S
S
v
v
e
e
u
u
č
č
i
i
l
l
i
i
š
š
t
t
e
e
u
u
Z
Z
a
a
g
g
r
r
e
e
b
b
u
u
F
F
a
a
k
k
u
u
l
l
t
t
e
e
t
t
s
s
t
t
r
r
o
o
j
j
a
a
r
r
s
s
t
t
v
v
a
a
i
i
b
b
r
r
o
o
d
d
o
o
g
g
r
r
a
a
d
d
n
n
j
j
e
e
D
D
I
I
P
P
L
L
O
O
M
M
S
S
K
K
I
I
R
R
A
A
D
D
V i k t o r M i h l j e v i ć
Z a g r e b , 2 0 0 7
S
S
v
v
e
e
u
u
č
č
i
i
l
l
i
i
š
š
t
t
e
e
u
u
Z
Z
a
a
g
g
r
r
e
e
b
b
u
u
F
F
a
a
k
k
u
u
l
l
t
t
e
e
t
t
s
s
t
t
r
r
o
o
j
j
a
a
r
r
s
s
t
t
v
v
a
a
i
i
b
b
r
r
o
o
d
d
o
o
g
g
r
r
a
a
d
d
n
n
j
j
e
e
D
D
I
I
P
P
L
L
O
O
M
M
S
S
K
K
I
I
R
R
A
A
D
D
M e n t o r :
P r o f . d r . s c . D u b r a v k o M a j e t i ć
V i k t o r M i h l j e v i ć
Z a g r e b , 2 0 0 7
Izjava
Izjavljujem pod punom moralnom odgovornošću da sam diplomski rad izradio
samostalno , isključivo znanjem stečenim na Fakultetu strojarstva i brodogradnje, služeći se
navedenim izvorima podataka i uz stručno vodstvo mentora prof. dr. sc. Dubravka Majetića,
kome se još jednom srdačno zahvaljujem.
U Zagrebu, prosinac 2007.
Zahvale
Zahvaljujem svom mentoru, prof. dr. sc. Dubravku Majetiću na ukazanom povjerenju i
pruženoj pomoći tijekom izrade diplomskog rada.
Zahvaljujem se prof. dr. sc. Damiru Markučiću i Miroslavu Omeliću na pruženoj pomoći i
savjetima tijekom izvoñenja preliminarnih mjerenja.
Takoñer se zahvaljujem kolegama i prijateljima dipl. ing. Tomislavu Štaroveškom, dr. sc.
Danijelu Pavkoviću i dipl. ing. Domagoju Liblu na pruženoj pomoći i podršci tijekom izrade
diplomskog rada.
Od srca zahvaljujem svojoj obitelji na pruženoj potpori tijekom studija.
I
SADRŽAJ
1. Uvod ............................................................................................................................................. 1
1.1. Zona zavarenog spoja......................................................................................................... 1
1.1.1. Značajke zone zavarenog spoja .................................................................................... 2
1.1.2. Testni uzorci šavnih cijevi .............................................................................................. 3
1.2. Postupci za detekciju zavara ............................................................................................. 5
2. Pregled postupaka za detekciju zavara.................................................................................... 7
2.1. Ultrazvučna metoda ............................................................................................................ 7
2.1.1. Ultrazvuk ........................................................................................................................ 7
2.1.2. Fizikalne osnove ultrazvuka........................................................................................... 8
2.1.2.1. Rasprostiranje ultrazvuka ....................................................................................... 8
2.1.2.2. Akustična impedancija ............................................................................................ 8
2.1.2.3. Atenuacija ............................................................................................................... 9
2.1.3. Ultrazvučna metoda za ispitivanje materijala............................................................... 13
2.1.3.1. Princip rada ultrazvučne metode .......................................................................... 13
2.1.3.2. Načini prikaza primljenog (reflektiranog) signala (odziva).................................... 14
2.1.3.3. Prednosti i nedostaci ultrazvučne metode............................................................ 17
2.2. Radiografska metoda........................................................................................................ 19
2.2.1. Uvod u elektromagnetsko zračenje kratkih valnih duljina (radijacija) .......................... 19
2.2.1.1. Koeficijent linearne atenuacije.............................................................................. 21
2.2.1.2. Newtonov zakon inverznog kvadrata.................................................................... 21
2.2.2. Rendgensko zračenje .................................................................................................. 21
2.2.2.1. Nastanak rendgenskih zraka ................................................................................ 21
2.2.3. Gama zračenje............................................................................................................. 23
2.2.4. Radijacijske metode ..................................................................................................... 24
2.2.4.1. Rendgensko ispitivanje......................................................................................... 25
2.3. Elektromagnetske i magnetske metode.......................................................................... 28
2.3.1. Osnovni principi elektromagnetizma ............................................................................ 28
2.3.1.1. Osnovni zakoni električkog strujanja .................................................................... 28
2.3.1.2. Magnetizam .......................................................................................................... 32
2.3.2. Metoda vrtložnih struja................................................................................................. 36
2.3.2.1. Uvod ..................................................................................................................... 36
2.3.2.2. Vrtložne struje i ispitivanja vrtložnim strujama...................................................... 36
2.3.2.3. Prikaz odziva mjerenja ......................................................................................... 37
2.3.2.4. Vanjski faktori koji utječu na odziv EC sonde ....................................................... 38
2.3.2.5. Raspodjela vrtložnih struja unutar materijala ....................................................... 39
2.3.2.5. Izvedbe sondi za EC metodu................................................................................ 41
2.3.2.6. Prikaz i indikacija rezultata testiranja.................................................................... 44
2.3.2.7. Primjena metode................................................................................................... 44
2.3.3. Metoda rasipanjem magnetskog toka.......................................................................... 45
2.3.3.1. Princip MFL-a ....................................................................................................... 45
2.3.3.2. Ispitivanje MFL metodom ..................................................................................... 46
2.3.3.3. Ispitivanje cijevi..................................................................................................... 46
