MATURSKI RAD
Predmet: Knjigovodstvo
Tema: Poslovanje sa devizama
3
1. POSLOVANJE SA DEVIZAMA
1.1. Pojam i vrste deviza
Za razliku od unutrašnjeg platnog prometa u kome se koristi domaća valuta, u platnom
prometu sa inostranstvom svaka zemlja se koristi inostranim sredstvima plaćanja. U odnosima sa
inostranstvom zemlja stiče, troši, plaća svoje finansijske obaveze i naplaćuje svoja potraživanja u
inostranim sredstvima plaćanja. Ta sredstva su devize. Njih možemo definisati kao”kratkoročna
novčana potraživanja prema inostranstvu izražena u stranom novcu”, bez obzira po kom osnovu
su nastala i na koji način se njome raspolaže(čekovima, mjenicama, uputnicama, nalozima..) One
su pravo na određeni dio inostrane novčane mase odnosno inostranog žiralnog novca.
Do deviza se može doći na više načina:
-izvozom roba i usluga na inostrano tržište
-pozajmicama od drugih država, njihovih banaka i privrednih subjekata, međunarodnih
finansijskih i drugih institucija
-kupovinom na deviznim berzama i na druge načine.
Kod kupovine deviza na međunarodnom tržištu njihova cijena se formira pod uticajem
ponude i potražnje, dakle na isti način kao i za svaku drugu robu.
U međunarodnim ekonomskim odnosima plaćanja se vrše u devizama i to uglavnom na
bezgotovinski način izdavanjem odgovarajućih naloga. Efektivni strani novac (valuta), rijetko se
koristi za ta plaćanja zbog teškoća tehničke prirode koje nastaju prilikom takvog načina plaćanja
(brojanje novca, pakovanje, transport, obezbjeđenje pošiljke i dr…)
U praksi međunarodnih ekonomskih odnosa i međunarodnih plaćanja postoji više vrsta
deviza. Pri tom se najčešće susrećemo sa podjelom deviza na:
- konvertibilne i
- nekonvertibilne.
Konvertibilne su one devize koje se mogu bez ograničenja i posebnih formalnosti
promijeniti u neku drugu devizu. Razlikujemo dvije vrste konvertibilnosti:
4
- unutrašnju i
- spoljašnju.
Unutrašnja konvertibilnost postoji onda kada domaći resident može da za zakonsko
sredstvo plaćanja (domaći novac) kupi devize u cilju izvršavanja neke svoje obaveze u
inostranstvu.
Spoljna konvertibilnost znači pravo nerezidenta da konvertuje imovinu u novcu zemlje
koja ga je emitovala u bilo koji drugi novac po sopstvenom izboru, a da pri tom ne pretrpi
faktičke gubitke.
U sistemu zlatnog standarda koji je važio u međunarodnim valutnim odnosima sve do
sredine ovoga vijeka (u Americi sve do 1971.godine), postojala je zlatna konvertabilnost-
mogućnost zamjene deviza za zlato. Pri tom treba imati u vidu da je zlato faktički vršilo funkciju
svjetskog novca, jer su sve konvertibilne devize bile zamjenjivane za zlato, a cijena zlata na
međunarodnom tržistu bila je strogo kontrolisana. Danas to više nije slučaj, jer se međudevizni
odnosi na međunarodnom deviznom tržištu formiraju na druge načine, i po drugim
kriterijumima. Oni najčešće izražavaju ekonomsku snagu svake zemlje posebno, kojom se mjeri i
snaga njene valute u odnosima sa valutama drugih zemalja.
Devize još mogu biti i:
-čvrste i mehke - prve ne mijenjaju svoju vrijednost-najčešće su konvertibilne, a kod
drugih je to često slučaj,
-prometne i terminske – prvima se može raspolagati odmah po sticanju, a drugima tek
poslije određenog roka ili dospijeća termina,
-klirinske ili slobodne – prve važe samo za klirinske račune i na njih se mogu prenositi, a
druge se mogu slobodno prenositi na sve račune bez ograničenja, zatim
-jake, slabe, turističke, iseljeničke, saobraćajne, robne…
6
Devizni sistem reguliše cjelinu finansijskih odnosa zemlje sa inostranstvom koji nastaju
kao posljedica njenih robnih tokova sa drugim zemljama i drugih oblika njenih međunarodnih
ekonomskih odnosa. Rješenja u deviznom sistemu izražavaju opšte karakteristike privrednog
sistema: posebno način funkcionisanja i organizaciju privrednog zivota. On u osnovi sadrži
autonomne i ugovorne elemente. Autonomni elementi daju mogućnost državi da nezavisno od
drugih država uređuje oblast svog deviznog sistema, na način kako to najviše odgovara njenim
ekonomskim i drugim ciljevima.
Ugovornim elementima deviznog sistema olakšava se međunarodni platni promet i
omogućuje međunarodna ekonomska saradnja.
1.3. Devizna politika
Devizna politika predstavlja aktivnost države koja se odnosi na međunarodna plaćanja,
kretanje deviza, devizni kurs, devizne rezerve i druga pitanja u vezi sa devizama. Kao i svaka
druga politika i devizna politika ima svoje ciljeve, instrumente i mjere. Utvrđivanje i
sprovođenje devizne politike najčešće se prepusta centralnoj banci, koja kao vrhovna monetarna
vlast kreira i sprovodi tu politiku. Razlozi za to nalaze se u činjenici da devizna politika čini
jedinstvo sa monetarnom politikom, koju takođe, kreira i sprovodi centralna banka. Dakle radi se
o dvije politike deviznoj i monetarnoj koje u praksi čine jedinstvo. One obezbeđuju normalno
funkcionisanje robnih tokova na domaćem tržištu i u ekonomskim odnosima zemlje sa
inostranstvom. Pored toga, tekuća ekonomska stabilnost svake zemlje u velikoj mjeri zavisi od
kvalitete devizne i monetarne politike. Ona se najčešće izražava stabilnošću cijene izraženih u
domaćoj valuti na domaćem tržištu i stabilnošću odnosa domaće prema inostranim valutama.
Međunarodni promet roba i usluga, na jednoj, i deviza, na drugoj strani, su nerazdvojno
povezani: čine lice i naličje jednog te istog procesa, jer svaki robin promet između privrednih
subjekata iz različitih zemalja uzrokuje devizna plaćanja. Zato su devizni sistem i devizna
politika važni dijelovi međunarodnih ekonomskih odnosa i sastavni dijelovi privrednog sistema,
odnosno ekonomske politike .Iz tih odnosa proizilazi da devizna politika mora biti usklađena sa
cjelinom ekonomske politike, odnosno da izražava i bude u funkciji ostvarivanja njenih osnovnih
ciljeva.
