Uvod
Posle porođaja žensko telo postaje ženstvenije, hormoni su uzburkani, postoje
promene na genitalijama i u fiziologiji mlečnih žlijezda. Zapravo, organizam žene nije isti
kao što je bio pre trudnoće i porođaja. Priroda svakako nastoji da se žena u potpunosti
oporavi, kako fizički tako i psihički. Međutim, kod jednog broja žena težina se ne vraća na
onu od pre trudnoće i porođaja. Uprkos tome, mnogi misle da žena dostiže svoj najbolji
fizički i estetski izgled posle rađanja djeteta.
Mnoge žene opisuju tri faze ovog iskustva. Tokom prvih dana nakon porođaja,
bavimo se emotivnim i fizičkim posledicama porođaja. Tokom sledećih nekoliko meseci
učimo šta to znači biti roditelj i privikavamo se na život sa bebom. Vremenom, kako dnevni
ritam ustaljuje svoj tok obično u drugoj polovini godine nakon porođaja, počinjemo da se
suočavamo sa nekim od dugoročnijih pitanja koja je materinstvo pokrenulo.
Četrdeset nedelja trudnoće intenzivno je razdoblje u kojem se događaju brojne
fiziološke, a ponekad i patološke promene u telu trudnice uzrokovane prvenstveno
povišenjem ženskih polnih hormona i detetovim rastom. Trudnoća posredno utiče i na
zdravlje usne šupljine i zubi. Iako su ove promene većinom fiziološke, one ipak čine
trudnice drugačijima od uobičajenih stomatoloških pacijenata te specifičnosti njihova
stanja treba uzeti u obzir kod dijagnoze i terapije oralnih bolesti.
Tokom dojenja majka je na poseban način povezana s dojenčetom jer sve što se
nalazi u majčinoj krvi može preći u mleko i uticati na dete, među ostalim i lekovi koji se
ponekad primenjuju u svrhu stomatološkog lečenja. Uzimajući u obzir ova znanja,
stomatolog treba prilagoditi svoj terapijski pristup trudnici i dojilji. Stomatolog ima veliku
ulogu u suzbijanju raširenih pretpostavki među trudnicama i dojiljama da je krvarenje iz
desni tokom trudnoće normalno, da je trudnoća uzrok gubitka zubi i da se kalcijum iz zubi
koristi za razvoj deteta. S druge strane, stomatolozi često odgađaju stomatološke zahvate
sve do kraja trudnoće te postoji zabrinutost oko korišćenja lekova, anestetika ili zračenja
kod trudnica i dojilja zbog njihovog mogućeg negativnog uticaja na dete.
Rođenje deteta jedan od najznačajnijih događaja u životu te neosporivo prekrasan i
sretan događaj, koji nosi uzbuđenje i radost, ali ujedno je i vrlo stresan. U tom razdoblju
majke prolaze kroz cijeli niz osećaja i stanja zbog intenzivnih telesnih, emocionalnih i
hormonskih promena.
Shodno temi ovog rada, bavićemo se postporođajnim stresom kod porodilja i kako
se one nose sa tim radi očuvanja svog zdravlja, zatim stomatološki problem nakon porođaja
i očuvanjem fizičkog zdravlja nakon porođaja.
Očuvanje fizičkog zdravlja nakon porođaja
Danas postoje sigurni dokazi da je optimalna fizička aktivnost uslov za očuvanje
čovekovog zdravlja, a svako ograničavanje motorne aktivnosti je u suprotnosti sa
esencijalnom potrebom čoveka da se kreće. Aktivan život znači uključenje rekreativne
fizičke aktivnosti u dnevni raspored i uopšte u način života. Cilj je i prema preporukama
svetske zdravstvene organizacije (WHO) barem 30 minuta dnevne aktivnosti. Svako treba
da bude uključen u dnevnu rutinu na različite načine: pešačenje, vožnja bicikla kao
transport, vežbanje za zadovoljstvo, fitnes, igranje u parku, organizovan ili neorganizovan
sport, rad u dvorištu i dr.
1
U cilju ostvarivanja zdravstvenih beneficija koje važe za sve
kategorije stanovništva, sportska rekreacija se preporučuje i trudnicama i porodiljama u
periodu postporođajnog oporavka. Još početkom 20.-og veka počela je ekspanzija studija i
istraživanja o uticaju i benefitima fizičkih aktivnosti tokom trudnoće. Međutim,
istraživanja vezana za efekte fizičkih aktivnosti tokom postporođajnog perioda i oporavka
porodilje su novijeg datuma. Upražnjavanje sportskih aktivnosti nakon porođaja se
1
Stojanović, T., Nikovski, G., Stojanović, D. (2013). Mogućnosti za aktivno življenje i bavljenje rekreacijom u
urbanim sredinama. U: Treća međunarodna konferencija ''Sportske nauke i zdravlje''-Zbornik radova, Banja
Luka. 302-308.
2
Metoda analize sadržaja
biće korišćena za proučavanje obimne literature koja se, sa
različitog aspekta, bavi sportskim aktivnostima žena u postporođajnom periodu. Ova
metoda biće nezaobilazna i prilikom proučavanja monografskih pregleda rezultata
sprovedenih empirijskih istraživanja, studija, stručnih i naučnih radova koji su tretirali ovaj
problem.
Komparativna metoda
treba da omogući teorijsko, analitičko i sintetičko
upoređivanje
građe, literature i već poznatih činjenica o suštini i efektima različitih tipova
sportskih aktivnosti na fizičko i psihičko zdravlje žena nakon porođaja.
Deskriptivna metoda
omogućava izvestan konkretan, činjenički prikaz o
najznačajnijim efektima fizičkih aktivnosti na zdravlje žena nakon porođaja. Pored toga,
deskriptivna metoda biće nezaobilazna prilikom pregleda programa MamaFit kao mogućeg
modela vežbanja u postporođajnom periodu.
KARAKTERISTIKE POSTPOROĐAJNOG OPORAVKA
Dani i nedelje koji slede nakon porođaja žene - postporođajni period, jesu kritična
faza u životu majki i novorođenčadi. Tokom ovog perioda javljaju se velike promene kod
porodilje, u kome je neophodna adekvatna nega i briga za njeno zdravlje. Postporođajni
period se može podeliti na tri podperioda, gde se prvim smatra period koja žena provodi
nakon porođaja u bolnici, drugi period se odnosi na 4-6 nedelja nakon porođaja i to je rani
postporođajni period. Treći period traje od šeste nedelje do 1 godine od porođaja i naziva se
kasni postporođajni period.
2
Nakon porođaja i tokom postporođajnog perioda kod žena dolazi do značajnih
hormonskih promena. Estrogen i progesteron, nakon izbacivanja posteljice, značajno
padaju i dostižu svoj najniži nivo 1 nedelju nakon porođaja. Pad estrogena omogućava
porodilji izbacivanje viška tečnosti koja se nakupila tokom trudnoće. HCG nestaje iz
2
Evenson, K. R., Mottola, M. F., Owe, K. M., Rousham, E. K., & Brown, W. J. (2014). Summary of
international guidelines for physical activity after pregnancy. Obstetrical & gynecological survey, 69(7),
407-414.
4
organizma žene relativno brzo nakon porođaja ali se ipak, zadržava u organizmu čak i 3-4
nedelje nakon porođaja.
3
Smanjenje nivoa ovih i drugih hormona dovodi do promena u metabolizmu žene u
smislu njegovog usporavanja. Pored toga dolazi do promena u urinarnom sistemu zbog
izbacivanja viška tečnosti, koje se regulišu u periodu od 6 do 8 nedelja nakon porođaja, a
dolazi do promena i u gastrointestinalnom sistemu u smislu povećanog osećaja gladi.
Promene u abdomenu žene ostaju nakon porođaja iste kao tokom trudnoće, dajući
porodilji osećaj kao da je još uvek trudna. Tokom prve dve nedelje dolazi do opuštanja
trbušnog zida, a potrebno je oko 6 nedelja da se mišići trbušnog zida vrate u stanje u
kakvom su bili pre trudnoće. Povraćaj prvobitnog tonusa mišića zavisi od niza faktora,
među kojima su svakako najznačajniji količina masnog tkiva i adekvatno vežbanje.
4
Često
javljaju i problemi sa gubitkom kose i pojavom vaskularnih abnormalnosti, koje nastaju
kao rezultat drastičnog pada estrogena nakon porođaja.
Poseban problem u postporođajnom oporavku predstavlja rizik od pojave depresije.
Brze hormonske promene, intezivno fokusiranje pažnje prijatelja i porodice na porodilju,
osećaj gubitka nakon porođaja i zamor mogu da dovedu do pojave depresije.
5
Pojavi
depresije doprinose i smanjenje samovrednovanja usled telesnih promena koje se događaju
tokom trudnoće, težak temperament novorođenčeta, stres u vezi sa brigom oko
novorođenčeta i sl.
6
Pored drastičnih promena koje se kod žena događaju u postporođajnom periodu koji se
obično vezuje za period od 4 -6 nedelja nakon porođaja, jedna od pratećih teškoća koja
utiče na zdravlje žena nakon porođaja i tokom celokupnog postporođajnog perioda jeste i
konstantan umor i iscrpljenost, koji dodatno doprinose mogućnostima stvaranja
depresivnog stanja.
3
Alden, K. R., Lowdermilk, D. L., Cashion, M. C., & Perry, S. E. (2014). Maternity and Women's
Health Care. London: Elsevier Health Sciences. p.p. 475.
4
ibidem.
5
Kettles, M., Cole, C. L., & Wright, B. S. (2006). Women's health and fitness guide. Champaign, Ill:
Human Kinetics. p.p. 90.
6
Stewart, D. E., Robertson, E., Dennis, C. L., Grace, S. L., & Wallington, T. (2003). Postpartum
depression: Literature review of risk factors and interventions. Toronto: University Health Network
Women’s Health Program for Toronto Public Health.
5
