Poslovni softver i zakon o autorskim pravima Jovana Tošić Epo 79/09
VISOKA ŠKOLA ELEKTROTEHNIKE I RAČUNARSTVA
STRUKOVNIH STUDIJA
SEMINARSKI RAD
PREDMET: POSLOVNI SOFTVER
TEMA:
POSLOVNI SOFTVER I ZAKON O AUTORSKIM
PRAVIMA
Profesor: Predrag Staletić Student: Jovana Tošić EPO 79/09
Beograd, 2012.
Poslovni softver i zakon o autorskim pravima Jovana Tošić Epo 79/09
Pojam autorskog prava
Prema klasičnoj podeli, autorsko pravo može se posmatrati u objektivnom i subjektivnom
smislu. U subjektivnom smislu ono predstavlja, kao i druge grane prava, skup pravnih
normi kojima se regulišu društveni odnosi u vezi sa stvaranjem i iskorišćavanjem
autorskih dela, odnosno dela iz oblasti književnosti, nauke i umetnosti. Ono je tako grana
prava čiji je osnovni zadatak da obezbedi pravnu zaštitu autora ali, istovremeno, ono za
zadatak ima i usklađavanje interesa autora sa interesima drugih lica, i to kako onih koji
nam autorska dela čine dostupnim (kao što su npr, izdavači ili interpretatori, odnosno
nosioci srodnih prava), tako i svih krajnih korisnika autorskog dela.
Ovo pravo pruža pravnu zaštitu pre svega autoru, ali i drugim kategorijama lica
naslednicima, posle autorove smrti, i korisnicima autorskog dela u slučajevima kada
autor prenese svoja ovlašćenja na druga lica ili kada su korisnici pojedinih vrsta autorskih
dela određeni zakonom.
Norme autorskog prava u objektivnom smislu određuju, pre svega, pojam i vrste
autorskih dela, sadržinu subjektivnog autorskog prava, ograničenja subjektivnog
autorskog prava, vremensko trajanje pravne zaštite, prenos autorskog prava za života
autora i u slučaju njegove smrti i zaštitu autora u pogledu povrede njegovog prava
(građanskopravnu zaštitu i kaznenopravnu zaštitu koja obuhvata krivična dela, privredne
prestupe i prekršaje). Sve je navedeno u stvarnom životu, jer je sukob interesa
neminovan, čini i predmet sudskih sporova, pa time i sudske prakse i pravne teorije, koje
se takodje označavaju izrazom autorsko pravo.
U subjektivnom smislu autorsko pravo obuhvata skup konkretnih ovlašćenja tvoraca
autorskog dela, odnosno ovlašćenja koja su na osnovu pravnih normi priznata autoru i
koji on po svojoj volji vrši. Autorsko subjektivno pravo nastaje samim činom nastanka
autorskog dela kao proizvoda intelektualnih napora autora. Prema Plezanu pod autorskim
pravom u subjektivnom smislu podrazumeva se pravo priznato tvorcu književnog,
umetničkog i naučnog dela u vezi sa duhovnom kreacijom. Izvorni nosilac autorskog
subjektivnog prava je uvek autor kao fizičko lice, a ukoliko je u stvaranju dela na
kreativan način učestvovalo više lica, onda su sva ta lica ko autori dela, odnosno
zajednički nosioci jedinstvenog autorskog subjektivnog prava.
Poslovni softver i zakon o autorskim pravima Jovana Tošić Epo 79/09
U Francuskoj su prvi zakoni doneseni 1791 I 1793.god I u njima se autorsko delo
posmatra kao najsvetiji I najličniji oblik svojine, a autori imaju za života isključivo pravo
iskorišćavanja svog dela I raspolaganja njime. Posle smrti autora to pravo prelazi na
njegove naslednike I traje 10 godina post mortem austoris.
Međutim, razvoj ove grane prava nije usporen niti završen usvajanjem zakonskih propisa.
Novi pronalasci, a naročito bežični prenos zvuka signala, nova mehanička sredstva za
reprodukovanje zvuka I slike ili umnožavanje autorskih dela navode autorsko pravo da se
neprestano usavršava I razvija. Tako je osnovna karakteristika razvoja autorskog prava u
savremenom dobu njegovo stalno prilagođavanje pojavi novih tehničkih sredstava za
stvaranje I iskorišćavanje autorskih dela, sa ciljem da se obezbedi da autor zadrži
ekskluzivno pravo komercijalnog korišćenja svog dela, ali I da se istovremeno zaštite
prava drugih korisnika, koji posreduju prilikom prenosa duhovnog sadržaja autorskog
dela na krajnje korisnike.
Prvi Jugoslovenski zakon o autorskom pravu usvojen je 1929 godine, a posle drugog
svetskog rata 1946 godine. Trenutno je na snazi zakon o autorskim I srodnim pravima,
usvojen 28 juna 2005 godine
Zakon o autorskom pravu i srodnim pravima
Autorsko pravo obuhvata prava stvaratelja književnih, naučnih, umjetničkih dela i dela s
drugih područja stvaralaštva.
Autorsko delo je originalna intelektualna svojina koja ima individualni karakter, bez
obzira na način i oblik izražavanja, vrstu, vrednost ili namenu, osim ako Zakonom nije
drugačije navedeno. Među ostalim, u autorska se dela ubrajaju jezička dela (pisana dela,
govorna dela i računarski programi).
Autorsko delo je zaštićeno od trenutka nastanka, te stečena prava ne podležu nikakvom
administrativnom postupku. Ipak, mnoge zemlje imaju nacionalne kancelarije za autorsko
pravo i neka zakonodavstva predviđaju registraciju dela.
Savremena doktrina i praksa zastupaju pravilo o nepripadanju računarskih programa
patentnopravnom pojmu izuma uz određene izuzetke (ako program nema tehnički
karakter i slično, što god to značilo).
Poslovni softver i zakon o autorskim pravima Jovana Tošić Epo 79/09
Autorska prava se dele na:
1. Autorska imovinska prava (Prava autora na iskorištavanje dela. Druga osoba to može
činiti samo po odobrenju autora. Za svako iskorištavanje od druge osobe autoru pripada
naknada ako ZAP-om ili ugovorom (licencom) nije drugačije određeno.)
2. Autorska moralna prava (Prava autora da bude priznat i označen kao tvorac dela, pravo
autora da se usprotivi svakom menjanju dela, pravo autora na povlačenje dela iz prometa
ili pravo pokajanja.)
Autorska prava od posebnog značaja za softver
Izvorni stvaraoci dela zaštićenih autorskim pravom i njihovi naslednici imaju određena
zakonska prava. Oni imaju isključivo pravo koristiti ili odobravati drugima korištenje
dela pod ugovorenim zakonima.
Stvaratelj dela može zabraniti ili odobriti:
1. Umnožavanje dela (u različitim oblicima, na primjer fotokopiranje izvornog koda)
2. Snimanje dela (stvaranje ilegalnih kopija softvera na CD-u, DVD-u ili nekom drugom
mediju, ili bilo kakvo drugo kopiranje dela npr. preslikavanje procesnog memorijskog
prostora softvera)
3. Prilagodjavanje dela (prilagođavanje izvornog koda za izvođenje na nekoj softverskoj
ili hardverskoj platformi, bilo kakvo menjanje izvornog koda, uključujući i prevođenje
tekstualnih delova, naslova menija, pomoći ili bilo koji drugi način lokaliziranja softvera.
Područje autorskog prava i srodnih prava znatno se proširilo s tehnološkim razvitkom u
proteklih nekoliko decenija, koji je omogućio nove načine distribuiranja zaštićenih dela u
svetskim razmerama, kao što su, na primer, emitovanja putem satelita ili distribuiranje sa
CD-ova i DVD-ova. Distribucija dela putem Interneta otvara nova pitanja iz područja
autorskog prava. Pravna teorija i legulativa je često zatečena razvojem tehnologije i
prilagođavanje zaostaje pred novonastalim problemima. Pravni propisi nastoje definisati
pravila ponašanja i time se zanemaruju specifični problemi za čije je uočavanje
neophodno ekspertno znanje. Programi na Internetu su dostupni svakome, odnosno mogu
