FAKULTET ZA POSLOVNI MENADŽMENT
BAR
SEMINARSKI RAD
SISTEM PLAĆANJA U ELEKTRONSKOJ TRGOVINI
Mentor: Student:
Prof. dr Dijana Medenica Mitrović Zorica Ljumović, 011/24
Bar, 2025.godina
1. SAVREMENI TRENDOVI U BANKARSTVU
U bankarskom svetu posljednjih decenija stalno je prisutan trend „kreiranja novih bankarskih
proizvoda“ koji je uslovljen zahtjevima i željama potrošača, ali i konkurencijom. Dostignuća
savremene informacione tehnologije i njihova praktična poslovna primjena u velikoj mjeri su
uticale i na svijet bankarstva (Kapor, 2009, str. 328).
Osim toga, danas je zahvaljujući internetu, klijentima više nego ikada ranije pružena mogućnost
prelaska iz jedne banke u drugu (Gupta i Shukla, 2002, str. 99–112).
Značajni faktori koji su izazvali strukturne promjene u bankarskoj djelatnosti odnose se na novu
tehnologiju, rast profitabilnosti, promjene u zahtjevima klijenata, cjenovnu konkurenciju i sl.
Primjenom informacione tehnologije u bankarstvu se smanjuju operativni troškovi banaka i
kamatna marža, kvalitet bankarskih usluga je poboljšan, stvaraju se nove bankarske usluge i
proizvodi, i upravljanje rizicima postaje efikasnije (Vunjak i Kovačević, 2011, str. 273).
Kada se govori o novim bankarskim proizvodima i novim vidovima bankarstva, neophodno je
naglasiti da banke u sve većoj mjeri nastoje da pronađu klijente i da ih vežu za sebe. Banka
mijenja poslovnu filozofiju, koja je prevashodno bila pasivna, a koja postaje proaktivna u
traženju novih poslova (Ćirović, 2011, str. 265).
Naime, promijenjeni uslovi poslovanja u novoj ekonomiji – koju s jedne strane karakteriše rast
značaja uslužnog sektora, a sa druge strane savremene informacione tehnologije – doveli su do
razvoja upravljanja odnosima sa klijentima (engl. customer relationship management – CRM)
kao novog pristupa menadžmentu.
1.1 Razvoj novih bankarskih usluga
Masovnom kompjuterizacijom u bankarskom poslovanju postalo je neophodno formirati
jedinstvenu mrežu podataka jer se umrežavanjem banaka bankarski poslovi obavljaju brže,
sigurnije, kvalitetnije i ujednačeno (Đorđević, 2009, str. 84).
Krstić (2003, str. 494) smatra da se još uvijek – s obzirom na to da smo na početku XXI vijeka –
nalazimo u fazi postepenog prelaska sa tradicionalnog na elektronsko bankarstvo (e-banking),
kao i na upotrebu elektronskog novca. Ubrzani razvoj tehnologije, naročito informacione, doveo
je do mnogo bržeg poslovanja u bankarskim uslugama. Savremeni telekomunikacioni i
4
kompjuterski sistemi predstavljaju tehničku bazu za trenutno prenošenje i obradu podataka. Kao
rezultat ovog načina poslovanja dolazi do inovacije, tj. stvaranja elektronskog bankarstva i
virtuelnih banaka (Ilić, Đorđević i Simonović, 2013, str. 55).
Inovacije u bankarskom poslovanju prevashodno se odnose na tehnologiju platnog prometa i
transfere novčanih sredstava. Distributivne mreže kojima se ostvaruju informacioni i poslovni
kontakti sa bankom u elektronskom bankarstvu jesu: ATM sistemi (bankomati), telefonsko
bankarstvo, sms bankarstvo, internet bankarstvo i mobilno bankarstvo (Momirović, 2008, str.
97–110).
MekGoldrik i Grinland (pomenuto kod: Harrison, 2000, str. 105) nabrajaju tri vrste inovacija
koje su karakteristične za bankarske usluge:
1. trajne inovacije koje nastaju postupnom promjenom bankarskih proizvoda i usluga,
2. kontinuirano dinamične inovacije koje ne slijede utvrđene forme, kao što je npr. prelazak sa
plaćanja gotovinom na plaćanje čekom, a zatim karticom i
3. diskontinuirane inovacije koje predstavljaju novi oblik bankarskih usluga/proizvoda, kao što je
npr. home banking.
Inovaciji svakako prethodi razvoj novih bankarskih proizvoda/usluga koji obuhvata niz
aktivnosti prije lansiranja novog proizvoda/usluge na tržište. Razvoj novih bankarskih
usluga/proizvoda predstavlja interaktivni proces u koji su uključeni stručnjaci iz raznih
funkcionalnih sektora banke, ali i pojedinci van banke. Stepen razvoja, kao i trajanje pojedinih
faza bankarskih proizvoda zavisi od brojnih faktora, npr. od ciljanog tržišta, karakteristika samih
bankarskih proizvoda/usluga, raspoloživih sredstava, uticaja konkurencije itd. Sam proces
razvoja bankarskih proizvoda može da se raščlani na osam faza: generisanje ideja, selekcija
ideja, razvoj koncepta usluge/proizvoda i testiranje, razvoj strategije marketinga, poslovna
analiza, razvoj usluga/proizvoda, testiranje tržišta i lansiranje nove usluge/proizvoda
(komercijalizacija). Međutim, postavlja se pitanje koliko često banka treba da inovira svoje
proizvode? Đorđević smatra da odgovor prevashodno treba tražiti u shvatanju top menadžmenta,
razvoju konkurentnih snaga i želji klijenata (Đorđević, 2009, str. 67).
5
2.1. On-line i off-line sistemi plaćanja
Trenutno na Internetu postoji nekoliko sistema elektronskog plaćanja zasnovanih na digitalnim
novčanicama (digitalni novac).
“Najpoznatiji on-line sistemi su E-Cash firme DigiCash; i NetCash, sistem koji je razvijen na
Univerzitetu južne Kalifornije. Najpoznatiji of-lajn sistemi su Mondex i VisaCash.”
2.1.1.On-line sistem plaćanja
E-Cash
. E-Cash je anonimni digitalni novac čija se ispravnost provjerava on-line, od strane
odgovarajuće finansijske institucije. E-Cash sistem razvila je firma DigiCash, a od 1995. godine
nudi ga Mark Twain Bank iz Sent Luisa. Pored toga, od 1997, u okviru pilot-projekta, E-Cash je
ponudila i Deutshe Bank AG iz Frankfurta. Potrošači povlače digitalni novac sa svog E-Cash
računa upotrebom tzv. slepe metode i skladište ga na fiksnom disku svog računara.
Aktivnosti banke od usvajanja marketing koncepta kretale su se od sporadičnih distributivno -
promotivnih aktivnosti do savremene marketing miks koncepcije koja obuhvata strategijsko
manevrisanje: uslugom, cijenom, distribucijom i promocijom kao elementima ponude. Suština
marketing miksa je u sinergetskom efektu alternativnih kombinacija navedenih instrumenata
(Vunjak et al., 2013).
7
