da metode koje se primjenjuju budu nepodobne za ostvarenje cilja koji se želi postići, ili da se
njima čak negira sam cilj ili postigne suprotan rezultat. Individualni način postupanja svakog
čovjeka (metod rada, metod ophođenja, metod istraživanja) uslovljen je nizom psiholoških i
socijalnih faktora i uslova.

Razumije se da je i rad, odnosno postupanje policije, kao i njenih

pripadnika uslovljeno raznim faktorima, te da je važno na koji način će se obavljati ovi za
kompletnu zajednicu bitni poslovi, kako bi se svakom pojedincu ali i zajednici u cijelosti
garantovao potreban nivo bezbjednosti.

1.1.

Preventivna i represivna policijska aktivnost

Prevencija kao aktivnost prisutna je u raznim sferama društvene aktivnosti. Stoga je

zanimljivo bar površno dotaći se samog pojma prevencije. Naime, etimološki značenje riječi
prevencija dolazi od latinske riječi

praeventio

, koja u našem jeziku može da se prepozna u

više   riječi   i   termina   sličnih   po   smislu   i   značenju.   Neke   od   njih   su:   predupređivanje,
predupređenje, sprečavanje, preduhitrivanje, pobijanje primjedaba za koje se pretpostavlja da
bi  ih   suprotna  strana  mogla  navesti   i   slično.   S   obzirom  na   ukupnu   ulogu   policije  javne
bezbjednosti, naravno da je prevencija veoma aktuelna u radu policije. A kad je u pitanju
policija,   prevencija   se   stavlja   u   različite   kontekste,   pa   se   tako   srećemo   sa   pojmom
"preventivna policija" - a to bi bila policija kojoj je povjereno čuvanje javne bezbjednosti,
policija   koja   ima   zadatak   da   blagovremeno   preduzima   mjere   kako   bi   se   preduprijedilo
izvršenje   krivičnih   djela.   Zatim   "preventivna   kriminalistika"   koja   ima   istovremeno   i
samostalni i pomoćni karakter. Ona usavršava postojeće i pronalazi nove metode i sredstva
kriminalističke prevencije: kao što su npr. različiti vidovi sprečavanja falsifikovanja novca,
tehničkog obezbjeđenja od krađa na provalan način, itd. Tako bi prevencija kriminaliteta
predstavljala sistem mjera i aktivnosti usmjerenih na otklanjanje svih neposrednih objektivnih
i   subjektivnih   uslova   i   okolnosti   koje   pogoduju   nastanku   i   vršenju   kriminaliteta.   U
sprovođenju opštih mjera prevencije učestvuju svi društveni i državni organi, počevši od

Mala politička enciklopedija, Beograd, 1966. god., str. 663.

porodice, škole, omladinske organizacije, organa socijalne zaštite, društvenih organizacija i
zakonodavnih organa.

Prevencija, kao i represija je nezaobilazna u svim policijama, tako da stoji činjenica

da su u svim zemljama u okviru policijske djelatnosti države prepoznatljive dvije značajne
grupe poslova koje čine preventivnu, odnosno represivnu aktivnost policije javne
bezbjednosti.

Prva grupa poslova obuhvata sprečavanje (prevenciju) kriminaliteta i drugih delikata.

Načini preventivnog djelovanja su različiti, ali se u svim zemljama koristi efekat odvraćanja
(zastrašivanja) koji se postiže prisuetvom policije na ulicama, patrolama, mjerama posebnog
nadzora, kontrolom poppovanja propisa o oružju i municiji, eksplozivnim i drugim opasnim
materijama, identifikacionim i putnim ispravama. U nekim zemljama prevencijom se smatra i
nadziranje potencijalnih delinkvenata i iovratnika, upozoravanje i zaštita koju policija pruža
mogućim žrtvama krivičnih djela, sačinjavanje i realizacija programa namijenjenih zaštiti
građana od kriminala. U osnovi, ova grupa poslova u većini zemalja odgovara grupama
poslova koje se u našem pravnom poretku odnose na zaštitu bezbjednosti građana (života,
lične i imovinske sigurnosti) i na sprečavanje (prevenciju) kriiminaliteta.

Druga grupa poslova

obuhvata suzbijanje (represiju) kriminaliteta i drugih

delikata. Posebno je borba protiv kriminala karakteristična za angažovanje policije u većini
zemalja.   Dužnost   policije   -   da   primijeni   zakon   i   spriječi   kriminal   —   vrši   se   njenim
angažovanjem u istragama čiji je cilj da se otkriju krivična djela, da se prikupe dokazi i da se
utvrde   i   pronađu   izvršioci.   U   nekim   zemljama   policija   jv   ovlašćena   da   liši   slobode   i
privremeno zadrži neko lice bez odluke suda, a u drugim nije. Zakonska rješenja su različita,
ali   osnovni   zadatak   je   isti.   Policija   vrši   istragu,   odnosno   pojedine   istražne   radnje   da   bi
izvršioci krivičnih djela mogli biti osuđeni — bipo da to čini samostalno ili da postupa po
nalozima   i   uputstvima   pravosudnih   organa.   U   nekim   zemljama   policija   učestvuje   i   u
krivičnom   gonjenju,   a   ponegdje   izriče   i   kaznene   sankcije   (novčane,   i   kazne   zatvora).   U
suštini, ova grupa poslova, iako ima određenih razlika u sadržaju same aktivnosti zavisno od
zemlje do zemlje, u potpunosti odgovara grupi poslova suzbijanja (represije) kriminaliteta
koje obavlja policija i u našem pravnom poretku.

Ako se ozbiljnije upustimo u analizu obavljanja policijskih poslova onda ćemo

zaključiti da je značaj preventinvne i represivne djelatnosti policije postao tako bitan da
nadilazi sprečavanje i suzbijanje delikata. U ovom smislu, preventivna aktivnost je veoma
široka

i sve više dobija na aktuelnosti, a obuhvata sve mjere i radnje kojima policija sprečava

nastupanje bilo kakve štetne posljedice po javnu bezbjednost, a represivna aktivnost - one
kojima suzbija (otklanja, ublažava) takve štetne posljedice.

Ovu razliku ponekad nije lako uočiti. Možda je dobra ilustracija oblast poslova koji se

odnose na regulisanje i kontrolu saobraćaja i kontrolu vozača i vozila na putevima. Ove
poslove obavljaju uniformisani pripadnici saobraćajne policije, kojom prilikom štite i ličnu i

Krstić, O.:

Kriminalistička prevencija i prognostika

, Banjaluka, 2005, str. 10.

Miletić, S., Talijan, M.:

Javna bezbednost

, Novi Sad, 2011. god., str. 108.

Pri tome, naravno, treba težiti da obim prevencije bude što veći u odnosu na obim represije,
jer to u krajnjem slučaju povećava nivo prihvaćenosti policije od strane građana, što opet
znači da veći nivo prevencije utiče i na veći nivo legitimiteta policije.

Dakle, na sceni imamo uspostavljanje takve prakse po kojoj se starom i sve manje

efikasnom principu da se represija zasniva na zastrašivanju i prinudi suprostavlja prevencija
sa još neizgrađenim novijim principom koji bi bio suprotnoist zastrašivanju i prinudi. U tom
„međuprostoru“ još uvijek opstaje i tradicionalno mišljenje na nivou profesionalnog
(praktičnog) principa — da je „dobra represija najbolja prevencija“. U vezi sa prevencijom
kriminala poznatje princip da je sprečavanje kriminala osnovni (glavpi) posao policije. Dakle,
sprečavanje (preventiva) kriminala ima prednost. Tek ako se u tom djelovanju ne uspije,
pristupa se suzbijanju (represiji) kriminala, a potom i hvatanju i privođenju učinilaca
krivičnih djela i prikupljanju dokaznog materijala za optužbu. S tim u vezi je i princip da je
stanje kriminaliteta mjerilo uspješnosti policije.

Proučavanje kriminalističke prevencije u direktnoj je zavisnosti od dosadašnjeg nivoa

spoznaje preventivne djelatnosti policije. Kako teorijska tako i praktična saznanja iz ove
oblasti jako su deficitarna. Zbog toga se prevencija često nalazi između društvenih želja sa
jedne   i   mogućnosti   sa   druge   etrane,   pa   ne   čudi   što   se   ona   često   posmatra   kao   nešto
deklarativno i neobavezno. To je takođe razlog što se postignuti rezultati po pravilu vezuju za
represivno   postupanje,   dok   se   preventivni   zapostavljaju   uz   već   pomenutu   krilaticu
"prevencija je nemjerljiva". Unatoč tome, policijske organizacije sve više shvataju značaj
prevencije i pokušavaju da povećaju njen obim u odnosu na represiju. Tako preventivna
borba   protiv   krivičnih   djela   dobija   centralnu   ulogu   u   novijem   krivičnoprocesnom   i
policijskom   zakonodavstvu.   Sam   pojam   prevencija   kriminaliteta   je   neprecizan,   nejasan   i
difuzan, a podrazumjeva sprečavanje krivičnih djela koja se očekuju (predostrožnost, obradu
podataka, pripremu za gonjenje). U teoriji postoje stavovi da o tajnim i prikrivenim mjerama
isleđivanja treba dotična lica obavijestiti poslije okončanja mjera, izuzev kada se zbog istog
činjeničnog stanja protiv lica povede krivičnopravni postupak isleđivanja.

Unatoč aktuelnosti prevencije, postoje određeni problemi koji predstavljaju smetnje u

realizovanju preventivnih aktivnosti policije. Čini se da osnovni problem u preventivnom
djelovanju policije (prikupljanje podataka, indicije i dr.) proističe iz potrebe da se razlikuju
pretpostavke o postojanju određenih činjeničnih stanja i pretpostavke o budućim procesima.
Pri tome bi i jedne i druge trebalo da imaju karakteristične činjenice, tj. realnu a ne samo
pretpostavljenu pozadinu. Policija mora da djeluje i prije opasnosti i sumnje, i to tajnim
vršenjem mnogih policijskih radnji. Lice obično ne primjećuje to djelovanje, tj. tajno
prikupljanje podataka u okviru preventivnog suzbijanja krivičnih djela. Stoga nema ni
anticipativnog mjerila za radnje za sudijsku eks-post kontrolu. Nema prava na učešće i nema
saslušanja koja bi dotičnom licu pružalo mogućnost ispravljanja procjene organa, odnosno
očuvanja i odbrane njegovih prava na način poput onog u krivičnom i sličnom postupku

Od kada postoji organizovano društvo i država i postoji i kriminal, odnosno oni koji iz

različitih razloga vrše krivična djela, što će zasigurno biti prateća pojava društva i u

Isto, str. 106.