PRAVILNIK
O TEHNIČKIM STANDARDIMA
PRISTUPAČNOSTI
("Sl. glasnik RS", br. 46/2013)
I UVODNE ODREDBE
Član 1
Ovim pravilnikom propisuju se bliže tehnički standardi pristupačnosti (u daljem tekstu:
pristupačnost) i razrađuju urbanističko-tehnički uslovi (u daljem tekstu: uslovi) za planiranje
prostora javnih, saobraćajnih i pešačkih površina, prilaza do objekata i projektovanje
objekata, kako novoprojektovanih, tako i objekata koji se rekonstruišu (stambenih, objekata
za javno korišćenje i dr.), kao i posebnih uređaja u njima.
Član 2
Objekti za javno korišćenje, u smislu ovog pravilnika jesu: banke, bolnice, domovi zdravlja,
domovi za stare, objekti kulture, objekti za potrebe državnih organa, organa teritorijalne
autonomije i lokalne samouprave, poslovni objekti, pošte, rehabilitacioni centri, saobraćajni
terminali, sportski i rekreativni objekti, ugostiteljski objekti, hoteli, hosteli, škole i drugi objekti.
Član 3
Pojedini pojmovi upotrebljeni u ovom pravilniku imaju sledeće značenje:
1)
osoba sa invaliditetom
je osoba sa telesnim, senzornim ili intelektualnim oštećenjem koja
usled barijera koje postoje u okruženju ne može nesmetano da se kreće i da koristi površine
javne namene, objekte za javno korišćenje, stambene objekte, uključujući i javni prevoz i
druge usluge namenjene javnosti;
2)
osobe smanjene pokretljivosti
su osobe sa fizičkim ili senzornim invaliditetom, stare
osobe, trudnice, i/ili druge osobe čija je mogućnost nesmetanog kretanja privremeno ili trajno
smanjena usled barijera sa kojima se susreću u okruženju;
3)
dizajn za sve (univerzalni dizajn)
predstavlja intervenciju na površinama javne namene,
objektima za javno korišćenje ili objektima namenjenih stanovanju, uključujući i prateće
uređaje i opremu, s osnovnim ciljem da se stvore jednake mogućnosti pristupa, učešća i
upotrebe za sve potencijalne korisnike, bez potrebe za dodatnim prilagođavanjem ili
specijalizovanim dizajnom;
4)
pomagala za orijentaciju u prostoru
mogu biti: različiti sistemi horizontalne i vertikalne
signalizacije, beli štap, pas vodič ili elektronska pomagala;
5)
pomagala za kretanje
mogu biti: proizvod, deo opreme, sistem proizvoda, hardver, softver
ili usluge koje se koriste da se omogućilo nesmetano kretanje;
6)
prepreka
je fizička, komunikacijska i/ili orijentacijska smetnja koja postoji u prostoru, a
koja osobu može ometati i/ili sprečavati u nesmetanom pristupu, kretanju, boravku, primanju
neke usluge i/ili radu;
7)
pristupačnost
jeste rezultat primene tehničkih standarda u planiranju, projektovanju,
građenju, rekonstrukciji, dogradnji i adaptaciji objekata i javnih površina, pomoću kojih se
svim ljudima, bez obzira na njihove fizičke, senzorne i intelektualne karakteristike, ili godine
starosti osigurava nesmetan pristup, kretanje, korišćenje usluga, boravak i rad;
8)
pristupačan objekat
, njegov deo ili oprema jeste onaj objekat , deo objekta ili opreme koja
osigurava ispunjavanje obaveznih elemenata pristupačnosti propisanih ovim pravilnikom i u
skladu sa preporukama i mišljenjima ministarstva koje uređuje ovu oblast;
9)
obavezni elementi pristupačnosti
su elementi za projektovanje, građenje, rekonstrukciju,
dogradnju i adaptaciju kojima se određuju veličina, svojstva, instalacije, uređaji i druga
oprema na javnim površinama i objektima radi osiguranja pristupa, kretanja, boravka i rada
za sve potencijalne korisnike, a u skladu sa ovim pravilnikom;
10)
oznake pristupačnosti
su oznake kojima se označavaju primenjeni obavezni elementi
pristupačnosti - Slika 1. Oznake pristupačnosti;
11)
rampa
predstavlja element pristupačnosti za savladavanje visinskih razlika. Obavezni
elementi rampe su kosa ravan, rukohvati, graničnici i u posebnim slučajevima odmorišta ili
podesti;
12)
kosa ravan
predstavlja pešačku, ravnu, čvrstu površinu koja je pod uglom u odnosu na
horizontalnu ravan;
13)
vizuelna najava
i
zvučna najava
su upozorenja koje obaveštavaju i/ili upozoravaju
korisnike nekog prostora putem svetlosnih i/ili zvučnih signala;
14)
zvučna signalizacija
jeste signalizacija koja pomaže korisnicima prilikom kretanja i/ili
orijentacije u prostoru putem različitih zvučnih frekvencija (na primer zvučni semafor);
15)
asistivni slušni sistem
su zvučni sistem koji koristi predajnike, prijemnike, kao i spojne
uređaje koji zaobilaze akustički prostor između izvora zvuka i slušaoca. Oni mogu biti u vidu
induktivne petlje, RF sistema, IR sistema, ili direktno žičane opreme;
16)
induktivna petlja
je asistivni slušni sistem;
17)
taktilna obrada
jeste završna reljefna obrada u kontrastu sa okruženjem: hodajuće
površine (staze), komandi nekog uređaja (npr. na komandama lifta, telefona i slično), mape
nekog prostora i drugo;
18)
taktilna staza vodilja
jeste reljefna obrada hodajuće površine namenjena orijentaciji i
vođenju kretanja osoba koje su slepe ili slabovide - Slika 3. Kretanje slepih i slabovidih
osoba;
19)
taktilno polje
za usmeravanje/razdvajanje jeste reljefna obrada hodajuće površine,
drugačije reljefne strukture u odnosu na taktilnu stazu vodilju koja se postavlja sa svrhom
upozoravanja korisnika na promenu smera kretanja te staze;
Obavezni elementi pristupačnosti primenjuju se odabirom najpovoljnijeg rešenja u odnosu
na namenu, ako nije drugačije predviđeno međunarodnim standardima koji uređuju oblast
javnog saobraćaja (IATA, UIC i sl.).
1. Elementi pristupačnosti za savladavanje visinskih razlika
Prilazi do objekta
Član 6
Prilaz do objekta predviđa se na delu objekta čiji je prizemni deo u nivou terena ili je manje
uzdignut u odnosu na teren.
Savladavanje visinske razlike između pešačke površine i prilaza do objekta vrši se:
1) rampama za pešake i invalidskim kolicima, za visinsku razliku do 76 cm;
2) spoljnim stepenicama, rampama, stepeništem i podiznim platformama, za visinsku razliku
veću od 76 cm.
Rampe za pešake
Član 7
Savladavanje visinskih razlika do 76 cm između dve pešačke površine i na prilazu do
objekta vrši se primenom rampi tako da:
1) nagib rampe nije veći od 5% (1:20), a ako nema uslova za rampu nagiba od 5% može
iznositi 8.3% (1:12) za kratka rastojanja (do 6 m);
2) najveća dozvoljena ukupna dužina rampe u posebnom slučaju iznosi 15 m;
3) rampe duže od 6 m, a najviše do 9 m u slučaju da su manjeg nagiba, razdvajaju se
odmorištima najmanje dužine 150 cm;
4) najmanja čista širina rampe za jednosmeran prolaz iznosi 90 cm, a ukoliko je dvokraka
čista širina rampe iznosi min 150 cm, sa podestom od min. 150 cm;
5) rampe su zaštićene sa spoljnih strana ivičnjacima visine 5 cm, širine 5 - 10 cm i
opremljene sa obe strane dvovisinskim rukohvatima podesnog oblika za prihvatanje na visini
od 70 cm, odnosno 90 cm;
6) rukohvati treba da budu neprekidni i da se protežu sa obe strane rampe najmanje 30 cm
ispred početka i iza završetka rampe;
7) rukohvat treba da bude dobro pričvršćen za zid (nosač), a završeci rukohvata da budu
okrenuti prema zidu, odnosno prema nosaču;
8) boja šipke treba da bude u kontrastu sa bojom pozadine;
9) rukohvati su prečnika 4 cm, oblikovani na način da se mogu obuhvatiti dlanom;
10) rukohvati su postavljeni na dve visine, od 70 cm i od 90 cm, produženi u odnosu na
nastupnu ravan rampe za 30 cm, sa zaobljenim završetkom;
11) na ogradi rampe koja se nalazi u spoljnom prostoru, rukohvat je izveden od materijala
koji nije osetljiv na termičke promene;
12) ogradu sa ispunom od stakla potrebno je uočljivo obeležiti;
13) površina rampe je čvrsta, ravna i otporna na klizanje;
14) površine rampi mogu biti u bojama koje su u kontrastu sa podlogom;
15) za savladavanje većih visinskih razlika mogu u posebnim slučajevima iz tačke 1) ovog
člana primeniti dvokrake rampe sa odmorištem između suprotnih krakova, obezbeđene
ogradom, rukohvatima ili zidovima;
16) podesti na dvokrakim rampama moraju biti minimum 150 cm sa 170 cm kako bi se
obezbedio prostor za okretanje invalidskih kolica;
17) izuzetno, ukoliko postoje uslovi, rampa može savladavati i visinske razlike veće od 76
cm - Slika 4. Rampe.
Stepenice i stepeništa
Član 8
Pristupačnost stepenica i stepeništa projektuje se i izvodi tako da:
1) najmanja širina stepenišnog kraka bude 120 cm;
2) najmanja širina gazišta bude 33 cm, a najveća dozvoljena visina stepenika bude 15 cm;
3) čela stepenika u odnosu na površinu gazišta budu blago zakošena, bez izbočina i
zatvorena;
4) površina čela i rub stepenika u kontrastu je u odnosu na gazište;
5) između odmorišta i stepenika na dnu i vrhu stepeništa postoji kontrast u bojama;
6) pristup stepeništu, zaštitne ograde sa rukohvatima i površinska obrada gazišta
ispunjavaju uslove predviđene za rampe iz člana 7. ovog pravilnika;
7) površina poda na udaljenosti od najmanje 50 cm od početka silaznog kraka stepeništa
ima različitu taktilnu i vizuelnu obradu u odnosu na obradu podesta;
8) stepenik u dnu stepenišnog kraka bude uvučen u odnosu na površinu kojom se kreću
pešaci ispred spomenutog kraka;
9) rukohvati su izvedeni u skladu sa članom 7. stav 1. tač. 5 - 11) ovog pravilnika - Slika 5.
Stepenice i stepeništa.
Lift
ograđena zaštitnom ogradom do visine od 120 cm, presvučena i opremljena materijalom koji
ne klizi, opremljena prekidačima za poziv i sigurnosnim uređajem.
Koso podizna sklopiva platforma
Član 12
Koso podizna sklopiva platforma koristi se kao element pristupačnosti za potrebe
savladavanja visinske razlike veće od 120 cm u unutrašnjem ili spoljašnjem prostoru,
isključivo u stambenim jedinicama. Koso podizna sklopiva platforma postavlja se na bočne
zidove stepenica ili stepenišnu ogradu, koja se vodi dužinom celog stepeništa, a mora imati:
ploču platforme veličine najmanje 90 × 100 cm, bočnu podnu preklopnu zaštitu visine 20 cm
i preklopni zaštitni rukohvat, i opremljena je sklopivim sedištem - Slika 7. Platforme.
2. Elementi pristupačnosti kretanja i boravka u prostoru - stambene zgrade i
objekti za javno korišćenje
Kretanje u zgradama
Član 13
Ulazni prostor u građevinu je ulaz do kojeg se dolazi direktno s javne pešačke površine ili uz
pomoć elemenata pristupačnosti za savladavanje visinskih razlika.
Pristupačan ulaz u zgradu projektuje se i izvodi tako da:
1) ispred ulaznih vrata bude ravan pešački plato dimenzija najmanje 150 x 150 cm;
2) svetla širina ulaznih vrata najmanje 90 do 210 cm, a kod javnih objekata najmanje 183
cm; najmanja dubina vetrobranskog prostora, ako se ovakav prostor predviđa za slučaj da
se spoljna i unutrašnja vrata otvaraju u istom smeru iznosi 240 cm, a za slučaj da se i jedna i
druga vrata otvaraju prema prostoru vetrobrana iznosi najmanje 300 cm;
3) vetrobranski prostor se produžava prema unutrašnjem delu zgrade za najmanje 90 cm od
ravni unutrašnjih vrata;
4) omogućava se automatsko otvaranje vrata pomoću "kontakt" tepiha postavljenog s obe
strane vrata u dužini od po 152 cm, ako je predviđen takav način otvaranja vrata;
5) pod vetrobrana je u nivou ulaznog hola, odnosno stepenišnog prostora zgrada, a ukoliko
se visinske razlike podova ne mogu izbeći, one se savladavaju pomoću ravnog podesta u
nivou poda vetrobrana koji je dugačak najmanje 150 cm i rampe, odnosno stepenica.
Podloga mora biti otporna na klizanje, a otirači su od čvrstog materijala, postavljeni tako da
njihova površina bude u nivou poda;
6) sve staklene pregrade su od nelomljivog stakla i obezbeđene fizičkom zaprekom na visini
od 90 cm i označene na visini od 140 do 160 cm;
7) ulaz u zgradu bude natkriven uvlačenjem u objekat ili pomoću nadstrešnice, i dovoljno
uočljiv.
