1 RAZVOJ OPERATIVNIH SISTEMA
Razvoj operativnih sistema tekao je zajedno sa razvojem hardvera. Pojavom prve
generacije računara čija je osnova za gradnju bila elektronska cijev pojavili su se i prvi
operativni sistemi. Njihova upotreba nije bila rasprostranjena kao danas nego je sve bilo
na nivou eksperimenta. Najačešće su programeri bili i operateri, jer su posluživali
računar.
Kod druge generacije računara operater nije više mogao efikasno posluživati
računar jer su njegove reakcije vrlo spore pa bi takav računar bio neefikasan. Već su bili
razvijeni određeni pomoćni programi i potprogrami. Da bi se izbjegla sporost rada
operatera prebačen je niz kontrolnih funkcija na sam računar izradom posebnih
kontrolnih programa. Ti programi su se aktivirali u određenim situacijama npr. za
kontrolu ulaznih i izlaznih medija ili učitavanje programa i njihovo spremanje za
izvođenje. Na taj način funkcija posluživanja i upravljanja računarom podjeljena je
izmežu operatera i kontrolnih programa.
Kod sljedećih generacija računara dolazi do povećanja brzine, kapaciteta
memorije itd. te do pojave multiprogramiranja. Tada čovjek definitivno gubi mogućnost
kontrole i upravljanja internim situacijama u računaru. Svi upravljački i kontrolni
programi prebačeni su u sam računar. Skup svih tih programa čini operativni sistem.
Prvi operativni sistem koji se pojavio predstavljanjem IBM personalnog računara
daleke 1981. godine bio je DOS ( Disk Operating System). Mogli su ga koristiti
računarski stručnjaci. Nešto kasnije Microsoft je predstavio Windows operativni sistem
koji se danas najviše koristi na personalnim računarima. Problem kod Windowsa su
verzije koje su se od 1990. godine pojavile više puta. Na sreću, današnje verzije
Windowsa su jednostavnije i mnogo stabilnije. Prva verzija Windowsa 3.1 bila je
revolucija iako je ideja uzeta od Apple Macintosh računara. Radi seo GUI interfejsu koje
nije Microsoftov proizvod. Mnogo prije njega Apple računari su radili pod GUI
korisničkim interfejsom . Nešto kasnije je i IBM predstavio svoj OS/2 operativni softver
baziran na GUI, ali nije postigao uspjeh kakav je doživio Microsoft.
1
1
Branko Latinović, Nedim Smailović, „Principi informatike“, Apeiron, Banja Luka, 2011. godine, str. 167-
168
3
2 SVRHA OPERATIVNIH SISTEMA
Svrha operativnih sistema je da osiguraju okruženje u kojima korisnici mogu
izvršavati svoje programe. Svrha kao opštiji pojam se sastoji iz ciljeva koji imaju
precizniju definiciju. Primarni cilj operativnog sistema jeste da računar učini prikladnim i
jednostavnim za upotrebu. Sekundarni cilj je da koristi hardver na što efikasniji način.
Ova dva cilja prikladnost i efikasnost su često međusobno suprostavljena. U prošlosti se
veća pažnja poklanjala efikasnosti nego prikladnosti i komforu samog računara da bi se
kasnije više pažnje počelo poklanjati samom korisniku računara.
2
3 KARAKTERISTIKE I FUNKCIJE OPERATIVNIH
SISTEMA
Pod karakteristikama nekog operativnog sistema podrazumjevamo njegova
svojstva koja pokazuje prilikom upotrebe.
Razlikujemo sljedeće karakteristike :
1. Istovremenost – paralelizam (Concurrency), znači paralelno odvijanje
nekoliko procesa u isto vrijeme. Sa stanovišta korisnika većina operativnih sistema
omugućava paralelno izvođenje više programa.
2. Zajedničko korištenje tj. djeljenje resursa (Sharing) je direktna posljedica
paralelizma. Djeliti se mogu samo resursi kojima to njihova fizička konstrukcija dopušta.
U djeljive resurse spadaju : centralna memorija, procesor, eksterna memorija.
3. Djelotvornost - efikasnost (Efficiency) sistema je da postiže optimalno
korištenje resursa koji mu stoji na raspolaganju.
4. Pouzdanost (Realiability) je karakteristika koja govori o učestalosti
pojavljivanja grešaka ili zastoja. Pouzdanost sistema zavisi od same konstrukcije
operativnog sistema, od vanjskih zahtjeva, i uticaja, vrste sistema, zahtjeva korisnika,
konfiguracije i konstrukcije hardvera i sl.
5. Sigurnost (Security) sistema je njegova sposobnost da se zaštiti od
nedopuštenog pristupa i korištenja za sve one dijelove u cijelom računarskom sistemu
koje korisnik želi zaštititi. Operativni sistem se mora štititi i od ostalih programa u
sistemu.
2
http://bs.wikipedia.org/wiki/Operativni_sistem, datum pristupa 04.01.2014. god.
4
