Univerzitet u Sarajevu
Fakultet političkih nauka
Feriz Džana
Jakdi Merjem
FAŠIZAM I INTELEKTUALCI
Seminarski rad
Sarajevo,2016
1
Univerzitet u Sarajevu
Faklutet Političkih nauka
Feriz Džana
Index br. 25-MoiD/15 , redovan student
Jakdi Merjem
Index br. 115-MoiD/15, redovan samofinansirajući student
Odsjek za politologiju / Međunarodni odnosi i diplomatija
FAŠIZAM I INTELEKTUALCI
Seminarski rad
Predmet: Politička filozofija
Mentor : prof. dr. Šaćir Filandra
Sarajevo, novembar 2016
3
1.UVOD
Fašizam je ideologija koja je već odavno osuđena od širih masa kao antidemokratska,
antiliberalna itd. Termin „fašizam" najčešće se vezuje za ideologiju i politiku fašističke Italije
i nacističke Njemačke, ali istovremeno i za imenovanje ekstremno desne političke opcije u
bližoj prošlosti. Fašizam se smatra ideologijom negativnosti: fašizam je protiv demokratije,
liberalizma, jednakosti. On se, također, često smatra militantnim oblikom desnog
ekstremizma, koji je poslužio kao opravdanje za uskraćivanje osnovnih ljudskih prava
milionima ljudi tokom Drugog svjetskog rata - prava na život, slobodu kretanja i govora.
Ukratko, fašizam se među većinom današnjeg svjetskog stanovništva smatra, možemo
slobodno reći, otjelovljenjem samoga zla.
Međutim, mi smo u ovom radu pokušali ući dublje, u samu srž fašističkog pokreta, tačnije,
pokušali smo reći nešto o ljudima – intelektualcima – koji su doprinijeli samom razoju
fašizma. Tako će u ovom radu biti govora o svim intelektualcima koji su uticali na uspon
fašizma neposredno prije, te za vrijeme Drugog svjetskog rata, u zemljama Evrope; kako u
Italiji i Njemačkoj, zemljama koje se smatraju kolijevkom fašizma , tako i u ostalim
evropskim zemljama u kojima fašizam nikada nije postao zvanična ideologija, tj. u kojima
fašisti nikada nisu uspjeli da preuzmu vlast.
Također, u drugom dijelu rada govorit će se o ljudima koji predstavljaju desničarske,
fašističke pokrete u novijoj historiji Evrope, tačnije, poslije Drugog svjetskog rata. Naime,
iako se može slobodno reći da je fašizam, kao pokret, doživio poraz u Drugom svjetskom ratu
zajedno sa zemljama koje su ga tada predstavljale (Njemačka, Italija), i dan-danas u mnogim
zemljama Evrope postoje razne fašističke stranke i pokreti.
U ovom radu pokušat ćemo vam približiti razmišljanja i stavove svih intelektualaca koji su
doprinijeli razvoju fašizma, kako u njegovom samom nastanku i razvitku (1919-1945), tako i
u novijoj historiji (poslije Drugog svjetskog rata), kada je on već bio osuđen od strane većine
svjetskog stanovništva.
4
2.FAŠIZAM I INTELEKTUALCI (1919-1945)
2.1. NJEMAČKA
Većina intelektualaca , tačnije, pisaca u Njemačkoj su podržavali njen ulazak u Prvi Svjetski
rat. On su to smatrali jedinim načinom odbrane jedne kulturne tradicije od koje zavisi njihova
egzistencija kao umjetnika. Jedan od takvih je bio i Tomas Man, pisac koji mu se radovao i u
potpunosti podržavao rat. Tomas Man je politiku shvatao kao prinudno političko sudjelovanje
svakog pojedinca, što je po njegovom mišljenju bilo kobno za umjetnike.
U ljeto , tačnije u martu 1918. godine potpisan je Brestlitovski mir koji je jamčio sigurnost na
istočnom frontu. Za Vladu je tada ostalo još samo da objavi abduktaciju cara i proglasi
Republiku Njemačku. Maks von Baden objavio je abdikaciju 8. novembra. U januaru 1919.
vojska je ugušila ustanak spartakovaca u Berlinu. Socialdemokratska vlada pala je 6.aprila,
nakon čega je u Minhenu uz veliku zbrku proglašena Sovjetska republika. Nacionalisti nisu
nikako mogli da oproste porglašenje Republike,te još manje potpisivanje Versajskog
sporazuma. Znali su da će ih Versajski ugovor mnogo toga koštati, a najviše časti. Nedugo
zatim francuske i belgijske trupe ulaze u središte Njemačke. Njemačka je svoje ratne dugove
isplaćivala tako što je unišštavala uštede siromašnih i srednje klase, dok su bogati industrijski
magnati samo jačali. Nastala je abnormalna klasna podjela. Tada na njemačku političku scenu
stuoa Njemačka Nacional-socijalistička Radnička Partija. Vođe partije su bili Anton Dreksler,
ekonomist Gotfried Feder i Adolf Hitler. Adolf Hitler je bio najvažnija ličnost partije, bio je
zaštitnik srednje klase. Partija je imala 25 osnovnih tačaka, od kojih se većina odnosila na
Jevreje. U Njemačkoj su postojala dva tioa antisemitizma, postojao je aristokratski prezir
prema Jevrejima, na njihov uspjeh u nauci, umjetnosti, biznisu i ostalim poljima, a drugi tip
je bio antisemitizam kao sujevjerje.
Silno buđenje nacionalne svijesti dali su ideji strašnu moć. Razni intelektualci su pridavali
mnogo pažnje antisemitizmu. Još 1881. godine Eugen Dühring, profesor ekonomije i
flozofije na univerzitetu u Berlinu u svom radu „Die Judenfrage als Rassen, Sitten und
Kulturfrage“ opisuje Jevreje kao najgori element čovječanstva u kojoj je i sama krv opaka
1
.
Hitler je gajio iskrenu mržnju prema Jevrejima, a pritom je tu mržnju iskoristio kao recept za
okupljanje masa.
Godine 1924. objavom knjige „Mein Kampf“ („Moja borba“) to potvrđuje. Hitler je, ustvari,
imao samo jedan cilj : da dođe do vlasti. On je imalo malo intelektualne podrške koja ga je
podsticala, uglavnom od Völkisch nacionalista, koji su doživjeli procvat tek dolaskom Hitlera
na vlast. Njihov predstavnik bio je pjesnik i kritičar Adolf Bartels. Adolf Bartels je tvrdio da
jedna od njegovih najvećih zasluga „jeste to što doprinosi konačnom razdvajanju imeđu
Njemaca i Jevreja u historiji njemačke književnosti.„
1
Alastre Hamilton: „Fašizam i intelektualci (1919-1945)“, „Biblioteka Zodijak“, 39, Beograd, 1971
