1.Nastanak i razvoj SMO kao naucne discipline
SMO naročito su aktuelni kao naučna disciplina od II sv.rata, pa do danas. Ipak, ne može
se poreći da postoje knjige i druga autorska dela koja govore o međudržavnim odnosima i
mnogo ranije kroz vekove. Primer za to je Tukididovo delo „Istorija Peleponeskog rata“ koji je
trajao od 431.g.pn.e – 404.g.p.n.e, a oličava sukob grčkih država poput Sparte i Korinta. U ovom
delu Tukidid govori o samim odlikama rata, savezništvima, te podeli teritprija. Iz ovog ugla
posmatranja može se reći da je to delo svojevrsna preteča SMO. Nisu samo njegova dela bitna
za SMO, ističu se i Platonova, Aristotelova dela. Sa druge strane i N.Makijaveli je imao velik
uticaj na SMO objavljivanjem svog dela „Vladalac“ u kome govori o brojnim državama na
Apeninskom polustrvu, njihovim odnosima, sukobima, te načinima na koji je vlast u njima
organizovana.
Ističe se da se SMO kao naučna disciplina razvijaju naročito nakon II sv.rata iz sledećih
razloga:
a) Razvoj vojne tehnologije,
b) Razvoj međunar.kontakata u regionalnim i svetskim okvirima,
c) Neravnomeran ekonomski razvoj (razvoj Zapada Evrope uz pomoć Maršalovog
plana, a Istoka socijalističkom saradnjom),
d) Pojava globalizacije nastala padom Berlinskog zida, te kraja Hladnog rata.
Iako mnogi ističu da se SMO-i kao naučna dispciplina razvili u Americi, to ipak nije slučaj.
Prva katedra za SMO osnovana je 1919.godine na univerzitetu u Velsu (grad Aberisvajt), a
katerdra je nosila ime po Američkom predsedniku u vreme I sv.rata, Vudrou Vilsonu. Ova
disciplina na značaju dobija naročito nakon raspada antihitlerovske koalicije. SMO su kao
disciplina zaživeli na zapadu, dok se na istoku nisu proučavali. Smatralo se na istoku da
politikologiju treba posmatrati kroz socijalizam i političke sisteme soc.država, a ne kroz
disciplinu poput SMO-a, koji su kapitalistička tvorevina. SMO kao disciplina jeste bliska
disciplinama poput svetske politike, međunarodne politike, te globalne politike, ali nije ista po
predmetu i metodu izučavanju sa ovim disciplinama.
ZAKLJUČAK BI BIO: PREDMET, FUNKCIJA, ULOGA OVE NAUČNE DISCIPLINE JESU
DA ANALIZIRA, TUMAČI I RAZJAŠNJAVA DINAMIKU SMO IZMEĐU POSTOJEĆIH
SUVERENIH DRŽAVA U SAVREMENOM SVETU, IZMEĐU DRŽAVA I DRUGIH
SUBJEKATA MEĐ.ODNOSA, REGIONALNIH I MEĐUNARODNIH ORGANIZACIJA,
NVO I POJEDINACA, DA POKUŠA DA RAZUME TE ODNOSE I DA U OKVIRU TOGA
UTVRDI IZVESNE ZAKONITOSTI I TENDENCIJE, DA NA BAZI NJIH POKUŠA DA
PREDVIDI ODNOSNO UTVRDI SMEROVE RAZVOJA TIH ODNOSA.
2. SMO i diplomatija
Diplomatija je grana politike koja se bavi odnosima između država; veština zastupanja interesa
jedne države, vlade, vladara ili društvene grupe u inostranstvu, u međunarodnim pregovorima, u
spoljnjoj politici uopšte. Potiče od reči diploma, što u prevodu znači „presavijen na
pola“.Bilateralna diplomatija je oblik međunarodnih odnosa između dve države bilo da se odvija
kroz povremene ili kroz stalne diplomatske kontakte. To je saradnja između dve države na
osnovu njihove saglasnosti i u okvirima normi međunarodnog prava. Bilateralna diplomatija
predstavlja najstariji i najrasprostranjeniji oblik međunarodne saradnje među državama, a
specifična je po postojanju stalnih diplomatskih predstavništava (ambasada) koje se uspostavljaju
na osnovu obostrane saglasnosti.
BLISKA JE SA DISCIPLINAMA POPUT DIPLOMATIJE.Diplomatija jeste naučna disciplina
koja se usko bavi spoljnom politikom država međusobno, te zakonitostima i pojama u spoljnoj
politici, načinu komuniciranja, pregovaranja i sl.
3. Drzave i nacije kao subjekt SMO
Osnocni subjekti međunarodnih odnosa su suverene države koje postoje u današnjem svetu.
Čitava disciplina je zasnovana na proučavanju istorijata i aktuelnog stanja odnosa između
suverenih država sa pokušajem utvrđivanja zakonitosti i predviđanja trendova budućih odnosa
između njih. Ono što je specifično jeste njihova različita priroda, veličina, geografska
rasprostranjenost i snaga.
Najveća država po prostranstvu je Rusija, zatim Kanada zatim Kina pa SAD. To automatski ne
označava političku i ekonomsku snagu svake od tih država jer je redosled u ekonomskoj snazi
drugačiji, a redosled u političkoj snazi i uticaji u savremenom svetu takođe različiti. Singapur
recimo, iako je prostorno mali ima jedan od najvećih nacionalnih dohodaka po glavi stanovnika.
Veliki je broj država koje postoje u savremenom svetu od kojih neke nisu članovi UN, različita je
priroda njihovog ustrojstva i političkog sistema. Velika je raznolikost sržava koje postoje u
savremenom svetu od veličine ekonomske razvijenosti i snage demokratske tradicije, ustrojstva
ustavnosti ili ustavne fundiranosti ljudskih prava do vojne snage i uticaja u svetu. Neku autori
kažu da su nacije takođe subjekti međunarodnih odnosa. Recimo, iako UK sastavljeno od više
delova i u među komuniciranju se mstra jednim subjektom među odnosa u okviru UK se
Škotska, VelS, Severna Irska i Engleska se vrlo često tretiraju kao zasebni subjekti međunarodnih
odnosa (fudbalska utakmica) .dakle to su zasebne nacije koje su imale svoje državne tvorevine u
istoriji i koje su u toku istorije zbog različitih interesa,zastite od zajedničjkih neprijatelja sklapale
saveze i formirale zajedničke državne tvorevine ali su ostajali subjekti međunarodnih odnosa.
politikom prodaje ili zabrane prodaje oružja nekim zemljama mogu i te kako da utiču na
savremene međunarodne odnose. Poznato je da se ilegalinim kanalima oružje prodaje i onima
koji su u ratnim sukobima.Nedavno je Stiven Spilberg odbio počasnu ulogu glavnog savetnika za
spektakle za vreme kineskog domaćinstva u Olimpijskim igrama 2008 u znak protesta zbog
prodaje kineskog oružja sudanskoj vojci koja guši pobunu u provinciji Darfur.Zna se da su
izvoznici oružja naročito bazirani na ugovorima o prijateljstvu i saradnji između njihove i neke
druge zemlje važan faktor uticaja u međunarodnim odnosima.Dakle,veliki prozvođaći oružja
imaju interese da prodaju oružje i time stiču ogromne profite i samom činjenicom odobravanja
ili zabrane naoružavanja pojedinih zemalja na direktan način utiču na savremene međunarodne
odnose.
Lobi (lobby) je u USA kontekstu i po definiciji pojedinac ili grupa koji pokusavaju da izvrse
uticaj nad zakonodavstvom ili ostalim akcijama vlade. Uglavnom se radi o organizovanim
grupama.
Lobiranje (engleski: lobby) je izraz koji u najširem smislu označava aktivnosti kojima
se neka organizacija, najčešće država, nastoji uvjeriti da prihvati određenu politiku. Naziv za
pojedince i grupe kojima je zajedničko lobiranje za isti cilj se nazivaju lobi.U užem smislu
lobiranje znači profesionalnu aktivnost usmjerenu u cilju utjecaja na državne organe, najčešće
parlament i druga zakonodavna tijela. Profesionalci koji se bave tim poslom se nazivaju
lobistima.Mnoge države u nastojanju da spriječe korupciju strogo reguliraju lobističke
aktivnosti..
Grupe za pritisak (pressure groups) ili interesne grupe su grupe (nevladine organizacije) koje ne
žele da postanu vlada već žele da utječu na vladu-zastupnike (u donošenju odluka itd.)Postoje
dvije vrste grupa za pritisak: promotivne (cause groups) i protektive (promotional groups) grupe.
6. Teorija sistema, podsistema,i teorija otvorenog regionalizma
U SMO deluje preko dvesta država. Sve te države zajedno, a neke su grupisane po određenim
kriterijumima u ekonomske, političke ili vojne integracije sačinjavaju sistem međ. odnosa. Sve te
zemlje uključene su u neke integracione procese ili u medjunarodne organizacije, čine sistem. U
okviru tog sistema medj. odnosa deluju i postoje različiti podsistemi koji se onda tako mogu
razvrstati po različitim kriterijumima. Npr. možemo proučavati međunarodne odnose u okviru
podsistema EU ili u okviru podsistema Balkanskih zemalja.
Teorija otvorenog regionalizma-
koja govori da je najvažnije sagledavati savremene međ
odnose između država i drugih subjekata u okviru regionalnih grupacija zemalja, gde one
zadovoljavaju zasebne ciljeve vezane za taj region.
7
.
Teorije zavisnosti, medjuzavisnosti i teorije intervencionalizma i izolacionizma
Teorija međuzavisnosti država
U okviru teorije koje se baziraju na realističkom učenju, na realnim odnosima između država,
govori se o različitim konceptima zavisnosti, međuzavisnosti, složene međuzavsnosti država.
O zavisnosti između država se govori uvek kada se interesi jedne države preklapaju ili
uslovaljavaju interesima druge države. Ako je Amerika ekonomski najrazvijenija zemlja, mi često
govorimo kako one zavise od uvoza nafte iz različitih regiona naročito sa Bliskog Istoka. Dakle
postoji izvesna zavisnost odnosno međuzavisnost između USA i zemalja proizvođača nafte.
Postoji naravno i politička međuzavisnost država u slučaju kada su one članice određene
politike ili ekonomske integracije i kada svoje političke stavove formiraju u zavisnosti od stavova
drugih zemalja, članice tih saveza ili drugih zemalja sa kojima imaju bliske političke i druge
odnose, savezništva i drugo.
Po prirodi saveza kao što je NATO pakt u kome je osnovni princip udruživanja- jedan za sve, svi
za jednoga, i u čijem članstvu mnoge od država pronalaze neposredne interese za bolju zaštitu
bezbednostisvog suvereniteta i teritorije. Različiti oblicizavisnosti i međuzavisnosti, gde se po
prirodi članstva u određenoj vojno političkoj, ekonomskoj ili drugoj integraciji ili privilegovanih
odnosa jedne države sa drugim, između njih razvijaju se specifični odnosi zavisnosti i
međuzavisnosti.
Teorije izolacionizma
U teorije bazirane na realnim odnosima snaga izeđu država koje pripadaju korpusu realističke
škole ili pravca proučavanja savremenih međunarodnih odnosa, svakako spadaju teorije o
izolacionalizmu i intervencionizmu. Koncept izolacionizma je tvrdio da Amerika kao dovoljno
velika prostrana zemlja sa sopstvenim problemima, sa ogromnim ljudskim, prirodnim i drugim
ekonomskim resursima može da bude dovoljna sama sebi. Cilj američke unutrašnje i spoljne
politike je da štiti ovu državu i njenu ogromnu teritoriju.Amerika treba da se posvveti izgradnji
svoje zemlje, izgradnji demokratskih vrednosti američkog društva, poboljšavanju standarda
života svojih građana i razvoju zemlje. Činjenica da je Amerika dovoljno ekonomski i drustveno,
politički i demokratski moćna i jaka, biće vazan teg, važna poluga demokratiji i razvoju po
ugledu na američki sistem. Treba da se baviom što boljom integracijom građana, od kojih su
većina došli iz Evrope.
Teroije o detantu i kontroli naoružanja
Javljaju se različiti teoretičari joji tvrde da je najvažnije u među odnosima obezbediti
mehanizme za kontrolu naoružanja a to znači da najveće zemlje, proizvođači posednici oruzja,
posebno nuklearnog treba da usvoje ugovore i sporazume kojim će naoružanje svesti na
razumnu meru. Razumne mere nema jer su u jednom trenutku na vrhuncu hladnog rata ove
države raspolagale sa po 50 000 nukleranih bojevih glava. Zna se da je dovoljno 10 ili 15 da
potpuno razuri jednu ili drugu zemlju. Jedna raketa, ponese desetak nukleranih bojevih glava
koje napadnu 10ak gradova amerike u isti mah. Znači, najvažnije je obezbediti mehanizme,
ugovore, kojima se kontoriliše nuklearno naoružanje ( ugovor o zabrani proliferacije nuklearnog
oružja).
Države koje već poseduju nuklearno oružje imaju argument i snagu da predstavljaju upozorenje
drugima i odvraćaju ih od mogučih napada drugih zemalja. Cilj je da se zadržimo na postojećem
arsenalu, da se ne pojavljuju novi proizvođači i posednici nuklearnog oružja, to ide vrlo teško jer
postoje zemlje koje žele da razviju nuklearno oružje ili su se u međuvremenu pojavile pod
zaštitom svojih pokrovitelja kao što je Izrael. Pristalice ovakvih teorija kažu da je najvažnije
kontrolistati dalje širenje nuklearnog oružja ili obezbediti
detant
( popuštanje u odnosima) .
Ta reč je ušla u političku upotrebu posle Niksnonovog otopljavanja prema Kini. Nikson, koji je
nasledio Vijetnamski rat je uspeo da ga privede kraju, uz 50 000 zvanično poginulih američkih
vojnika. Kada se završio taj rat i kada je sklopljen mir u Parizu, Nikson je uvideo da su se sve one
mere koje je ustanovio prema Kini, pokazale kao kontraproduktivne. Odnose su zaostravali zbog
navodne zaštite ljudskih prava, disidenata i grupa u Kini, političkih protivnika aktuelnog režima.
Amerika je po ideju zaprečavanja tj podrske savezničkoj, a Kini neprijateljskoj državi Tajvanu
pomagala u naoružavaju te države. Amerika je u toku Hladnog rata imala čvrst antagonistički tj
neprijateljski stav prema Kini. Nikson je prvi uvideo da to zapravo nije u Američkom interesu, da
je američki interes da sa tom zemljom koja je predstavljala trečinu ukupnog čovečanstva treba
razvijati odnose u kojma ce amerikanci kao najača ekonomska sila moći da izvoze robu i samim
tim imaju ekonomske koristi od Kine- tada je lansiran izraz detant POPUSTANJE U ODNOSIMA
IZMEĐU KINE I AMERIKE.
