Univerzitet „Džemal Bijedić“ u Mostaru
Pravni fakultet
Student: Azra Vule
Tema: Nevladine organizacije i političke partije
Seminarski rad
Predmet: Civilno društvo Mentor: doc.dr. Rebeka Kotlo
Mostar, juni 2014.
2
UVOD
Nastankom društvenog i političkog pluralizma u zemlji, počinju da se osnivaju razne nove
organizacije građana ( poznatije kao udruženje građana), a sa njima počinje i upotreba pojma
nevladine organizacije.
Političke promjene su otvorile vrata stvaranju ne samo političkih partija, već i raznih novih
udruženja i organizacija građana. Pluralizacija društva i legalizacija udruživanja i
organizovanja, omogućila je nesmetano autonomno građansko samoorganiziranje u različite
oblike društvenog i političkog djelovanja
Političke partije kao element društvene nadgradnje najneposrednije odražavaju ekonomsku i
klasnu strukturu društva. Osmišljavajući klasnu borbu, one vrše jak uticaj na privredni i
društveni razvoj zemlje, ali utiču i na državno-pravne i sve oblike nadgradnje, njihov broj,
masovnost, karakter i suštinu, odnos prema nosiocima političke vlasti i određuju stabilnost
odnosno dinamiku, razvoj društva. Zbog toga je od posebne važnosti izučavanje fenomena
političkih partija.
Političke partije su određeni dijelovi klasa koje okupljaju najnaprednije i najspremnije
pojedince koji se organizovano i svjesno bore za ostvarenje klasnih interesa i ciljeva. Ovo
pravilo, naravno,ima izuzetaka. Bilo je, pa i danas ima nekih, recimo buržoaskih, pa čak i
radničkih partija, koje po svojoj svjesti, organizovanosti i aktivnosti zaostaju za ostalim
političkim partijama te klase, ili pak i same klase cjelini. To je uslovljeno različitim
objektivima i subjektivnim okolnostima (položaj određene klase, položaj pojedinih struktura
unutar klase i sl.).
Političke partije su klasne organizacije, njihov nastanak i aktivnost klasno su uslovljeni.
4
nepartijskoj osnovi, nezavisno od države i uz dobrovoljno učešće i participaciju njihovih
osnivača.
1.1 Klasifikacija nevladinih organizacija
Postoje više različitih kriterijuma za klasifikaciju nevladinih organizacija. Najpotpunija
klasifikacija može se dobiti samo na osnovu kombinacija više kriterijuma:
-
Kriterijum osnivača
-
Kriterijum glavnih izvođača aktivnosti
-
Kriterijum klijenata koji koriste usluge organizacije
-
Kriterijum vrsta usluga i aktivnosti koje organizacija sprovodi
-
Kriterijum teritorijalnog djelovanja
Najopštija podjela nevladinih organizacija se može iznijeti u dva modela.
U prvom modelu sve organizacije u društvu se dijele na državne organizacije (javni
sektor) i nedržavne organizacije (privatni sektor). Privatni sektor je podijeljen na profitni i
neprofitni. Profitne organizacije imaju za cilj stvaranje i uvećanje profita koji se dijeli
osnivačima, dok namjera i cilj neprofitnih organizacija nije sticanje profita, već pružanje
usluga za opću korist. Neprofitne organizacije se dijele na organizacije koje služe svim
članovima društva (javne uslužne organizacije) i organizacije koje služe samo članovima
određenih društvenih grupa (profesionalnih, interesna udruženja i klubovi).
Organizacije u okviru nevladinog, neprofitnog sektora podrazumijevaju javnu korist,
odnosno služe blagostanju svojih članova ili služe općem blagostanju. To mogu biti grupe
koje se formiraju na osnovu sličnih interesa, sudbine svojih članova, godišnje dobi ili
profesije, i grupe čiji je primarni cilj opće blagostanje, jer pružaju usluge u korist nekih
društvenih grupa ili vrše pritisak u javnost i vode kampanju radi bolje rješavanja nekog
društvenog problema i usmjeravaju javnost prema određenim ciljevima.
Prema drugom modelu sve organizacije se mogu podijeliti na javni sektor, privatni
profitni sektor i privatni neprofitni sektor.
Preciznija podjela nevladinih organizacija, neprofitnog sektora, može se izvršiti na više
načina.
Prvi način je dao L.M.Salomon gdje je raznovrsnost organizacija svrstao u jedan sektor. U
nevladine organizacije spadaju po ovoj klasifikaciji: fondacije, socijalne ustanove,
udruženja građana, političke partije, klubovi, profesionalne i poslovne asocijacije.
Druga važna podjela nevladinih organizacija je podjela na udruženja i fondacije.
Udruženja su ona vrsta nevladinih organizacija u kojima ljudi ulažu svoj rad i slobodno
vrijeme za neke korisne općedruštvene poslove, dok u fondacijama ljudi ulažu svoja
finansijska ili materijalna sredstva za ostvarivanje određenih interesa zasnovanih na
dobrovoljnosti, nezavisnosti i neprofitnosti.
Treća podjela je vezana za teritoriju djelovanja nevladinih organizacija. Tu postoji podjela
na nacionalne, inostrane i međunarodne organizacije.
Četvrta podjela se odnosi na područje djelatnosti kojima se bave. Pri ovoj podjeli, pored
nacionalnih klasifikacija u pojedinim zemljama, postoji i međunarodna klasifikacija koja
je prihvaćena kao službena od strane UN-a i Evropske unije. Prema ovoj podjeli nevladin
