Cyber kriminal i IT forenzika

CEPS KISELJAK

CESTOVNI PROMET

VANREDNI STUDIJ

SEMINARSKI RAD

TEMA: CYBER CRIMINAL I IT FORENZIKA

STUDENT: Sakib Turkovi

MENTOR: doc.dr Had

Salki

Prosinac 2015

SADRŽAJ

1. Uvod u cyber kriminal............................................................................................................1

-Različiti termini

2. Pojam i oblici cyber kriminala................................................................................................2

3. Tipovi cyber kriminala............................................................................................................3

-Politički

-Ekonomski

4. Kompjuterski kriminalitet.......................................................................................................5

- Protivpravno korišćenje usluga i neovlašćeno pribavljanje informacija

- Kompjuterske krađe

-Kompjuterske prevare

-Kompjuterske sabotaže i kompjuterski terorizam

-Provaljivanje u kompjuterski sistem

-Kriminal vezan za kompjuterske mreže

5. Karakteristike učinilaca...........................................................................................................8

-Zlonamerni učinioci kompjuterskih delikata

6. Kompjuterska krivična dela....................................................................................................9

-Neovlašćeni pristup zaštićenom računaru, računarskoj mreži i elektronskoj obradi

podataka

7. Način izvršenja......................................................................................................................10

8. Borba protiv kompjuterskog kriminala.................................................................................10

9. Posledice kompjuterskog kriminaliteta.................................................................................10

-Finansijske

1. UVOD

Globalne računarske mreže stvorile su mogućnosti za nove oblike kriminala. Pojavljuje se
poseban, sufisticiran, prodoran, tehnički potkovan, beskrupulozan, opsjednut,
ponekadosvetoljubiv pojedinac kome je teško suprotstaviti se a još teže zaustaviti ga. On sve
češće ne želi da bude sam već mu je potrebno društvo, kao što mu je neophodna i “publika”.
Lakoća“vršljanja” cyber prostorom daje mu osjećaj moći i neuhvatljivosti. Ovi osjećaji nisu
bez razloga, jer stvarno ga je izuzetno teško otkriti u momentu činjenja djela, što,
uglavnom,predstavlja i “pravi” trenutak za njegovo identifikovanje i hvatanje. S druge strane,
Internet koji je toliko ranjiv i nesiguran zbog ogromnog broja korisnika, otvorenosti i
neregulisanost je i idealno skrovište kriminalaca različitog tipa. U takvom okruženju i sa
takvim pojedincima sve se češće pokušavaju izboriti ne samo mnoga nacionalna prava,
međunarodne organizacije i asocijacije, već se uključuje i “privatni sektor” i korisnici ne bi li
se ublažile negativne posljedice i smanjili gubici koji nastaju zbog kriminalnih aktivnosti.
Tako na primjer, finansijski cyber kriminal je Australiju u 2003. godini koštao preko 3,5
miliona dolara, a virusi preko 2 miliona. Sljedeće godine finansijski cyber kriminal pada na 2
miliona dolara, ali su zato gubici od virusa narasli na preko 7 miliona. Ni Britanci nisu prošli
bolje, njima je u 2003. godini finansijski cyber kriminal odnio preko 120 miliona funti, a
virusi 27,8 miliona.A šta je on, ustvari?

Kompjuterski kriminal je pojava novijeg vremena, poseban vid kriminaliteta koji je postao
globalni problem. Pod kompjuterskim kriminalom obično se podrazumijeva kriminalitet koji
angažuje kompjuter kao sredstvo ili kao cilj izvršenja krivičnih djela. U osnovi je riječ o
postojećim oblicima kriminala koji čine ljudi, a ne kompjuteri. Kriminal u vezi s
kompjuterima nije samo još jedan oblik običnog kriminala, već je to opšti vid svih oblika
kriminala, tako da će kako nenasilni, tako i nasilni kriminal biti vezan za kompjutere.Ubuduće
neće biti korisno razdvajati nekompjuterski od kompjuterskog kriminala.

Različiti termini

Kompjuter postaje sredstvo vršenja različitih oblika nedozvoljenih, protivpravnih i društveno
opasnih djelatnosti. Kompjuterski kriminalitet pod čijim zbirnim nazivom su obuhvaćeni svi
raznoliki oblici i forme ponašanja nema opšte usvojenu definiciju. Tako se u krivičnopravnoj
literaturi za ove raznolike oblike kompjuterskog kriminaliteta upotrebljavaju različiti termini
kao što su:

1. Zloupotreba kompjutera (computer abuse),

2. Kompjuterska prevara (computer fraud),

3. Delikti uz pomoć kompjutera (crime by computer),

4. Informatički kriminalitet,

5. Računarski kriminaliteti i

6. Tehno kriminalitet.

Kompjuterski kriminalitet je samo opšta forma kroz koju se ispoljavaju različiti oblici
kriminalne djelatnosti.To je kriminalitet koji je napravljen protiv bezbjednosti informacionih
(kompjuterskih, računarskih) sistema u cjelini ili u njenom pojedinim dijelu na različite načine
i različitim sredstvima u namjeri da se sebi ili drugom pribavi kakva korist ili da se drugome
nanese kakva šteta.

2. Pojam i oblici cyber kriminala

Kompjuterski kriminalitet predstavlja oblik kriminalnog ponašanja, kod koga se
korišćenje kompjuterske tehnologije i informacionih sistema ispoljava kao način izvršenja
krivičnog djela, ili se kompjuter upotrebljava kao sredstvo ili cilj izvršenja, čime se ostvaruje
neka u krivično-pravnom smislu relevantna posljedica. Kompjuterski kriminalitet je takođe
protivpravna povreda imovine kod koje se računarski podaci s predumišljajem mjenjaju
(manipulacija računara), razaraju (računarska sabotaža), ili se koriste zajedno sa hardverom
(krađa vremena). Trebalo je da prođe niz godina od pojave prvih oblika kompjuterskog
kriminala do njegovog definisanja i taman su nastale neke srodne definicije kada se
pojavljuje novi fenomen – cyber kriminal. Tako pokušavajući da se protumače razmjere
ovog kriminala i njegove opasnosti, grupa eksperata pod ovim kriminalom podrazumijeva
“kriminal koji se odnosi na bilo koji oblik kriminala koji se može izvršavati sa kompjuterskim
sistemima i mrežama, u kompjuterskim sistemima i mrežama ili protiv kompjuterskih sistema
i mreža”. To je, u suštini, kriminal koji se odvija u elektronskom okruženju. Ako se pod
kompjuterskim sistemom podrazumijeva “svaki uređaj ili grupa međusobno povezanih
uređaja kojima se vrši automatska obrada podataka (ili bilo kojih drugih funkcija)” onda je
jasno da bez njih i kompjuterskih mreža nema ovog kriminala. On je kompleksan i čak ga
smatraju kišobran- terminom koji pokriva raznovrsne kriminalne aktivnosti uključujući
napade na kompjuterske podatke i sisteme, napade vezane za računare, sadržaje ili
intelektualnu svojinu. Istovremeno, kompjuterska mreža služi kao mreža za povezivanje
raznih subjekata, ona je podrška i simbol. Naravno ova posljednja uloga je vezana za
zastrašivanje, obmanjivanje, uplitanje. Bitno je da je cyber kriminalu nesporno priznato
“svojstvo” kriminala (pri tome ne treba zanemariti činjenicu da su se pored ovog pojavili i
drugi termini: Internet kriminal, eKriminal, kriminal visokih tehnologija, mrežni kriminal, i
sl.) kao “obliku ponašanja koji je protivzakonit ili će biti kriminalizovan za kratko vrijeme”.
Može se konstatovati da je cyber kriminal takav oblik kriminalnog ponašanja kod koga je
cyber prostor okruženje u kome su kompjuterske mreže pojavljuju kao sredstvo, cilj, dokaz
i/ili simbol ili okruženje izvršenja krivičnog dela. Pri tome se pod cyber prostorom,
podrazumijeva ili vrsta “zajednice” sačinjene od mreže kompjutera u kojo se elementi
tradicionalnog društva nalaze u obliku bajtova i bitova ili “prostor koji kreiraju kompjuterske
mreže”.Termin cyber prostor prvi je upotrebio Vilijam Džibson u naučno-fantastičnoj noveli
Neuromancer 1984. godine

Ono je vještačka tvorevina koja zahteva visoku tehničku opremljenost, dobru informacionu
infrastrukturu i koji je ničija i svačija svojina, u kome paralelno koegzistiraju virtuelno i
realno i kod koga je komunikacija kolektivna. U takvom okruženju izuzetno je teško govoriti
o nacionalnim razmerama kriminala i društvenoj opasnosti. Zato se ovaj kriminal svrstava u
najizrazitiji oblik transnacionalnog kriminala protiv kog ni borba ne može biti

konvencionalna. Pogotovo što društveni, socijalni i ekonomski kontekst ovog kriminala nije
istovjetan sa klasičnim transnacionalnim kriminalom jer za cyberspace važe druga pravila –
što pokazuje Globalna studija o organizovanom kriminalu Centra za prevenciju od
međunarodnog kriminala i Instituta Ujedinjenih Nacija. Iako postoje brojne teškoće u
definisanju ovog kriminala, kao što postoji i izražena tendencija da mu se ne priznaju

Evropska konvencija o cyber kriminalu predviđa 4 grupe djela:

1. Djela protiv povjerljivosti, integriteta i dostupnosti kompjuterskih podataka i sistema – njih
čine nezakoniti pristup, presretanje, uplitanje u podatke ili sisteme, korišćenje
uređaja (proizvodnja, prodaja, uvoz, distribucija), programa, pasvorda;

2. Djela vezana za kompjutere – kod kojih su falsifikovanje i krađe najtipičniji oblici napada;

3. Djela vezana za sadržaje – dječija pornografija je najčešći sadržaj koji se pojavljuje u ovoj
grupi obuhvatajući posjedovanje, distribuciju, transmisiju, čuvanje ili činjenje dostupnim i
raspoloživim ovih materijala, njihova proizvodnja radi distribucije i obrada u kompjuterskom
sistemu ili na nosiocu podataka;

4. jDela vezana za kršenje autorskih i srodnih prava obuhvataju reprodukovanje i distribuciju
neautorizovanih primjeraka djela kompjuterskim sistemima.

U Enciklopediji cyber kriminala navodi se da FBI i Nacionalni centar za kriminal bijelih
kragni SAD (National White Collar Crime Center) otkrivaju i prate sljedeće oblike:

1. Upade u kompjuterske mreže

2. Industrijsku špijunažu

3. Softversku pirateriju

4. Dječiju pornografiju

5. Bombardovanje elektronskom poštom

6. “njuškanje” pasvorda

7. “prerušavanje” jednog računara da elektronski “liči” na drugi kako bi se moglo pristupiti

sistemu koji je pod restrikcijama i

8. Krađu kreditnih kartica.

Zavisno od tipa počinjenih dela cyber kriminal može biti:

- Politički:

-Cyber spijunaza i cyber sabotaza (špijunaža i sabotaža u svetu računara)