OPŠTE O RAZVOJU INFORMACIONIH SISTEMA
1.1. Uvod
Informatika i informacioni sistemi (IS) su u svojoj kratkoj istoriji, oko pet decenija
od prvih početaka praktične primjene računara, prošli kroz niz različitih faza
razvoja. Te faze su imale mnoga imena koja su se brzo mijenjala i, najčešće, isto
tako brzo i nestajala. U toku tog relativno kratkog perioda, razvoj IS je prošao
kroz nekoliko različitih i uočljivih faza razvoja i to:
• elektronska obrada podataka (
EOP
),
• upravljački informacioni sistemi (
UIS
),
• sistemi za podršku odlučivanju (
SPO
).
Osnovna funkcionalna namjena tri faze IS je:
• kod faze EOP - obrada transakcija,
• kod faze UIS - kreiranje informacija,
• kod faze SPO - podrška procesu odlučivanja.
Prve dvije faze su činjenične, odnosno obrađuju podatke i izvještavaju ofizičkim
procesima pošto se oni dese. Za razliku od njih, SPO razmatra
procesemunaprijed, tj. kroz podršku procesu odlučivanja gleda u budućnost,
ispituje moguće alternative i njihov uticaj na budućnost organizacije.
2.
Elektronska obrada podataka
je početna faza u korištenju računara i počinje
50-tih godina uvođenjem komercijalnih računara. Za kraj ove faze se uzima
sredina 60-tih godina, mada to nije uvijek slučaj. U mnogim organizacijama ta
faza je došla do kraja mnogo kasnije, dok je čak moguće da u ekstremnim
slučajevima ona još uvijek traje. Kao razlozi za produžetak ove faze mogu se
navesti ograničeni računarski resursi, tj. zastarjeli računari i neadekvatni
računarski kadrovi. Elektronska obrada podataka se odlikuje jednostavnom
obradom podataka (transakcija) i relativno primitivnim načinima izvještavanja o
postojećem stanju. Osnovna uloga EOP je da automatizuje masovnu ručnu
obradu podataka i time poveća efikasnost ogromnog broja proizvođača koji “rade
sa papirom”. Masovne primjene su u knjigovodstvu, skladišnom poslovanju i
slično.
Upravljački informacioni sistemi
predstavljaju slijedeću fazu u razvoju
računarske obrade podataka. Odlikuju se znatno povećanim računarskim
resursima, naročito u pogledu brzine računara, većom glavnom i sekundarnom
memorijom, savremenijim operativnim sistemom, komunikacijama i
specijalizovanim softverskim paketima. Ova faza počinje sredinom 60-tih godina i
u najvećem broju slučajeva još uvijek traje. Upravljački informacioni sistemi se
odlikuju integracijama po funkcionalnim linijama, kao što su proizvodnja,
marketing itd. Kao i kod EOP, ovi sistemi su uglavnom reaktivni, tj. pokazuju
rezultate pošto su oni već ostvareni. U pojedinim
organizacijama učinjen je korak dalje uvođenjem interaktivnih sistema, najčešće
u cilju planiranja poslovanja.
Sistemi za podršku odlučivanju
nisu samo nova varijanta računarskih
aplikacija. Oni predstavljaju radikalan korak prema potpuno novom načinu
korisnikovog povezivanja sa računarima, odnosno novu tehnologiju upravljanja,
koja reafirmiše važnost informatike, operacionih istraživanja i sistemske analize
za upravljanje I rukovođenje privrednim i drugim sistemima u složenim
uslovima poslovanja. Sistemi za podršku odlučivanju se definišu kao
informacioni sistemi, koji su slični i komplementarni standardnim
informacionim sistemima i imaju za cilj da podržavaju procese donošenja odluka.
Oni predstavljaju simbiozu informacionih
sistema, primjene funkcionalnih znanja i tekućeg procesa analize odlučivanja.
SPO predstavlja interdisciplinarnu oblast za koju su potrebni rezultati i iskustva
iz nekoliko različitih naučnih disciplina. U prvom redu tu spadaju:
• računarske nauke,
• nauka o upravljanju,
• teorija odlučivanja,
• operaciona istraživanja,
• nauka o ponašanju,
• ekonomske nauke.
Tehnološku osnovu za razvoj SPO, u najužem smislu sačinjavaju:
• koncept krajnjeg korisnika,
• interaktivni sistemi,
• baze podataka i sistemi za upravljanje bazama podataka,
• četvrta generacija jezika programiranja,
• informatički centri,
