FAKULTET ZA POSLOVNI MENADŽMENT
BAR
SEMINARSKI RAD
AKCIONARSKO DRUŠTVO
Mentor: Student:
Prof. dr Uglješa Mrdić Zorica Ljumović, 011/24
Bar, 2025.godina
1. Opšte karakteristike AD
Jak uticaj na razvoj akcionarstva imala je industrijska revolucija. Pojavom novih formi
poslovnih organizacija, odnosno industrijskih preduzeća, javila se sve veća potreba za
kapitalom koji će omogućiti ekspanziju poslovanja. Pokazalo se da emisija akcija predstavlja
efikasan način kojim se mogu obezbijediti ogromne količine kapitala.
Akcija se najčešće definiše kao hartija od vrijednosti koja predstavlja udio u vlasništvu
jedne firme. Osoba koja posjeduje akcije nekog društva je suvlasnik tog društva. Vlasnik
akcija u stvari posjeduje deo kapitala preduzeća i po osnovu veličine svog akcijskog udijela
ostvaruje pravo na
1
:
- Upravljanje,
- Dividendu,
- likvidacioni ostatak.
Akcije ne emituju svi privredni subjekti. One su vezane samo za jedan specifičan vlasnički
oblik preduzeća koja se nazivaju akcionarska društva ili korporacije (corporation).
Pri tome, treba istaći da bez obzira na specifičnost zakonskih propisa, u osnovi se mogu
razlikovati tri osnovne vlasničke forme privrednih organizacija
2
:
1.
privatno preduzeće,
2.
partnerska društva, i
3.
akcionarska društva – korporacije.
Snažan impuls razvoju akcionarstva dala je industrijska revolucija. Nove forme poslovnih
organizacije - industrijska preduzeća - osejćala su potrebu za dodatnim kapitalom kako bi
izvršili ekspanziju poslovanja. Pokazalo se da prikupljanje kapitala putem prodaje akcija
može biti izuzetno efikasan način. Preduzeća su mogla da sakupe velike iznose kapitala
prodajom djelova vlasništva, dok su i sami vlasnici imali određene prednosti, od kojih
posebno treba istaći - ograničenu odgovornost. Uz to, akcijama se moglo slobodno trgovati na
berzi.
Akcionarsko društvo je najmoćniji vlasnički oblik preduzeća u većini privreda
savremenog sveta. Prema leksikonu finansijskih tržišta “akcionarsko društvo se smatra
najčešćim pravnim oblikom organizovanja krupnijih preduzeća, odnosno oblik udruživanja
privatnog kapitala koji se formira uplatom sredstava i kupovinom akcija. Danas skoro da
1
Erić, D.,
Finansijska tržišta i instrumenti
, Beograd, Čigoja štampa, 2003, str.324.
2
Isto, str.325
.
4
nema velikog preduzeća u razvijenim zemljama tržišne privrede, a da nije organizovano u ovu
pravnu formu.
Iako, po pravilu, ima više osnivača, ovo društvo ne može da osnuje i samo jedno lice –
pravno ili fizičko. Osnivanje akcionarskog društva vrši se ugovorom o osnivanju. To je slučaj
kad ovo društvo osniva više pravnih i fizičkih lica. Međutim, kada se kao osnivač javlja samo
jedno lice, tada se osnivanje ovog društva vrši odlukom o osnivanju.
Sama procedura osnivanja akcionarskog društva je veoma komplikovana i zahtijeva niz
dokumenata koja moraju sadržati sledeće podatke: ime i adresa korporacije, svrha i razlozi za
formiranje, iznos kapitala i broj akcija koje su emitovane, opis akcija i pregled vlasničke
strukture, prava i obaveze akcionara, sastav organa upravljanja, imena odgovornih lica, itd.
Akcionarsko društvo se može osnovati na dva načina
3
:
1.
sukcesivno osnivanje
se javlja onda kada osnivači upućuju javni poziv
za upis i otkup emitovanih akcija društva, a to znači kad otkup ovih akcija,
pored njih, vrše i treća lica, i
2.
simulativno osnivanje
koje se javlja onda kada osnivači sami otkupe
emitovane akcije društva i ako se ne upućuje javni poziv u ovom cilju.
Ova društva predstavljaju takve privredne subjekte koji su u registar upisana sa tačno
određenim iznosom osnivčkog – akcionarskog kapitala uplaćenog od strane akicionara –
vlasnika akcija. Kod akcionarskog društva akcionarski kapital podijeljen je na veći broj
akcionara – vlasnika tog kapitala. Sva ostala imovina, u bilo kom obliku van osnivačkog
kapitala, je vlasništvo akcionarskog društva, može postati vlasništvo akcionara samo kod i pri
likvidaciji akcionarskog društva u postupku stečaja.
Kao institucionalan oblik organizovanja preduzeća, akcionarsko društvo ima sledeće bitne
karakteristike
4
:
1.
ima status privrednog (trgovačkog) društva bez obzira na to čime se
bavi,
2.
ima status pravnog lica,
3.
ima osnovni kapital podeljen na jednake djelove – akcije,
4.
ima sopstvenu obavezu i odgovornost prema trećim licima (tu obavezu i
odgovornost nemaju njegovi suvlasnici).
3
Bjelica, V., Radmilović, S., Babić, B., Radičić, M.: Finansije – teorija i praksa, Ekonomski fakultet u Subotici, Novi Sad,
2001, str.44.
4
Erić, D.,
Finansijska tržišta i instrumenti
, Beograd, Čigoja štampa, 2003, str.326.
5
