Kalijum u ishrani biljaka

RUDOLF KASTORI

ŽARKO ILIN

IVANA MAKSIMOVIĆ

MARINA PUTNIK-DELIĆ

KALIJUM U ISHRANI

BILJAKA

-KALIJUM I POVRĆE-

KALIJUM U ISHRANI BILJAKA

-KALIJUM I PO

ĆE-

R. KAST

ORI, Ž. ILIN

I. MAKSIMO

VIĆ, M. PUTNIK-DELIĆ

Rudolf Kastori
Žarko Ilin
Ivana Maksimović
Marina Putnik-Delić

KALIJUM U ISHRANI BILJAKA

- KALIJUM I POVRĆE -

POTASSIUM IN PLANT NUTRITION

- POTASSIUM AND VEGETABLES -

NOVI SAD 2013

III

P r e d g o v o r

Prosperitet čovečanstva u velikoj meri zavisi od biljnog sveta. Biljke

obezbeđuju čoveku hranu, sirovine, energiju, humanu sredinu i uopšte
uslove za život. Povećanje svetske populacije nameće potrebu za stalnim
povećanjem proizvodnje hrane. Predviđa se da će broj stanovnika na Zemlji
do 2025. godine dostići osam milijardi i zbog toga je potrebno proizvodnju
hrane povećati za oko 50%, u cilju zadovoljavanja povećanih potreba za
hranom. Povećanje proizvodnje hrane je imperativ za opstanak i razvoj
ljudske populacije. Optimalna mineralna ishrana je od izuzetnog značaja za
rast i razviće biljaka i za njihovu organsku produkciju. Zahvaljujući tome,
poznavanje osnovnih principa, zakonitosti i prakse mineralne ishrane
biljaka, pored naučnog, ima i izuzetan praktični značaj. Intenziviranje
biljne proizvodnje, gajenje novih biljnih vrsta i genotipova, uvođenje novih
sistema i tehnologija gajenja biljaka, širenje poljoprivrednih površina na
zemljišta i u klimatske uslove koji nisu najpovoljniji za biljnu proizvodnju,
čuvanje životne sredine od zagađenja, novi zahtevi za kvalitetom
proizvoda i drugo, nameću stalno nove, i sve složenije probleme u vezi
sa ishranom biljaka. Za njihovo rešavanje, pored ostalog, neophodno je
solidno poznavanje osnovnih principa, ali i novih naučnih i praktičnih
saznanja u oblasti mineralne ishrane biljaka, a u okviru toga sagledavanje
uloge pojedinih elemenata u životnim procesima biljaka. Od optimalne
mineralne ishrane biljaka ne očekuje se samo postizanje maksimalnih,
ekonomski isplativih prinosa, već istovremeno i proizvodnja biološki i
tehnološki punovredne hrane, odnosno proizvoda, na principima očuvanja
životne sredine i održivog razvoja.

Mineralna ishrana biljaka zavisi od prisustva i odnosa za njih

neophodnih 17 elemenata. Među njima izuzetno važno mesto zauzima
kalijum, koji je neophodan makroelement za sve žive organizme. Od svih
katjona, biljke u najvećoj količini usvajaju kalijum. Kalijum ne ulazi u sastav
organskih jedinjenja biljaka, ali i pored toga, neposredno ili posredno utiče
na brojne životne procese biljaka i time na njihovu organsku produkciju.
Stoga je optimalna obezbeđenost biljaka kalijumom od velikog značaja za
postizanje visokih i stabilnih prinosa dobrog kvaliteta. Cilj autora je bio da
obuhvate celokupnu problematiku ishrane biljaka kalijumom. Razmatrani
su problemi sadržaja i dinamika kalijuma u zemljištu, njegova fi ziološka i
biohemijska uloga, uticaj na rast i razviće, kalijumova đubriva i utvrđivanje
potrebe za đubrenjem kalijumom. Na osnovu brojnih saznanja pogrešno
je značaj ishrane kalijumom svesti samo na njegov uticaj na prinos biljaka.
Optimalna ishrana biljaka kalijumom znači znatno više. Stoga je u knjizi
detaljno ukazano i na značaj optimalne obezbeđenosti biljaka kalijumom,
na njihovu tolerantnost prema bolestima i štetočinama, nepovoljnim

ekološkim uslovima, biološku i tehnološku vrednost proizvoda, skladištenje,
kao i na značaj sadržaja kalijuma u biljkama sa stanovišta zdrave ishrane
ljudi.

Potrebe pojedinih biljnih vrsta i genotipova za kalijumom su različite.

Povrtarske vrste većinom se ubrajaju u kalifi lne biljke. Stoga je njihovo
optimalno obezbeđenje kalijumom od posebnog značaja. Specifi čnost
povrtarstva čini veliki broj vrsta sa posebnim zahtevima u mineralnoj
ishrani i različiti sistemi proizvodnje povrća. Pored navedenog, povrtarstvo
predstavlja jednu od najintenzivnijih grana biljne proizvodnje. Povrće je
sirovina za različite oblike prerade, odlikuje se velikim sadržajem hranljivih
i zaštitnih materija značajnih u ishrani ljudi. Zahvaljujući navedenim
odlikama povrće zauzima važno mesto u ukupnoj proizvodnji hrane, a i
ima veliku ekonomsku važnost. Pomenute specifi čnosti povrća, odnosno
povrtarstva, bile su osnovni razlozi zbog kojih smo se odlučili da detaljnije
razmatramo ishranu povrća kalijumom.

Naučne postavke u knjizi temelje se na saznanjima do kojih su autori

došli korišćenjem literatrure, ali i na rezultatima sopstvenih ispitivanja
i istraživanja pojedinih problema. Citirana literatura, posebno novija,
omogućava čitaocu da sagleda pojedine probleme i stekne uvid u pravce
istraživanja u oblasti ishrane biljaka kalijumom, s posebnim osvrtom na
povrće. Autori se nadaju da će knjiga biti korisna svim čitaocima koji žele
da prošire svoje znanje iz ove oblasti.

Smatramo svojom dužnošću da se zahvalimo recenzentima rukopisa

prof. dr Borivoju Krstiću, prof. dr Darinki Bogdanović i prof. dr Vladanu
Markoviću na korisnim predlozima za poboljšanje teksta. Posebno se
zahvaljujemo International Potash Institute - IPI (Horgen, Švajcarska) i
Yara International ASA (Norveška) na velikodušnoj fi nansijskoj podršci.
Zahvaljujemo se, takođe, Poljoprivrednoj stručnoj službi „Sombor” d.o.o.
Sombor na fi nansijskoj pomoći za objavljivanje ovog dela.

Autori

optimal plant supply with potassium, plant tolerance to diseases and pests,
adverse environmental conditions, biological and technological value of
the products, storage, and importance of potassium in plants from the
standpoint of human food safety.

Potassium demands of individual plant species and genotypes are

diff erent.Vegetables are mostly regarded as potassium-loving plant species,
which is why their optimal supply is very important. A large number
of species with specifi c demands for mineral nutrition is what makes
vegetable gardening so specifi c, as well as diff erent production systems.
Additionally, vegetable production is one of the most intensive branches of
plant production. Vegetables are used for diff erent processed products, and
with high contents of nutrients and protective agents it is very important
for human nutrition. Owing to all these features, vegetables are very
important in the total food production, plus it is of great economic value.
Th

e mentioned specifi cities of vegetables and vegetable growing have been

the underlying cause of our decision to look into vegetable nutrition with
potassium in details.

Scientifi c presumptions given in this book have been based on

various references as well as our own research on individual issues.
Th

e cited references, especially those of recent date, allow the reader to

understand specifi c issues and gain insight into research on plant nutrition
with potassium, with a special focus on the vegetables. Authors hope that
this book will be useful to all readers who seek more information on this
topic.

It is our duty to acknowledge the manuscript reviewers Profes-sor

Borivoje Krstić, Professor Darinka Bogdanović and Professor Vladan
Marković for their useful suggestions on manu script improvements. We
express our deepest gratitude to the International Potash Institute - IPI
(Horgen, Switzerland) and Yara International ASA (Norway) for their
generous fi nancial support. We are also thankful to Extention Service
„Sombor” d.o.o. Sombor for fi nancially supporting this book.

Authors