UNIVERZITET CRNE GORE
FAKULTET POLITIČKIH NAUKA
STUDIJSKI PROGRAM: Politikologija
SEMINARSKI RAD
IZBORNI SISTEM U CRNOJ GORI OD 1991. do 2016. GODINE
PROFESOR: STUDENT:
Prof. dr Srđan Darmanović Miloš Perović
Podgorica, 2017.godine
2
Sažetak
U ovom radu bavićemo se izbornim sistemom u Crnoj Gori od uvođenja višepartizma i prvih
višepartijskih izbora 1990.godine pa do poslednjih parlamentarnih 2016. godine. Ukazaćemo na
na vrstu izbornog sistema, način raspodjele glasova, o karakteru izbornih jedinica, izbornim
cenzusima, tipu i načinu glasanja kao i o ustavno pravnom okviru izbornog sistema u Crnoj Gori
od 1990.godine. U veoma kratkim crtama prikazana je i slika „razvoja“ izbornog sistema do
uvođenja vušepartizma. Podrobnije se analiziraju parlamentarni i predsjednički izbori. Jedno od
istraživačkih pitanja koje su u fokusu interesovanja istraživača jeste,
koliko je postojeći izborni
sistem u Crnoj Gori (bio) podsticajan za razvoj demokratije.
Klučne riječi: izborni sistem, izborne jedinice, cenzus, tip glasanja, parlamentarni izbori,
predsjednički izbori, afirmativna akcija.
4
1. UVOD
Danas, u savremenoj političkoj nauci postoji veliki broj definicija izbornih sistema. No, on u
osnovi predstavlja „institucionalni modus unutar kojega birači izražavaju svoje političke
preferencije u obliku glasova i unutar kojega se glasovi birača pretvaraju u mandate.”
1
U tom
smislu izborni sistem je dio šireg izbornog prava koji u sebi uključuje izborni obrazac (većinski
ili proporcionalni), izborne jedinice, izborno takmičenje, glasanje, metode pretvaranja glasova u
mandate i izborni cenzus.
U svim zemljama na tlu nekadašnje Jugoslavije danas se jasno može uočiti dominacija
proporcionalnih izbornih sistema. Kao i u većini postkomunističkih zemalja i u navedenoj grupi
država bio je vidan postupan prelazak sa većinskih na proporcionalne izborne sisteme, što su
uglavnom određivale tadašnje političke elite u skladu sa vlastitim interesima.
Međutim, u Crnoj Gori situacija je bila malo drugačije, makar kada je u pitanju bio prelazak sa
većinskih na proporcionalne sisteme. Posebnost izbornog sistema Crne Gore predstavlja
činjenica da je u njoj od uvođenja višepartizma, 1990. godine postojao proporcionalni izborni
sistem.
2
Jedino je u međuvremenu varirao broj izbornih jedinica (1-14), kao i visina izbornog
cenzusa od 3 do 5%. U skladu sa važećim crnogorskim Zakonom o izboru odbornika i poslanika
u Crnoj Gori se primjenjuje proporcionalni izborni sistem sa zatvorenim listama. Birač može
glasati samo za jednu izbornu listu sa glasačkog listića a glasa se zaokruživanjem rednog broja
ispred naziva izborne liste za koju se glasa, odnosno zaokruživanjem naziva liste ili imena i
prezimena nosioca liste. Raspodjela mandata vrši se upotrebom sistema najvećeg prosjeka,
odnosno u skladu sa D'Ontovim metodom. U raspodjeli mandata učestvuju izborne liste koje su
dobile najmanje 3% od ukupnog broja važećih glasova u izbornoj jedinici. Stoga, ne postoji
mogućnost da birač iskazivanjem svoje preferencije za jednog ili više ponuđenih kandidata utiče
na redosljed, odnosno na to koji kandidat će biti izabran sa partijske liste na osnovu osvojenih
preferencijalnih glasova, već to čine partije prilikom predaje izbornih lista. Danas je celokupna
teritorija Crne Gore definisana kao jedna izborna jedinica.
1
Izborni sustav, u: Mirjana Kasapović, Izborni leksikon, Politička kultura, Zagreb, 2003, str. 160-1.
2
Pavićević, Veselin „Izborni sistem Crne Gore”, u: Dragica Vujadinović, Lino Veljak, Vladimir Goati i Veselin
Pavićević (urs), Između autoritarizma i demokratije: Srbija, Crna Gora i Hrvatska, Knjiga I, Institucionalni okvir, str.
215.
5
Interesantno je primijetiti da je Crna Gora, na izlasku iz jednopartijskog sistema početkom 1990-
ih učinila institucionalni izbor koji nije imao uporišta u njenoj istoriji, niti je bio tipičan za odnos
snaga glavnih aktera u prvoj fazi tranzicije. Crna Gora nikada u svojoj istoriji prije pada
komunističkog sistema nije bila demokratska zemlja. „U periodu od skoro tri vijeka smjenjivali
su se razni oblici autoritarne i personalizovane vlasti. Dok je postojala kao nezavisna država za
vrijeme vladavine dinastije Petrović, više od vijek i po, do 1851. godine, bila je nasljedna
teokratija, zatim autoritarna knjaževina i, u jednom kratkom periodu, aspolutna monarhija.
Nakon ulaska u Jugoslaviju, dinastija je promijenila ime i više nije bila domaćeg porijekla, ali je
autoritarni monarhizam ostao na snazi, čak se u posljednjoj fazi izvrgao i u otvorenu diktaturu.
Konačno, u socijalističkoj Jugoslaviji, Crna Gora je, kao i sve sastavne republike, imala
jednopartijski komunistički sistem. Vlast je ponovo bila personalizovana, ovoga puta na nivou
federalne države u liku maršala Tita, ali su kopije ovakvog tipa vladanja postojale i na nivou
federalnih jedinica, pa i u Crnoj Gori. Imajući u vidu taj neprekinuti kontinuitet personalizovane
vlasti, nije iznenađenje da se, naročito u vrijeme dinastije, u Crnoj Gori za vladara odomaćio
izraz “gospodar”, jer je vladavina zaista imala sve elemente “gospodarstva”.
Bez obzira na navedeno, u Crnoj Gori su održavani izbori sa više učesnika (proto-partija, kvazi-
partija, partija), ali bi se o demokratiji u tim slučajevima teško moglo govoriti. Rivalstvo prvih
crnogorskih političkih grupa/partija, “klubaša” (Klub Narodne stranke) i “pravaša” (Prava
Narodna stranka), u posljednjem periodu kraljevine Crne Gore bilo je potpuno u sjenci moćne
vladalačke figure knjaza, pa zatim kralja Nikole. Izbori su održavani i u kraljevini Jugoslaviji, do
uvođenja diktature 1929. godine, kao i za vrijeme relativno kratke vladavine regenta Pavla
Karađorđevića, do sloma zemlje u ratu 1941. “Izbore” u socijalističkoj Jugoslaviji jednostavno
ne treba računati, iako su održavani u pravilnim ciklusima, svake četiri godine. Radilo se zapravo
o ritualnoj podršci vladajućem SKJ/SKCG.
Činilo se veoma važnim postaviti kratku istrorijsku sliku „izbornih sistema“ u Crnoj Gori do
1990.godine sve u cilju boljeg razumijevanja događaja nakon pomenute godine. U nastvaku rada
ćemo, kako i naslov ukazuje, detaljnije analizirati pomenute osnovne karakteristike izbornog
sistema u Crnoj Gori u poslednjih dvadeset i pet godina. Glavni cilj ovog istraživačkog rada jeste
da analizom prikuplenih podataka ukaže na to koliko je izborni sistem od prvih višepartijskih
izbora pa do danas bio podsticajan za razvoj demokratije u Crnoj Gori.
