REZIME
Saobraćajna signalizacija i oprema puta igra veoma važnu ulogu u saobraćajnom sistemu.
Informisanje učesnika u saobraćaju o raznovrsnim opasnostima, obavezama, naredbama i
obavještenjima, ali i aktivna i pasivna zaštita učesnika u saobraćaju, je jedan od najvažnijih
zadataka saobraćajne signalizacije i opreme puta. U sve kompleksnijem drumskom
saobraćaju, imajući u vidu sve naprednije i modernije tehnologije izvođenja radova ali i same
proizvodnje repromaterijala i poluproizvoda, i pred signalizaciju i opremu postavlja nove
izazove. Novi Pravilnik o saobraćajnim znakovima i signalizaciji na putevima, načinu
obilježavanja radova i prepreka na putu i znakovima koje učesnicima u saobraćaju daje
ovlašćeno lice, objedinjujući tri prirodno bliska područja djelovanja u saobraćaju, pokušava
odgovoriti na postavljeni izazov.
Ključne riječi
:
Saobraćajna signalizacija, oprema puta, horizontalna signalizacija
SUMMARY
Traffic signs and road equipment plays a very important role in the transport system.
Informing participants in traffic on the various risks, obligations, orders and notifications, as
well as active and passive protection of traffic participants, is one of the most important tasks
of traffic signs and road equipment. In an increasingly complex road traffic, bearing in mind
all the advanced and modern technology of works or the same production of raw materials
and semi-finished and before signaling equipment and poses new challenges. New Rules on
traffic signs and road signs and signals, the method of marking works and obstacles on the
road and signs of traffic participants gives the authorized person, combining three naturally
close to the areas of traffic, trying to answer the challenge.
Keywords:
Traffic signs, road equipment, road markings
4
UVOD
Kako bi se u potpunosti shvatio značaj saobraćajne signalizacije, potrebno je ukazati na neke
činjenice. Istraživanja u oblasti percepcije saobraćajnih znakova, koje su vršili Lobanov iz
Rusije i Kobajaši iz Japana, ukazuju na nekoliko veoma važnih činjenica:
Vidno polje vozača, formira se na osnovu mreže fiksacionih tačaka, a osnovna mu je
karakteristika, da se ono povećanjem brzine sužava, šo znači da sa većom brzinom
pažnja vozača skoncentrisana na uže polje
Statistike pokazuju, da u ukupnom vremenu vožnje, koje se obično sastoji u
kontrolisanju putanje vozila, za sagledavanje perspektive puta koristi se 43,2 %
vremena, dok smatraju da sama signalizacija zauzima samo 4,8% ukupne aktivnosti
vozača
Ovo jasno pokazuje da saobraćajni znakovi, koji se postavljaju van ivice kolovoza, moraju da
budu kvalitetni, kako u pogledu primjene elemenata za njihovo projektovanje, tako i samog
materijala za njihovu izradu. Za projektovanje uopšte, pa i projektovanje saobraćajne
signalizacije postoje određeni standari, odnosno, definisana pravila. Posebno u slučaju kada
se radi o putokaznoj signalizaciji, gdje se svaki znaj posebno preračunava, na osnovu visine
slova, koja su proračunata na bazi brzine kretanja, uzimajući u obzir svakako, unapred
definisane elemente.
Poštovanje propisanih pravila, za projektovanje saobraćajne signalizacije, za svakog
projektanta je obavezujuće, jer je to zapravo jedini način, da se informacije, koje se prenose
vozačima, prenose uvijek na jedinstven način sa unapred utvrđenim elementima. Svako
odstupanje od pravila, koja su kao što je već rečeno unapred propisana, dovodi korisnika
sistema u inferioran položaj i situaciju, da na pravi način ne razumije određenu poruku, koju
mu upravo ta signalizacija prenosi, a takođe predstavlja i uputstvo za jegovo dalje ponašanje.
Zato je vrlo važno, da standardi budu kvalitetni i da se ne mijenjaju prema potrebama
projektanata, i u svakom slučaju ne bi smjelo da se improvizuje, tj. da se ne koriste
nestandardizovani elementi, koji su u većini slučajeva, jasni samo projektantima.
5
1. DEFINICIJA HORIZONTALNE SIGNALIZACIJE
Pod horizontalnom signalizacijom
, podrazumijevamo skup posebno oblikovanih
geometrijskih elemenata, (polja, figura i linija), te natpisa, čijim se kombinovanjem (prilikom
projektovanja) i ugradnjom ( na kolovozu) formiraju oznake. Horizontalna signalizacija,
postoji i na drugim saobraćajnim površinama, kao što su:
trotoari
komunikacije unutar parking i garaža
aerodromskim pistama
platformama itd.
Prilika je da se ukaže na razliku između pojma
element
, i pojam
oznaka
u horizontalnoj
signalizaciji. Oznaka je ono što je izvedeno na kolovozu ili na nekoj drugoj površini,
upotrebom nekog materijala, te odgovarajućeg postupka ugradnje. Projektanstki posmatrano,
oznake se sastoje od elemnata koji se najčešće propisuju državnim standardima. U tom
smislu, element, kao što je linija, figura ili strelica, predstavlja najmanju “ strukturu”, koja je
definisana i propisana državnim standardom. HS oznake, horizontalne signalizacije, mogu se
upotrijebiti uglavnom na svim površinama, na kojima postoji potreba da se prostor na neki
način podijeli, kanališe ili definiše. Takve površine, osim pomenutih, postoje u fabričkim
halama, skladištima, na raznim površinama, u lukama, sportskim terenima itd.
Upotreba horizonatlne signalizacije, u samom početku bila je ograničena zbog sporosti
ugradnje, te nerazvijene tehnologije proizvodnje bojila. Tek nakon drugo svjetskog rata,
počinje masovnija upotreba horizontalne signalizacije, obraća se pađnja na razvoj i dizajn
mnogih elemenata, izradu standard i normativa, a paralelno se vrlo brzo razvija i tehnologija
proizvodnje raznih bojila, i drugih materijala, kao i postupci njihove ugradnje. U našoj
zemlji, pojedini elemnti horizontalne signalizacije korišteni su prvi put, prije drugog
svjetskog rata u većim gradovima, i to uglavnom na najvažnijim ulicama. Prilikom
kaldrmisanja ulica, centralna linija, naglašavana je postavljanjem kamenova približno sličnog
oblika, a kod ugradnje kocke, pješački prelazi su označavani metalnim značkama ili pločama
od klinkera (markeri).
7
1.2 Podjela horizontalne signalizacije prema trajnosti
Prema trajnosti oznaka, horizontalna signalizacija može da bude:
Privremena (kratkotrajna) i
Stalna (dugotrajna)
Trajnost horizontale signalizacije, u daljem tekstu HS, predstavlja više karakteristiku
materijala koji je primjenjen za njenu ugradnju. U praksi se koristi kako bi se označila i
namjena HS. Naime,
privremena HS
se primjenjuje u vanrednim situacijama, prilikom
radova na putu ili nekih drugih intervencija na putu ili ulici dok se
stalna
HS koristi u
normalnoj eksploataciji puta ili ulice.
1.3 Podjela HS prema svjetloodbojnosti
Prema (osobini) svjetloodbojnosti, horizontalna signalizacija se dijeli na :
običnu ili bez svjetloodbojnosti, i
svetloodbojnu.
Podjela prema (osobini) svjetloodbojnosti, slična je podjeli vertikalne signalizacije. Međutim,
i ovo je uslovna podjela, jer i privremena i stalna horizontalna signalizacija mogu da budu
izvedene i kao obične i kao svjetloodbojne. Primjena običnih oznaka (bez svjetloodbojnosti)
sve je rjeđa i one se koriste samo za oznake u okviru parkinga, eventualno pristupnih puteva
objektu ili na manje značajnim putevima i ulicama. Svjetloodbojnost oznaka HS je vrlo
značajna u uslovima smanjenog ambijentalnog svjetla (sumrak, noć, kiša i sl.) i svugdje u
svijetu postaje obavezna.
2
2
Vešovič V., Menadžment u saobraćaju“, Saobraćajni fakultet, Beograd, 2003
