UVOD
Savremeno poslovanje karakteriše obilje neizvjesnosti i brze promjene u okruženju.
Stoga, menadžment mora stalno da pronalazi rješenja za sve turbulentnije poslovno
okruženje, između ostalih i pitanje razvoja sopstvene strategije u oblasti: poslovanja,
automatizacije, integracije, informacije i iskorištenja resursa.
Najvažnija pretpostavka preživljavanja kompanija u današnjim turbulentnim uslovima,
jeste informacija ili preciznije rečeno, informacija koja omogućava preduzimanje
odgovarajuće akcije. Da bi menadžeri i zaposleni mogli efikasno da koriste informacije u
cilju boljeg i racionalnijeg poslovanja, potreban je inteligentan sistem za upravljanje
informacijama. Taj sistem je upravo informacioni sistem.
Informacioni sistem mora biti efikasna kombinacija ljudi i uređaja, gdje mašine služe za
brzo i tačno rješavanje određenih procesa, a ljudi obavljaju kreativnu analizu i odlučuju,
obzirom da je on komunikacioni sistem koji proizvodi informacije. Ovaj sistem treba da
omogući prikupljanje i sistematizaciju izvornih podataka, prenos, memorisanje,
ažuriranje s ciljem da se od podataka proizvode informacija potrebna za daljnje
donošenje odluka.
Kako danas praktično i nema područja djelovanja u kome ne postoji evidentan uticaj
informacionih sistema, nameće se potreba da kompanije razvijaju i kontinuirno
implementiraju strategija razvoja informacionih sistema, uvažavajući svu dinamičnost
vezanu uz okruženje u kojoj posluju..
Ovaj seminarski rad u svom prvom dijelu daje teoretski osvrt na pojam informacionih
sistema. U svom drugom dijelu se dotiče problematike vezene za analizu informacionih
sistema, dok u trećem aplikativnom dijelu daje se osvrt i analizu ključnih informacionih
sistema Mikrokreditne fondacije “Prizma”. Cijeneći važnost ove problematike, u
zaključku se daju niz preporuka i smjernica za daljnji razvoj i unapređenje, a u skladu sa
specifičnostima poslovanja mikrokreditne organizacije, zahtjevima investitora i
supervizora, klijenata i menadžmenta, pri tome uvažavajući organizacione potrebe s jedne
i mogućnosti s druge strane.
2
1.2
Informacioni sistem
Razvoj informacionih sistema posebno postaje dinamičan šezdesetih godina kada se
razvijaju sistemi za automatsku obradu podataka.
Informacioni sistemi se proučavaju na različitom nivou na velikom broju škola i
fakulteta. Na tehničkim fakultetima, informacioni sistemi se obično proučavaju iz ugla
projektanta, programera, održavanja, računarske povezanosti, projektantna baza
podataka. Na fakultetima društvenih nauka, obično se proučavanje informacionih sistema
sagledava sa stanovišta podrške poslovnim procesima.
Poslovna poduzeća, druge vrste organizacija i pojedinci u savremenom društvu, zavise od
informacionih
sistema
za upravljanje svojim operacijama i djelovanjima, održavanje
kompetitivnosti na tržištu, ponudu različitih usluga i unaprjeđivanje ličnih sposobnosti i
kapaciteta. Za primjer, moderne korporacije zavise od
računarskih
informacionih sistema
da bi obrađivale svoje finansijske račune i poslovne transakcije, i upravljale ljudskim
resursima; opštinske uprave zavise od informacionih sistema za ponudu osnovnih usluga
svojim građanima; pojedinci koriste informacione sisteme da bi unaprjeđivali svoja
znanja, za kupovinu, upravljanje bankovnim računima i transakcijama, kao i za različite
finansijske operacije.
Izumom i dostupnošću novih
informacionih tehnologija
, javljaju se nove mogućnosti.
Pošto su informacioni sistemi omogućili različite ljudske aktivnosti, samim tim su izvršili
uticaj na društvo. Ubrzali su obavljanje svakodnevnih aktivnosti, uticali na strukturu
organizacija, izmjenili načine ponude i potražnje proizvoda na tržištu, kao i načine i
shvatanje rada. Informacije i saznanje, danas čine vitalni ekonomski resurs.
Informacioni sistem je skup komponenata organizovanih tako da omogućavaju
registrovanje, prikupljanje, prenos, obradu, skladištenje, analizu i distribuciju
informacija za različite namjene.
Pod informacionim sistemom podrazumijevamo sistem, koji svoje veze sa okolinom
obavlja razmjenom informacija. Informacioni sistem u tehničkom pogledu može se
definisati kao skup međusobno povezanih komponenti koje skupljaju, procesiraju, bilježe
i distribuiraju podatke, kako bi pomogle donošenju odluka, koordinaciju i kontrolu u
organizaciji. Informacioni sistemi služe i kao pomoć menadžerima i svim zainteresiranim
stranama za analizu, donošenje odluka, planiranje, kontrolu.
Brojne su i neprocjenjive koristi od informacionih sistema, ali prije samog elaboriranja
važno je napraviti distinkciju između pojmova podatak i informacija, koji se jako često
koriste kao sinonimi.
Podatak
je kodirana predstava neke osobine, nekog koncepta, objekta, činjenice ili
događaja u realnom sistemu. Podatak je sirova činjenica koja predstavlja neku istinu iz
stvarnog svijeta. Pojedinačni podaci sami za sebe, znače malo ili nemaju neko značenje.
4
Informacija
je protumačeni podatak, odnosno znanje koje se može "izvući" iz podatka.
Informacija je općenito obavijest, podatak o nečemu, predana novost ili znanje, odnosno
predstavlja kolekciju simbola koji mogu imati određeno značenje. Informacija je
subjektivnog značenja, u kontekstu primaoca, a znanje se gradi na temelju novih
informacija koje se nadovezuju na postojeće znanje.
Informacioni sistemi mogu se zasnivati na klasičnim rješenjima, koja pretpostavljaju
korištenje poslovne dokumentacije (tzv. manuelna obrada podataka) ili rješenjima koja su
dijelimično ili potpuno bazirana na primjeni informacione tehnologije.
Informacioni sistemi se mogu bazirati i samo na pisanoj i usmenoj komunikaciji, ali je
verovatnije da će zahtjevati upotrebu računara za upravljanje sakupljanjem, čuvanjem,
obradom i distribucijom informacija. Istu informaciju mogu da upotrebe ljudi na različite
načine i u različita vremena. Računari omogućavaju efikasnost i mogućnost
informacionih sistema, koji ne postoje bez njih. Informacioni sistem je obično jedan od
podsistema poslovnog sistema.
Da bi se tematika informacionih sistema moga adekvano mogla tretirati, neophodno je se
upoznati sa elementima koje čine isti.
1.3
Elementi informacionih sistema
Danas, informacioni sistemi čine integralni dio svake organizacije i praktično je bez
njihovog funkcioniranja gotovo nemoguće zamisliti da normalno funkcionišu. U svim
segmentima organizacijske strukture ključni elementi su:
hardver (sklopovska oprema)
softver (programska oprema)
lajfver (ljudski potencijal)
mreža
procedure
procesi i podaci
baze podataka
društveni kontekst
Hardver
predstavlja materijalnu osnovu IS gdje ubrajamo elektronski računar, ulazno-
izlazne uređaje, uređaje za prenos podataka na daljinu i ostalu opremu neophodnu za
obradu podataka. Danas, čak i najmanja firma, posjeduje ili iznajmljuje računare. Obično
5
H
A
R
D
W
E
R
S
O
F
T
W
E
R
Podaci
Mrežna
komponanta
Kadrovska
komponanta
Organizacio
na
komponanta
Između elemenata sistema, podaci se prenose komunikacionim kanalima i kao rezultat
njihove obrade javljaju se podaci ili informacije, koji se priključuju preko
formalizovanih i neformalizovnih sistema. Da bi se obezbijedilo prikupljanje,
sistematizacija i grupisanje izbornih podataka, zatim prenos, memorisanje, čuvanje i
ažuriranje, potrebno je u okviru IS projektovati odgovarajuću datoteku ili bazu podataka,
koja će da omogući efikasno pretraživanje i dostavljanje podataka na mjesto upotrebe.
Strukturu sistema sačinjavaju elementi sistema i njihove međusobne veze. Kako u
savremenoj obradi informacija, ključnu ulogu imaju koncepti povezivanja korisnika s
informacijskim resursima i tehnologijama, telekomunikacije i računarske mreže, te baze i
skladišta podataka, često se koriste i proširene sistematizacije, prema kojima su uz
hardver, softver, lajfver, osnovne komponente organizacijski postupci (orgver),
komunikacijski resursi (netver), podaktovni resursi (dataver).
Samo kroz kvalitetnu i skladnu kombinaciju svih podsistema, može se omogućiti
formiranje IS za adekvatno upravljanje poslovnim sistemom.
1.4
Podjela informacionih sistema
Najzastupljenija podjela je nešto proširena upravljačka podjela IS:
Neautomatiztovani IS
- zasnivaju se na ručnoj ili mehanografskoj obradi podataka. Kod
ovih sistema obrada nije objedinjena, pa se veliki broj radnika bavi prikupljanjem i
djelimičnom obradom podataka, popunjavajući razne obrasce i izvještaje u okviru svojih
redovnih poslova. Nosioci podataka su dokumenti i na njima su upisani podaci, tako da se
mogu čuvati i prenositi. Informaciona baza je skladište dokumenata koji se u njoj čuvaju
(kartoteke, biblioteke)
Automatizovani IS (Transakcioni sistemi)
- sistemi za automatsku obradu podataka
koji podrazumjevaju prikupljanje, čuvanje i obradu podataka i obezbjeđenje informacija
primjenom računara. Ovi sistemi su nastali automatizacijom pojedinih poslovnih
funkcija, tako da se sistem AOP sastoji iz posebnih aplikacija, koje obuhvataju pojedine
funkcije ili organizacione cjeline. Prvo su automatizovane funkcije knjigovodstva i
finansija, zato što su za njih u potpunosti bila razrađena rješenja, pri ručnoj obradi
podataka, pa su ona samo prenešena na računar. AOP je bio organizovan tako, da koristi
računare koji su u to doba bili malog memorijskog kapaciteta, male brzine procesora i
podrazumjevao je samo paketnu obradu podataka.
Upravljački informacioni sistem
- UIS (Management Information Systems - MIS) je
sistem koji prenosi, čuva i obrađuje podatke potrebne za upravljanje. (engl. Information
Reporting System ili Management Information System) i služi srednjem menadžmentu.
Upravljački informacioni sistem predstavlja dramatičan raskid sa automatskom obradom
podatka, jer se shvatilo da računar može više od puke obrade podataka. MIS je integralan
sistem obezbjeđivanja informacija za podržavanje procesa upravljanja nekim poslovnim
7
