Institucije Evropske unije

INSTITUCIJE EVROPSKE UNIJE

Evropski savjet
Savjet EU
Evropska komisija
Evropski parlament
Evropski sud pravde
Evropski računovodstveni sud

Ostale institucije

Ekonomski i socijalni komitet
Komitet regiona
Evropska investiciona banka (EIB)

Evropski savjet

- formalno najviša institucija EU
- Nastao je 1974. god. na samitu u Parizu. Potpuno je stavljen u funkciju tek 1986. god.
- Savjet nije pod ingerencijama Suda pravde evropskih zajednica
- Nadležnosti Evropskog savjeta su široke i precizno definisane Ugovorom iz Mastrihta.
- Savjet ima uspješnu praksu u implementaciji važnih ekonomskih procesa (prelazak na evro)
- Ima ključnu ulogu u kreiranju i izboru ekonomskih integracija i reformi.
- Formacijiski, Evropski savjet čine predsjednici država ili vlada zemalja članica
- Evropski Savjet zasjeda najmanje 2 puta godišnje (krajem polugodišta)
- Predsjedavanje Savjetom se dodjeljuje predsjedniku države članice ili njenom predsjedniku vlade,

uvažavajući princip šestomjesečne rotacije.

- Predsjedavajućeg Savjeta servisira Generalni sekretarijat Savjeta ministara.
- Obaveze predsjedavajućeg se odnose na izvještavanje Evropskog parlamenta o svim relevantnim

odlukama donešenim u prethodnom periodu, izvještaje sa održanih zasjedanja i godišnji izveštaj o
funkcionisanju Unije.

Savjet EU

- Savjet Evropske unije (stari naziv Savjet ministara) je najznačajniji organ odlučivanja u EU.
- Za razliku od Evropskog savjeta on je stalno zakonodavno tijelo Zajednice.
- Ugovor iz Mastrihta dodijelio je Savjetu kontrolnu funkciju evropskog sistema centralnih banaka.
- Savjet Evropske unije je sastavljen isključivo od predstavnika država članica na ministarskom nivou.
- Ministre ne mogu predstavljati drugi funkcioneri.
- Savjet Evropske unije ima visoka ovlašćenja u pravosuđu i unutrašnjim poslovima.
- O konkretnim problemima se može odlučivati jednoglasno (konsenzusom) ili kvalifikovanom

(prostom) većinom glasova.

- Poslije sporazuma iz Mastrihta kvalifikovana većina postaje ključna tehnika u donošenju većine

odluka u EU.

- Predsjedavanje Savjetom Evropske unije podrazumijeva šestomjesečno vođenje od strane države koja
predsjedava u šestomjesečnom periodu.
- Predsjedavajući Savjeta ima velika interna, ali i eksterna ovlašćenja.
- Ova pozicija ima veliki značaj za zemlju koja predsjedava Unijom u šestomesečnom mandatu.

Evropska komisija

- Evropska komisija je važno zakonodavno, izvršno, dijelom čak i (kvazi) sudsko tijelo Unije.
- Evropska komisija predstavlja centralni organ EU (Vlada Zajednice).
- Izvršava operativne zadatke u Uniji uz ovlašćenja koja prevazilaze ingerencije vlada njenih članica.
- Zadužena je za provođenje zajedničkih politika EU i kao izvršni organ implementira odluke Savjeta

Evropske unije.

- Evropska komisija je zadužena za procedure projektovanja i bilansiranja budžeta.
- Evropska komisija upravlja strukturnim fondovima, socijalnim fondom, Evropskim fondom za

regionalni razvoj i Evropskim fondom za poljoprivrednu orijentaciju i garancije.

- Mandat članova Komisije traje pet godina i može se obnoviti.
- Komesare biraju zemlje članice, dok se ratifikacija Komisija vrši u Evropskom Parlamentu.
- Predsjednika Evropske komisije bira Savjet Evropske unije kvalifikovanom većinom.
- Predsjednici su birani uglavnom od premijera ili ministara ekonomije i finansija zemalja članica EU.
- U okviru Komisije djeluju Generalni direktorati (ili Generalne direkcije) kao važne institucije

realizacije planiranih ciljeva i provođenje zajedničkih evropskih politika.

Evropski parlament

- Evropski parlament je visoki zakonodavni organ Evropske Unije.
- Evropski parlament ima pravo imenovanja i raspuštanja (npr. potvrđuje izbor Evropske komisije

koju može čak i raspustiti odlukom dvotrećinske većine).

- Parlament može istraživati slučajeve korupcije većih razmjera, kršenje postojećih zakona i propisa ili

nenamjenska trošenja sredstava.

- U oblasti fiskalne politike Parlament posjeduje limitirane nadležnosti
- Članovi Evropskog parlamenta se biraju na period od 5 godina (jedna trećina članova su žene).
- Mjesto zasjedanja Evropskog parlamenta je Strazbur (vanredne sjednice - Brisel)
- Parlament servisira generalni sekretarijat koji je lociran u Luksemburgu.
- Evropski parlament sa Savjetom ministara zajednički odlučuje o pitanjima koja su izuzetno značajna

za funkcionisanje i razvoj EU.

- Evropski parlament ima važne ingerencije nad Evropskom komisijom i Savjetom Evropske unije

kada je riječ o političkoj kontroli (npr. ima ingerencije odlučivanja o prijedlogu izglasavanja
nepovjerenja Evropskoj komisiji).

Evropski sud pravde

- Evropski sud pravde je vrhovna sudska institucija EU.
- Sud ima tri osnovne nadležnosti:

1. zakonito provođenje Ugovora i drugih regulativa EU.
2. rješavanje sudskih sporova.
3. Sud je nadležan za pružanje pomoći nacionalnim zakonodavstvima.

- Evropski sud zasjeda u Luksemburgu.
- U svom sastavu Sud pravde ima po jednog sudiju iz svake zemlje članice.
- Pored njih, Sud ima i opšte pravobranioce.
- Sudije i advokati se imenuju na mandatni period od šest godina. (Mandat im može biti obnovljen).
- Odlukom Savjeta Evropske unije iz 1988. god. Evropskom sudu pravde je pridružen Prvostepeni sud.
- Ingerencije Prvostepenog suda su rezervisane za sporove između institucija EU i firmi.
- Evropski sud pravde je krajnja instanca razrješavanja sporova, sprovođenja
ugovora i implementacije regulative na cijelom području Unije.

- U organizacionoj strukturi banke dominiraju Savjet guvernera, te Administrativni savjet i Upravni

komitet.

- Savjet guvernera ima ključnu ulogu u odlučivanju (okuplja ministre koje postavljaju države članice

EU (jedan ministar iz svake države).

- Administrativni savjet, koji ima ekskluzivnu nadležnost za finansijske operacije, donosi konačne

odluke o davanju garancija, kredita i zaključenja ugovora (čini ga 25 članova i 13 zamjenika koji su
nezavisne i kompetentne ličnosti koje u svom radu odgovaraju samo Evropskoj investicionoj banci.

- Upravni komitet je zadužen za servisiranje redovnih dnevnih poslova.

REGIONALNE INTEGRACIJE

Regionalne integracije su specifičan vid udruživanja različitih ekonomskih, političkih ili geografskih

prostora.

Zona slobodne trgovine je preferencijalni sporazum između država (članice ukidaju međusobne

carine, ali mogu zadržati zatečene carinske stope za vanjsko tržište).

- Carinska unija je oblik ekonomske integracije koji predstavlja složeniju varijantu zone slobodne

trgovine (razlika se ogleda u primjeni carinske politike). U okviru carinske unije, članice prema
nečlanicama unije formiraju zajedničku carinsku tarifu. Ključna prednost carinske unije nad zonom
slobodne trgovine je u tome što nema skretanja trgovine. Tako se uvoznici iz carinske unije i
proizvođači iz trećih zemalja sprečavaju da za uvoz koriste zemlju sa najnižim carinskim stopama.

- Zajedničko tržište - Svi tržišni akteri na zajedničkom tržištu imaju jednaka prava i obaveze, bez

obzira na zemlju porijekla ili mjesta gde je registrovano sjedište.

- Ekonomska i monetarna unija predstavlja najkompleksniju integracionu strukturu koja sa može

formirati u savremenom svijetu (sve članice prihvataju jedinstvenu valutu, a samim tim, i vođenje
zajedničke monetarne politike).

- Ekonomska i politička unija predstavlja sveobuhvatniju integraciju federacije i njenih članica (npr.

SAD).

- Sporazum o preferencijalnoj carinskoj tarifi koji podrazumijeva niže carinske stope u međusobnoj

trgovini među zemljama potpisnicama u odnosu na stope primjenjene za ostale zemlje.

- Djelimična carinska unija - prelazni period do stvaranja potpune carinske unije.

Istorija evropskih i drugih integracija

- Evropska zajednica je nastala 1957. god. kao carinska unija.
- Prema trećim zemljama je uspostavljena zajednička tarifna politika (CET).
- Evropska zona slobodne trgovine (EFTA) je osnovana 1960.god. Danas su članice ove integracije

Norveška, Švajcarska, Island i Lihtenštajn.

- Evropska zajednica1973.god.zajedno sa drugim članicama Evropske zone slobodne trgovine (EFTA)

formira zonu slobodne trgovine (FTA). Ukidaju se sve trgovinske barijere za proizvode između
članica ove asocijacije.

- 1992. godine došlo je do uspostavljanja jedinstvenog evropskog tržišta (ukidanje svih necarniskih

barijera i spriječavanja favorizovanja domaće proizvodnje u odnosu na druge zemlje).

OSNOVNI MAKROEKONOMSKI POKAZATELJI EU

Osnovni podaci o EU

EU je najviši dostignuti stepen integracije suverenih država.

Dan EU je 9. maj, a himna ''Oda radosti'' (iz Devete Betovenove simfonije).

Danas EU čini 27 zemalja članica: Velika Britanija, Grčka, Danska, Njemačka, Francuska, Italija,

Austrija, Holandija, Belgija, Estonija, Kipar, Irska, Letonija, Litvanija, Luksemburg, Mađarska,
Švedska, Španija, Malta, Poljska, Portugal, Češka, Slovačka, Slovenija, Finska, Bugarska, Rumunija
i Hrvatska. Zemlje kandidati za prijem: Makedonija, Turska. Potencijalni kandidati su: Srbija, Bosna
i Hercegovina, Albanija i Crna Gora.

Stanovništvo

Sa oko 500 miliona stanovnika EU je treća demografska grupacija u svijetu (poslije Kine i Indije).

- Ovo EU omogućava korišćenje pozicija velikog tržišta.

Oko 70% stanovnika Unije živi u 6 najvećih država.

Društveni proizvod

- Društveni bruto proizvod je BDP je najvažniji makroekonomski agregat.
- U apsolutnom iznosu, prihodu EU najviše doprinose ekonomije Njemačke, Velike Britanije,

Francuske, Italije i Španije.

Inflacija

- Stopa inflacije je prosječna promjena (rast) nivoa cijena.
- U razvijenim privredama inflacija ima tolerantan nivo kada se kreće u intervalu 0-4% na godišnjem

nivou.

- Dugoročno, inflacija u EU je bila stabilna i kretala se u rasponu od 2-2,5%. Zatim je u 2008. god.

došlo do visokog rasta cijena, da bi se krajem 2008. i početkom 2009. god. cijene spustile na do sada
nezabilježen nivo.

Investicije

- Makroekonomski aspekti investicija su važni za stabilnost svake privrede.

Nezaposlenost

- Nezaposlenost je ozbiljan problem svake nacionalne privrede, bez obzira na njenu veličinu, stepen

razvijenosti ili karakter državnog uređenja.

- Stopa nezaposlenosti je osnovni pokazatelj stanja u ovoj oblasti (od 5 do 8% prihvatljiva, jer punu

zaposlenost nije moguće ostvariti).

Problemi nezaposlenosti i socijalna politika EU

- Socijalna politika je neodvojiva od ekonomske politike (od visine socijalnih davanja zavisi