Estri karboksilnih kiselina
(maturski rad)
1. Uvod
Estri (njem. jez.
Essig-Ather
što je stari naziv za etil-etanoat) su organska
jedinjenja koja nastaju procesom esterifikacije. Njihova opšta formula je:
CnH
2
n+
1
-COO-CnH
2
n+1
.
Dobijaju se u reakciji kiselina i alkohola. Ova jedinjenja su izvedena
zamjenom hidroksilne grupe u karboksilnoj grupi organskih kiselina, ili
zamjenom hidroksilne grupe neorganskih kiselina, alkoksi grupom. Prema
tome, postoje estri karboksilnih (organskih) kiselina i estri neorganskih
kiselina.
Estri karboksilnih kiselina su najvažniji derivati organskih kiselina.
Estri neorganskih kiselina mogu se smatrati derivatima neorganskih kiselina
kod kojih je za ostatak neorganske kiseline, preko kiseonika vezana alkil ili
aril grupa.
Estri daju miris voću, povrću i četinarima.
2. Nomenklatura
Imena estara sastoje se iz dvije riječi, jedna se odnosi na ime alkohola, a
druga na ime kiseline iz kojih su postali. Prema pravilima IUPAC-a
na prvom mjestu dolazi ime alkohola, ali umjesto nastavka -
ol
dolazi
nastavak -
il.
Na drugo mjesto dolazi ime kiseline, samo što umjesto nastavka
-ska
dolazi nastavak -
oat.
Ako je recimo reagovao etanol i etanska kiselina, dobije se estar koji se
naziva etil-etanoat ili etil-acetat (CH
3
-COOC
2
H
5
). Taj naziv je izveden od
etil grupe alkohola i naziva soli etanske kiseline jer se soli etanske kiseline
nazivaju etanoati ili acetati. Isto tako je CH
3
-COONa natrijum-acetat,
odnosno natrijum etanoat, a CH
3
-COOCH
3
je metil-acetat, odnosno metil
etanoat,...
Neki nazivi, formule, mirisi i tačke ključanja
Naziv Formula Miris
tk
0
C
Metil-acetat CH
3
COOCH
3
prijatan
57,5
Etil-acetat CH
3
COOC
2
H
5
prijatan 77
Propil-acetat CH
3
COOCH
2
CH
2
CH
3
na krušku 102
Etil-butirat CH
3
(CH
2
)
2
COOC
2
H
5
na ananas 121
Izoamil-acetat CH
3
COO(CH
2
)
2
CH(CH
3
)
2
na krušku 142
