osnovne postavke važeće teorije, dok
su ih drugi autori energično branili. Svakako najveći
kritičar i najveće ime među protivnicima bio je J. V.
Verhošanski. On i nekoliko njegovih istomišljenika
iznijeli su niz kritičkih stavova na račun teorije Matvejeva.
U okviru kritike cjelokupne teorijske osnove važeće
teorije sportskog treninga postavilo se pitanje periodizacije
u toku godine. Nasuprot klasičnoj periodizaciji
predložena je tzv. "blok periodizacija", koja je kao
ideja nastala između 1970. i 1980. godine, a kasnije
sve je više promovisana u radovima Verhošanskog i
njegovih sljedbenika. "Blok sistem – to je netradicionalni
oblik organizacije trenažnog procesa u godišnjem
ciklusu, predviđen isključivo za vrhunske sportiste,
kako u amaterskom, tako i u profesionalnom sportu”
(Верхошанский, 2005). Ova ideja najcjelovitije je
razrađena u knjizi V. Issurina (2008) na engleskom
jeziku pod nazivom "BLOCK PERODIZATION:
BREAKTHROUGH IN SPORTS TRAINING".
Knjiga je prevedena na više jezika, a pojavila se i u
prevodu na srpski jezik (Issurin, 2009).
Šta pobornici nove, blok periodizacije, zamjeraju
tradicionalnoj teoriji sportskog treninga i u čemu vide
prednost novog pristupa koji predlažu u pripremi
sportista?
Prvo treba istaći da blok periodizacija ne negira u
potpunosti vrijednosti tradicionalne periodizacije.
Issurin (2009) ističe: "Tradicionalni pristup je i dalje
pogodan za standardne , ali ne i za vrhunske sportiste",
pa se sve primjedbe upućene teoriji Matvejeva odnose
samo na ovaj segment sporta.
Osnovne razloge zbog kojih je tradicionalna
periodizacija sportskog treninga neodrživa u treningu
vrhunskih sportista, oponenti svode na sledeće:
• poslednjih decenija dramatično je povećan broj
takmičenja i povećani su sportski rezultati;
• znatno je smanjen ukupan obim trenažnog rada;
• pojavili su se novi pojmovi koji utiču na planiranje
i kreiranje alternativne periodizacije treninga.
Klasična periodizacija ima niz nedostataka koji
obuhvataju (Issurin, 2009):
• ograničenja nastala istovremenim razvojem
brojnih motoričkih i tehničkih sposobnosti;
• nemogućnost obezbjeđivanja pripreme za više
glavnih takmičenja, odnosno uspješnog učešća
na mnogim takmičenjima;
•
preduge periode osnovne pripreme i pripreme
za određeni sport.
U obimnom radu u kome detaljno obrazlaže
potrebu da se u praksi primjeni blok periodizacija,
Верхошанский (2005) ukazuje da su ranije analize
priprema sovjetskih sportista otkrile niz nedostataka
i negativnih tendencija. Sve je uslovljeno "[...] niskim
naučno-teorijskim i metodičkim nivoom korišćene
koncepcije periodizacije treninga". U radu sa vrhunskim
sportistima griješilo se u sljedećem:
• u godišnjem ciklusu haotično su se koristila i
relativno ravnomjerno raspoređivala opterećenja
različite usmjerenosti;
• vježbe sa teretom su se uglavnom koristile
nespecijalizovano i nesistematično za razvoj
sile i kao dodatno sredstvo za rješavanje glavnih
zadataka treninga;
• u mikrociklusu su neopravdano korišćena sredstva
sa izrazito velikim obimom, što je narušavalo
sintezu bjelančevina koja je osnovna komponenta
